YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
154
XOTIN-QIZLAR SALOMATLIGINI YAXSHILASHDA SPORTNING AHAMIYATI
Pardabayeva Madinabonu Saydulla qizi
Chirchiq davlat pedagogika universiteti
Jismoniy madaniyat fakulteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.12651318
Annotatsiya
: Ushbu maqolada xotin-qizlar salomatligini yaxshilashda jismoniy tarbiya
va sportning ahamiyati yoritilgan.
Kalit so‘zlar
: Sport, jismoniy tarbiya,To‘maris va Barchinoy sog‘lom turmush tarsi,
kamharakatchanlik.
Sport xotin-qizlar salomatligini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi va turli xil jismoniy va
ruhiy foydalarni taqdim etadi. Mustaqillikka erishganimizdan so‘ng jismoniy tarbiya va sportni
rivojlantirish davlatimizning siyosati darajasiga ko‘tarildi. Buning yorqin misoli sifatida
mustaqillikka erishganimizdan so‘ng jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish maqsadida
mamlakatimizda qator qonun, farmon va qarorlar chiqarildi. Respublikamiz birinchi Prezidenti
Islom Abdug‘aniyevich Karimovning jonkuyarligi sportning mohiyatini to‘g‘ri tushunib uni
aholining barcha qatlamlariga targ‘ib qilish kerakligi siyosatimizning ustuvor vazifalirdan biri
ekanligini aytib, shunday so‘zlarni misol keltirib o‘tgan edi: «Hech bir narsa mamlakatni
dunyoga sport kabi tez mashhur qila olmaydi». Bizning ota-bobolarimiz kishilar bilan
uchrashganda yoki xayrlashganda, bir-biriga chin yurakdan salomatlik tilashgan. Bugungi
kunda yoshlarni o‘zini salomatligi to‘g‘risida o‘zi g‘amxo‘rlik qilishi, yoshlikdan jismoniy tarbiya
va sport ko‘magida jismoniy kamolatga erishish g‘oyalarni singdirish kerak.
Xotin-qizlar salomatligini yaxshilashda sport katta ahamiyatga ega. Mana sportning xotin-
qizlar salomatligiga qanday ta'sir ko‘rsatishi haqida asosiy jihatlar:
1. Jismoniy salomatlik:
- Yurak-qon tomir tizimi: Yurak va qon tomirlarini mustahkamlaydi, qon aylanishini yaxshilaydi
va yurak xastaliklari xavfini kamaytiradi.
- Muskul va suyak mustahkamligi: Mushak va suyaklarni mustahkamlaydi, osteoporozning
oldini oladi.
- Vazn nazorati: Sport kaloriyalarni yoqishga yordam beradi va sog‘lom vaznni saqlashga
yordam beradi.
2. Ruhiy salomatlik:
- Stressni kamaytirish: Jismoniy mashqlar stress gormonlarini kamaytiradi va endorfinlar, ya'ni
"baxt gormonlari"ni oshiradi.
- Uyqu sifatini yaxshilash: Muntazam mashqlar uyqu sifatini yaxshilaydi va uyqusizlikni
kamaytiradi.
- O‘z-o‘zini hurmat qilish: Sport o‘z-o‘zini hurmat qilishni oshiradi va ruhiy holatni yaxshilaydi.
3. Reproduktiv salomatlik:
- Gormonal balans: Sport ayollarning gormonal balansini saqlashga yordam beradi,
menstruatsiya tsikllarini tartibga soladi.
- Homiladorlik: Muntazam jismoniy mashqlar homiladorlik davrida umumiy salomatlikni
yaxshilaydi va tug‘ruq jarayonini yengillashtiradi.
4. Sog‘lom turmush tarzini shakllantirish:
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
155
- Kasalliklarning oldini olish: Sport turli kasalliklarning, masalan, diabet, yuqori qon bosimi va
ayrim saraton turlarining oldini olishga yordam beradi.
- Hayot sifati: Muntazam mashg‘ulotlar umumiy hayot sifatini oshiradi va uzoq umr ko‘rishga
yordam beradi.
Mustaqillikning
ilk
kunlaridanoq
xotin-qizlarning
oila
va
jamiyatdagi
mavqeiniyuksaltirish, onalik va bolalikni muhofaza qilish, sog‘lom avlodni dunyogakeltiruvchi
onalar salomatligiga e`tibor, yoshlarning har tomonlama yetuk va yuksak. ma`naviyatli insonlar
bo‘lib kamolga yetishlari, sog‘lom turmush tarzi targ‘iboti kabi masalalarga alohida e‘tibor
berilmoqda. Respublika Prezidendi va hukumatining tashabuslari xamda bevosita
g‘amxo‘rliklari tufayli «Ayollar yili» (1999), «Sog‘lom avlod yili» (2000), «Onalar va bolalar yili»,
(2001),«Obod mahalla yili» (2004), «Yoshlar yili» (2010) kabi yillarga bag‘ishlab
o‘tkazilayotgan tadbirlar o‘z samarasini bermoqda. Ularning mazmunida «Sog‘lom ona-sog‘lom
bola», «Sog‘ tanda-sog‘lom aql», «Barkamol avlod tarbiyasi» kabi muhim shiorlar ostida turli
tuman ma‘daniy-ma‘rifiy va sport tadbirlari tashkil etilmoqda. Ularning negizida asosan xotin-
qizlarning salomatligi, ma‘daniy turmush farovonligini oshirish, o‘quvchi va talaba qizlarning
kasb-hunar egallashlari, sog‘lom turmush tarzini egallashlari masalasi yotadi.
