YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
157
OMMAVIY MADANIYAT XURUJI VA MILLIY QADRIYATLAR: TAʼLIM
TIZIMIDAGI ROLI
Xayridinov Abbosxon Anvarovich
IRCID: https://orcid.org/0009-0003-1661-5472
E-mail: academicaget6767@gmail.com
Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi
Toshkent shahar 2-son akademik litseyi maxsus fanlar oʻqituvchisi, Podpolkovnik
https://doi.org/10.5281/zenodo.13120186
Annotatsiya
Maqolada ommaviy madaniyat xuruji va uning milliy qadriyatlarga taʼsiri tahlil qilinadi.
Taʼlim tizimi milliy qadriyatlarni yosh avlodga singdirishda muhim vosita hisoblanadi. Maktab
va universitetlarda milliy tarix, madaniyat va qadriyatlar boʻyicha maxsus fanlar va darslar
joriy etilishi, tarbiyaviy soatlar va tadbirlar orqali yoshlarda milliy qadriyatlarga hurmat
uygʻotilishi muhokama qilinadi. Shuningdek, milliy qadriyatlarni targʻib etuvchi kitoblar va
oʻquv qoʻllanmalari yaratish, oʻqituvchilarning malakasini oshirish va maxsus tayyorlash
ishlarining ahamiyati ham koʻrsatiladi.
Kalit soʻzlar
: Ommaviy madaniyat milliy qadriyatlar taʼlim tizimi globallashuv tarbiya
milliy tarix madaniyat maktablar universitetlar tarbiyaviy tadbirlar.
Kirish
Globallashuv jarayonida ommaviy madaniyat xuruji milliy qadriyatlarga jiddiy taʼsir
koʻrsatmoqda. Ommaviy madaniyat televideniye, internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali tez
tarqaladi va keng miqyosda qabul qilinadi. Bu holat milliy qadriyatlarning zaiflashishiga va
ularning yangi global madaniy elementlar bilan almashishiga olib kelishi mumkin. Ushbu
maqolada taʼlim tizimining milliy qadriyatlarni saqlash va ularni yosh avlodga singdirishdagi
roli tahlil qilinadi[1].
Ommaviy madaniyat xuruji va uning taʼsiri
Ommaviy madaniyat asosan ommaviy axborot vositalari va internet orqali tarqaladi.
Uning taʼsiri quyidagi koʻrinishlarda namoyon boʻladi:
- Moda va trendlar: Zamonaviy moda va trendlar milliy kiyimlar va anʼanaviy kiyinish
usullariga taʼsir koʻrsatadi.
- Musiqa va kino: Ommaviy madaniyatga xos musiqa va kino milliy qadriyatlarga zid
boʻlgan gʻoyalarni targʻib qilishi mumkin.
- Ijtimoiy tarmoqlar: Ijtimoiy tarmoqlar orqali yoshlar ommaviy madaniyat
elementlarini qabul qiladi va milliy qadriyatlarga nisbatan beeʼtiborlik paydo boʻlishi mumkin.
Taʼlim tizimining roli
Taʼlim tizimi milliy qadriyatlarni saqlash va yosh avlodga singdirishda asosiy vosita
hisoblanadi. Quyida taʼlim tizimi orqali milliy qadriyatlarni saqlashga qaratilgan choralar
keltiriladi:
- Dars dasturlari: Maktab va universitetlarda milliy tarix, madaniyat va qadriyatlar
boʻyicha maxsus fanlar va darslar joriy etish.
- Tarbiyaviy soatlar va tadbirlar: Milliy bayramlar, madaniy tadbirlar va tarbiyaviy
soatlar orqali yoshlarda milliy qadriyatlarga hurmat uygʻotish.
- Kitoblar va oʻquv qoʻllanmalari: Milliy qadriyatlarni targʻib etuvchi kitoblar va oʻquv
qoʻllanmalari yaratish va ularni taʼlim jarayonida foydalanish.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
158
- Oʻqituvchilarning malakasini oshirish: Milliy qadriyatlarni oʻrgatishda oʻqituvchilarning
malakasini oshirish va ularni maxsus tayyorlash[2].
