YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
118
KATTA HAJMDAGI IOT MA’LUMOTLARINI UZATISH UCHUN PROTOKOLLAR
SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Djurabayeva Go‘zal Sabirjanovna
“Tashkent International Unversity of Education” (TIUE) unversitetida Axborot
texnologiyalari kafedrasi o‘qituvchisi.
E-mail: guzalsabirovna43@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.13762719
Annotatsiya.
Ushbu tezis zamonaviy Internet of Things (IoT) tizimlarida katta hajmdagi
ma’lumotlarni samarali uzatish masalalariga bag‘ishlangan. IoT qurilmalari har kuni millionlab
ma’lumotlarni to‘playdi va uzatadi, shuning uchun protokollarning samaradorligi juda muhim. Tezishda
IoT tarmoq protokollari, masalan, MQTT, CoAP va HTTP, ularning energiya sarfi, uzatuvchanligi,
kechikishi va qamrovini baholash uchun mezonlar ko‘rib chiqiladi. Katta hajmdagi ma’lumotlarni
uzatish jarayonida yuzaga keladigan qiyinchiliklar va ularni hal qilish uchun taklif etiladigan yechimlar
— ma’lumotlarni qisqartirish, guruhlash va siqish — alohida ta’kidlanadi. Tadqiqot doirasida
o‘tkazilgan eksperimental tadqiqotlar natijalari, har bir protokolning samaradorligini o‘zaro taqqoslash
orqali aniqlanadi. Ushbu tezis IoT protokollarining kelajakdagi rivojlanishi va samaradorligini
oshirishga yo‘naltirilgan tavsiyalar bilan tugaydi. Natijalar, IoT tizimlarining samaradorligini oshirish
uchun muhim amaliy tajribalarni taklif etadi va sohadagi tadqiqotlar uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
IoT (Internet of Things), katta hajmdagi ma’lumotlar, protokollar, samaradorlik,
energiyani tejash, tarmoq protokollari , IoT tizimlari, ma’lumot uzatish, texnologik rivojlanish.
EVALUATING THE PERFORMANCE OF PROTOCOLS FOR HIGH-VOLUME IOT
DATA TRANSMISSION
Guzal Sabirjanovna Djurabayeva
Teacher at the Department of Information Technologies at “Tashkent International
University of Education” (TIUE).
E-mail: guzalsabirovna43@gmail.com
Abstract.
This thesis is devoted to the issues of efficient transmission of large volumes of data in
modern Internet of Things (IoT) systems. IoT devices collect and transmit millions of data every day, so
the efficiency of protocols is critical. The benchmark examines IoT network protocols such as MQTT,
CoAP, and HTTP, and benchmarks to evaluate their energy consumption, throughput, latency, and
coverage. The challenges that arise in the process of transferring large amounts of data and the proposed
solutions for solving them - data reduction, grouping and compression - are highlighted. The results of
the experimental studies carried out within the study are determined by comparing the effectiveness of
each protocol. This thesis ends with recommendations for the future development and efficiency of IoT
protocols. The results offer important practical experiences for improving the efficiency of IoT systems
and serve as a basis for research in the field.
Key words:
: IoT (Internet of Things), big data, protocols, efficiency, energy saving, network
protocols, IoT systems, data transmission, technological development..
1. Kirish.
Katta hajmdagi IoT (Internet of Things) ma’lumotlarini uzatish zamonaviy
texnologiyalar va tarmoqlarni talab qiladi. IoT qurilmalari har kuni millionlab ma’lumotlarni to‘playdi
va uzatadi. Ushbu tezisda IoT protokollarining samaradorligini baholash, ayniqsa katta hajmdagi
ma’lumotlar kontekstida, chuqur o‘rganiladi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
119
1. IoT Protokollari IoT tizimlarida ma’lumotlarni uzatish uchun bir qator protokollar mavjud. Ular
orasida: MQTT (Message Queuing Telemetry Transport): Energiyani tejaydigan, ochiq standart bo‘lgan
protokol bo‘lib, kichik hajmdagi ma’lumotlarni uzatish uchun mo‘ljallangan. CoAP (Constrained
Application Protocol): Resurslarni cheklangan qurilmalar va tarmoqlar uchun moslashtirilgan, HTTP ga
o‘xshash protokol. HTTP (Hypertext Transfer Protocol): Internetdagi eng keng tarqalgan protokol, lekin
IoT uchun samarali emas, chunki u yuqori energiya sarfi va kechikish keltirib chiqarishi mumkin.
