YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
51
“MA’NAVIY MA’RIFIY” ISHLAR BO‘YICHA MAKTABGACHA TA’LIM
TASHKILOTLARI SIFATINI OSHIRISH
Ergasheva Umriniso Komilovna
University of business and science Maktabgacha, boshlang‘ich ta’lim va jismoniy
tarbiya kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13340652
Annotatsiya.
Ushbu maqolada tarbiya tamoyillari maktabgacha ta’lim tashkilotida
qo‘llaniladigan tarbiya turlari, axloqiy xis tuyg‘ular haqda so‘z yuritilgan.
Аннотация.
В данной статье говорится о принципах воспитания, видах
воспитания, используемых в организации дошкольного образования, нравственных
чувствах.
Abstract.
This article talks about the principles of education, types of education used in
the organization of preschool education, and moral feelings.
“Biz “Tarbiya go‘daklikdan boshlanadi” degan hikmatli so‘zga amal qilib, ta’lim-tarbiya
sohasidagi o‘zgarishlarni uning eng quyi bosqichi – maktabgacha ta’lim tizimidan
boshlashimiz kerak”.
“Shavkat Mirziyoyev”
Maktabgacha pedagogika yosh avlodni ma’naviy ahloqiy rivojlanishida tarbiyani muhim
omil deb hisoblaydi. Maktabgacha tarbiya davri bolaning ma’naviy shakllanishiga eng muhum
bosqichidir.Maktabgacha ta’lim yoshidagi bollarni qiziqish va qobilyatlari-ma’naviy manbalar
va xozirgi zamon talablari extiyojlarini nazarda tutgan xolda aniq bir maqsadga qaratilgan
o‘zaro amaliy va nazariy muloqatda namoyon bo‘ladi.
Ta'lim va tarbiyaning o‘rtasida ochiq-oydin farq bor. Ta'lim, tarbiyaning bir juz'idir.
Tarbiya esa ta'limni o‘z ichiga oladi, aksincha emas. Demak, tarbiya o‘z-o‘zidan ta'limga
nisbatan komil va keng qamrovlidir. Islomiy tarbiyaning ma'nosi esa jamiyatda har taraflama
komil inson shaxsiyatini barpo qilish va albatta, bu tarbiya ruhiy, aqliy va jismoniy taraflarni
o‘z ichiga oladi.
1
Pedagogik adabiyotlarda "Tarbiya" atamasi keng va tor maʼnolarda ishlatiladi. Keng
maʼnoda tarbiya inson shaxsini shakllantirishga, uning jamiyat ishlab chiqarishi va ijtimoiy,
madaniy, maʼrifiy hayotida faol ishtirokini taʼminlashga qaratilgan barcha taʼsirlar, tadbirlar,
harakatlar, intilishlar yig'indisini anglatadi. Bunday tushunishda tarbiya faqat oila, maktab,
bolalar va yoshlar tashkilotlarida olib boriladigan tarbiyaviy ishlarni emas, balki butun
ijtimoiy tuzum, uning yetakchi g'oyalari, adabiyot, sanʼat, kino, radio, televideniye va
boshqalarni ham oʻz ichiga oladi. Shuningdek, keng maʼnodagi tarbiya tushunchasi ichiga
taʼlim va maʼlumot olish ham kiradi.
2
TARBIYA TAMOYILLARI
– tarbiyaning maqsadga yo‘naltirilganligi va g‘oyaviyligi;
– tarbiyada demokratik va insonparvarlik g‘oyalarining ustunligi;
– tarbiya milliy, umumbashariy qadriyatlarning ustunligi: – tarbiyada izchillik va tizimlilik;
– tarbiyani ijtimoiy hayot bilan qo‘shib olib borish;
– tarbiyani mehnat bilan bog‘lash;
1
https://kun.uz/news/2016/11/04/talim-va-tarbia-birining-urnini-biri-tuldiruvci-
nematlardir?q=%2Fuz%2Fnews%2F2016%2F11%2F04%2Ftalim-va-tarbia-birining-urnini-biri-tuldiruvci-nematlardir
2
https://uz.wikipedia.org/wiki/Tarbiya
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
52
– tarbiyalanuvchi shaxsini hurmat qilish;
– tarbiyada o‘quvchining yosh va alohida xususiyatlarini hisobga olish;
– jamoa va jamoa yordamida tarbiyalash;
– tarbiyada o‘quvchi xulqidagi ijobiy sifatlarga tayanib, salbiy tomonlarni yo‘qotish.