Milliy qadriyatlarni saqlash va targʻib qilish
Milliy qadriyatlarni saqlash va targʻib qilish maqsadida taʼlim tizimida bir qator amaliy
choralar koʻrilishi mumkin:
- Ilmiy ishlar va tadqiqotlar: Milliy qadriyatlar va madaniyatni oʻrganishga qaratilgan
ilmiy ishlar va tadqiqotlarni qoʻllab-quvvatlash.
- Madaniy tadbirlar: Taʼlim muassasalarida milliy bayramlar, festivallar va madaniy
tadbirlarni
tashkil
etish
orqali
milliy
qadriyatlarni
yoshlarga
yetkazish.
- Taʼlimda innovatsion usullar: Milliy qadriyatlarni oʻrganishda zamonaviy va innovatsion
usullardan foydalanish, masalan, multimedia resurslar va internet platformalaridan
foydalanish.
- Xalqaro hamkorlik: Milliy qadriyatlarni yoyish va ularni xalqaro miqyosda tanitish
maqsadida xorijiy taʼlim muassasalari va tashkilotlar bilan hamkorlik qilish.
Ijtimoiy masʼuliyat
Milliy qadriyatlarni saqlash nafaqat davlat va taʼlim tizimi, balki har bir fuqaroning
ijtimoiy masʼuliyatidir. Quyidagi qadamlar har bir shaxsning milliy qadriyatlarga nisbatan
masʼuliyatini oshirishga xizmat qiladi:
- Oilaviy tarbiya: Oilada bolalarga milliy qadriyatlar va urf-odatlarni oʻrgatish, ularni
hurmat qilishga tarbiyalash.
- Jamoatchilik ishtiroki: Milliy qadriyatlarni saqlash va targʻib qilishda jamoatchilik
tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining ishtiroki.
- Shaxsiy namuna: Har bir shaxsning oʻz milliy qadriyatlarini hurmat qilish va ularga
rioya qilish orqali boshqalarga namuna boʻlishi.
Xulosa
Ommaviy madaniyat xurujiga qarshi kurashda taʼlim tizimi muhim ahamiyatga ega.
Milliy qadriyatlarni yosh avlodga singdirish va ularni asrab qolish uchun taʼlim
muassasalarida maxsus fanlar, tadbirlar va tarbiyaviy ishlar tashkil etish zarur. Bu, oʻz
navbatida, xalqning oʻziga xosligini va madaniy merosini saqlashga xizmat qiladi. Har bir
shaxsning milliy qadriyatlarni hurmat qilish va ularni saqlashdagi ijtimoiy masʼuliyatini
oshirish ham bu jarayonda muhim oʻrin tutadi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
159
Diagramma 1: Milliy qadriyatlar va ommaviy madaniyat: Taʼlim tizimidagi statistik
maʼlumotlar.
References:
1.
Абдужабаров, А. (2020). Ўзбекистон тарихи. Тошкент: Ўзбекистон Миллий
Энциклопедияси.
2.
Каримов, И. (1999). Ўзбекистон: миллий истиқлол, иқтисод, сиёсат, мафкура.
Тошкент: Ўзбекистон.
3.
Расулов, М. (2017). "Ўзбекистонда маданий меросни муҳофаза қилишнинг долзарб
масалалари". Маданият ва Санъат журнали, № 4, 45-57.
4.
Қосимов, Т. (2015). Ўзбекистоннинг маданий мероси: Тарих ва истиқбол. Тошкент:
Шарқ.
5.
ЮНЕСКО. (2021). "Uzbekistan - Intangible Cultural Heritage". Retrieved from UNESCO
website.
6.
Содиқова, Н. (2018). "Ўзбек халқининг урф-одат ва анъаналари". Ўзбек маданияти
ва тарихи, № 3, 30-44.