Ona bo‘lish buyuk maqsad va jasoratdir. Bunga erishish uchun bo‘lajak onalar, avvalo,
sog‘lom bo‘lishi lozim. Shuni e'tirof etish kerakki, rasmiy manbalar, ommaviy axborot
vositalarining ma'lum qilishicha keyingi paytlarda ekologik buzilishlar, kamharakatchanlik,
ta'lim-tarbiyaning sustligi, ovqatlanish, dam olish tartiblarining noto‘g‘riligi va boshqa bir qator
sabablarga ko‘ra tug‘ilayotgan bolalar orasida tug‘ma ojizlar, nogironlar uchramoqda.
Shuningdek, bolalarning ko‘pchiligi yoshligidanoq tez-tez shamollashi, o‘ta nozikligi holatlari
uchraydi.
Bularning asosiy sabablari onalarning kamquvvatligi, kasalmandligi, obyektiv-subyektiv
sabablarga ko‘ra turmush madaniyatiga to‘g‘ri amal qilmayotganligidir. Mutaxassislar va
olimlarning tajribasiga ko‘ra, jismoniy mashqlar insonning barcha bo‘g‘inlari, suyak-
mushaklari harakatini ta'minlaydi. Ma'lumki, bo‘g‘inlarning doimo harakatda bo‘lishi zarur.
O‘tirib ishlaganlar, engashib hovli supurganlar yoki mehnat qilganlarning umurtqa pog‘onalari
doimo harakatda bo‘lishi zarur. O‘tirib ishlaganlar, engashib hovli supurganlar yoki mehnat
qilganlarning u murtqa pog‘onalari (bo‘g‘inlar) egiladi, ulaming oraliqlari ochiladi. Bu holatlar
uzoq vaqt va tez-tez takrorlansa umurtqa oraliqlaridagi tog‘ay moddalari, mushaklar o‘sib,
bo‘shliqlarni to‘ldiradi. Oqibatda esa gavda holati o‘zgarib, engashib, qiyshayib, xatto og‘riqlari
paydo bo‘lishi mumkin.
Kam harakatlik bilan mehnat qilgan kishilarda nafas olish pasayadi, qon tomirlarning
urish darajasi susayadi. Natijada odam tanasida salbiy o‘zgarishlar yuz beradi, ya'ni ovqatni
hazm qilish, modda almashish jarayonlarida keskin o‘zgarishlar yuz berishi aniq. Bu o‘rinda
mehnat qilish va jismoniy tarbiyaning muvozanatini muvofiqlashtirish xotin -qizlarimiz
salomatligini saqlashning muhim omili hisoblanadi.
Mahalliy yosh xotin-qizlarning sog‘lig‘ini mustahkamlash, sog‘lom bo‘lish yo‘llari va
omillariga binoan ularni ta'minlash, xalqimizning, qolaversa, mustaqil davlatimizning
burchidir. O‘tmish ajdod-avlodlarimiz tarixiy, madaniy va ma'naviy katta boylik qoldirgan.
Oybarchindek pahlavon, To‘marisdek jangovar ayollar o‘tgan bu yurtda. Kelajak avlodimiz
O‘zbekistonning buyuk davlat ekanligini jahonga tarannum etishlari kerak. Buning uchun esa
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
156
sog‘lom farzandlar tug‘ilishi, ularning jismoniy kamolotiga ijobiy ta'sir ko‘rsatuvchi sog‘lom
onalar kerak bo‘ladi ta'minlashda ancha olg‘a qadam qo‘yish mumkin bo‘ladi.
XULOSA
Xotin-qizlar salomatligini yaxshilashda sportning ahamiyati juda katta. Muntazam
jismoniy mashqlar yurak-qon tomir tizimini mustahkamlab, mushak va suyaklarni
mustahkamlaydi, va sog‘lom vaznni saqlashga yordam beradi. Sport shuningdek, ruhiy
salomatlikka ijobiy ta'sir ko‘rsatib, stressni kamaytiradi, uyqu sifatini yaxshilaydi va o‘z-o‘zini
hurmat qilishni oshiradi. Reproduktiv salomatlikni qo‘llab-quvvatlab, gormonal balansni
saqlash va homiladorlik davrida umumiy salomatlikni yaxshilashga yordam beradi. Bundan
tashqari, sport turli kasalliklarning oldini olish va umumiy hayot sifatini oshirishda muhim rol
o‘ynaydi. Shunday qilib, sport xotin-qizlar salomatligi va hayot sifatini yaxshilashda muhim
vosita hisoblanadi.
References:
1.
Karimov I.A. «O‘zbekistonning o‘z istiqlol va taraqqiyot yo‘li». T.: O‘zbekiston, 1992. 1-tom
36-b.
2.
Abdullayev A. Xonkeldiyev Sh.H. ―Jismoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyati‖ darslik.
Farg‘ona-2005. 270-b.
3.
Axmatov M.S. ―Uzluksiz ta`lim tizimida ommaviy sport-sog‘lomlashtirish ishlarini
samarali boshqarish‖, monografiya. T., O‘zDJTI, 2005, 279 -b.
4.
Жўраев, Ш.., & Абдурасулов , Ж. (2024). ҲАРБИЙ ЖАМОАДАГИ ИЖТИМОИЙ ФИКР.
Журнал академических исследований нового Узбекистана, 1(2), 97–103. извлечено от
https://in-academy.uz/index.php/yoitj/article/view/28151
5.
Абдурасулов, Ж. (2024). ҲАРБИЙ ЖАМОАНИНГ ПСИХОЛОГИК АСПЕКТЛАРИ.
Бюллетень педагогов нового Узбекистана, 2(2), 59–65. извлечено от https://in-
academy.uz/index.php/yopa/article/view/28149