•
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida qo‘llanadigan tarbiya turlari
•
Aqliy tarbiya
1.
Axloqiy tarbiya
2.
Ekologik tarbiya
3.
Mehnat tarbiyasi
4.
Huquqiy tarbiya
5.
Jismoniy tarbiya
6.
Iqtisodiy tarbiya va buni yana davom ettirish mumkin.
•
Maktabgacha yoshidagi bolalarga manaviy marifiy va axloqiy tarbiya berishda xar xil
metod va usullarni qo‘llash muxim axamiyyatga egadur. Manaviy
axloqiy tarbiya metodlari guruhlarga bo‘linadi:
1-Guruh:
Axloqiy ongni, Axloqiy tassavvur va bilimlarni, ularni bajarish xoxishini shakillantirishga
qaratilgan metodlar.
2-Guruh:
Madaniy hulq atvor, ijobiy munosabatlarni shakllantirishga qaratilgan metodlar
3-Guruh:
Axloqiy xis-tuyg‘ular va munosabatlarni rag‘batlantirishga qaratilgan yordamchi
metodlar.
Koreya Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida musiqa,rasm xisoblash faoliyatlari
integratsion shaklida tashkil etiladi. Koreya Maktabgacha ya’lim tashkilotlarida ma’naviy-
axloqiy sifatlarni shakillantirishga katta e’tibor beriladi, ta’lim-tarbiya jarayonini uzviylikda
olib boriladi.
Xitoy Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida Bolalar tarbiyasi integratsion ko‘rinishga ega
ya’ni jismonan, aqlan, estetik rivojlanishlariga ko‘mak beradi. Bolalar bog‘chasida o‘zaro
urishlar erkaliklar kattalar talabiga bo‘ysinmaslikka yo‘l qo‘yilmaydi, yomon intizom ilk
ko‘rinishdayoq bartaraf etiladi. Yaponiya Maktabgacha ta’lim tizimi ham o‘ziga xosligi bilan
ajralib turadi.
Ijtimoiy munosabatlar, salomatlik, xavfsizlik, atrof muhit his-tuyg‘ularini ifodalash
yo‘nalishlarini o‘z ichiga qamrab olgan.
Xulosa o’rnida shuni aytish mumkinki
•
Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim tarbiya berishning asosiy maqsad va vazifalari
bolalarni aqliy va jismoniy jihatdan rivojlantirish va maktabga tayyorlash ularning ruhiyati
shaxsiy qobilyati, intilish va ehtiyojlari milliy va umuminsoniy qadryatlar xududiy
hususiyatlarni hisobga olgan holda rivojlanishini ta’minlash, ularni maktab ta’limiga
tayyorlashdan iboratdir.
Maktabgacha ta’lim yoshdagi bolalarni xar tomonlama yetuk inson qilib tarbiyalash
jamiatimizda nafaqat pedagoglarni balki butun millatdoshlarimizni ham vazifasidir.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
53
References:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev “O‘zbek klassikasi to‘g‘risida va
xalqaro fanlarning zamonaviy dolzarb masalalari” mavzusida ishtirokchilarni tabrikladi
xalqaro konferensiya. https://kknews.uz/oz/21772.html.
2.
Milliy va umuminsoniy qadriyatlar dialektikasi. https://genderi.org/milliy-va-
umuminsoniyqadriyatlar-dialektikasi.html
3.
Qodirov Valijon. Maktabgacha yoshdagi bolalarni mustaqillikka o'rgatish haqida nazariy
yondashuvlar haqida fikr yuritish Nam davlat universitetining ilmiy axborotnomasi. 2021 yil,
№ 4.
4.
O‘zbek xalqining milliy qadriyatlarini o‘rganishning pedagogik vazifasi Sinfda ona-tili
o'qish savodxonligi darslarida - J.Sh.Bahromjonovna,
5.
E.U.Komilovna – Yangi asr innovatsiyalari jurnali, 2023 yil.
6.
O`qituvchining o`qituvchi sifatidagi kasbiy mahorati - Umrinisso
7.
Ergasheva – Eng yaxshi intellektual tadqiqot 4 (1), 27 – 33.