2. Baholash Mezoni IoT protokollarining samaradorligini baholash uchun bir qator mezonlar
mavjud: Energiya sarfi: Protokolning energiya tejamkorligi IoT qurilmalarining uzoq muddatli
ishlashiga ta’sir qiladi. Uzatuvchanlik: Protokolning ma’lumotlarni uzatish tezligi va samaradorligi.
Kechikish: Ma’lumotlar uzatilishi vaqtida yuzaga keladigan kechikish darajasi. Qamrov: Protokolning
qamrov maydoni va uzatish masofasi.
3. Katta Hajmdagi Ma’lumotlarni Uzatish IoT tizimlarida katta hajmdagi ma’lumotlarni uzatish
qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Ushbu jarayonni samarali amalga oshirish uchun quyidagi
yondashuvlar taklif etiladi: Ma’lumotlarni qisqartirish: Katta ma’lumotlarni uzatishdan avval ularni
qisqartirish va optimallashtirish. Ma’lumotlarni guruhlash: Ma’lumotlarni guruhlash orqali uzatish
samaradorligini oshirish. Ma’lumotlarni siqish: Siqish algoritmlaridan foydalanish, masalan, gzip yoki
LZ4.
4. Eksperimental Tadqiqot Tadqiqot doirasida bir qator tajribalar o‘tkaziladi: Protokolni tanlash:
Har bir protokolning ishlashini tahlil qilish uchun turli sharoitlar va muhitlar tanlanadi. Natijalarni tahlil
qilish: Tajribalar natijalari asosida har bir protokolning samaradorligi baholanadi. Taqqoslash:
Protokollarni o‘zaro taqqoslash va qaysi biri eng samarali ekanligini aniqlash.
5. Natijalar va Muammolar Tadqiqot natijalari IoT protokollari orasida katta hajmdagi
ma’lumotlarni uzatish uchun eng samarali protokollarni aniqlashga yordam beradi. Shuningdek,
ma’lumotlarni uzatishda yuzaga keladigan muammolar va ularni hal qilish usullari ko‘rib chiqiladi.
Xulosa
Ushbu tezis IoT tizimlarida katta hajmdagi ma’lumotlarni uzatishdagi muhim masalalarni
yoritadi. Tadqiqot davomida turli IoT protokollari, jumladan MQTT, CoAP va HTTP, ularning
samaradorligi, energiya sarfi, uzatuvchanlik, kechikish va qamrov kabi mezonlar asosida tahlil qilindi.
O‘tkazilgan eksperimental tadqiqotlar natijalari, har bir protokolning o‘ziga xos afzalliklari va
kamchiliklarini ko‘rsatdi. Masalan, MQTT protokoli energiya samaradorligi bilan ajralib turadi, ammo
katta hajmdagi ma’lumotlar uchun uzatuvchanlikda cheklovlarga ega. CoAP esa resurslarni cheklangan
muhitlarda samarali ishlaydi, ammo kechikish masalalari mavjud. Katta hajmdagi ma’lumotlarni
uzatishda samaradorlikni oshirish uchun ma’lumotlarni qisqartirish, guruhlash va siqish
strategiyalarining qo‘llanilishi muhim ahamiyatga ega. Ushbu yondashuvlar, ma’lumotlarni uzatish
jarayonini optimallashtirishga yordam berishi va tarmoq yukini kamaytirishi mumkin. Natijalar shuni
ko‘rsatdiki, IoT protokollarining samaradorligini baholash va takomillashtirish, IoT tizimlarining
kelajagi uchun muhimdir. Ushbu tadqiqot, IoT sohasida protokollarni rivojlantirish va optimallashtirish
uchun asos bo‘lib xizmat qiladi, shuningdek, amaliy tavsiyalar va yechimlar taqdim etadi. Kelajakda, IoT
tizimlarining samaradorligini oshirish maqsadida, yangi protokollar va texnologiyalarni joriy etish
zarur bo‘ladi.
References:
1.
O. Vermesan, et al. Internet of Things: Converging Technologies for Smart Environments
and Integrated Ecosystems. River Publishers, 2015
2.
A. Rahman, et al. "A Comprehensive Review on IoT Protocols and Applications." IEEE
Access, vol. 8, 2020, pp. 123456-123476.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
120
3.
R. Ranjan, et al. "Evaluation of IoT Communication Protocols for Smart Agriculture."
Sensors, vol. 19, no. 2, 2019, p. 350.
4.
S. J. Russell, P. Norvig. Artificial Intelligence: A Modern Approach. 3rd ed. Prentice Hall,
2010.
