YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
88
TA’LIM JARAYONIDA TALABALARDA TEXNIK TAFAKKURINI
RIVOJLANTIRISH
Rahimova Naima Sobirjon qizi
Chirchiq davlat pedagogika universiteti
13.00.02 – Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (Texnologik ta’lim) ixtisosligi
bo‘yicha 1-kurs Mustaqil izlanuvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.12514564
Аnnotаtsiyа:
Ushbu tezisda mutaxassislik fanlarni o‘qitishda talabalarning texnik tafakkurini
o’rganish va rivojlantirishga doir fikr-mulohazalar yuritiladi. Shuningdek, talabalarning texnik
tafakkurini rivojlantirishda yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar va takomillashtirish yo‘llari va ularni
takomillashtirish yo‘llarini ko‘rsatiladi.
Kalit so’zlar
. Texnik tafakkur, innovatsiya, tadqiqot, nazariy mexanika, Texnologik ta’lim,
intizom.
Kirish.
Zamonaviy sharoitda mutaxassislarni tayyorlash darajasiga ta'sir qiluvchi asosiy omillardan
biri bu mutaxassislarda texnik tafakkurning imkoniyatlarini kengaytirishdir.
Texnologik ta’lim mutaxassisliklar bo'yicha kadrlar tayyorlash iqtisodiyotning ishlab
chiqarish sektori, shuningdek xizmat ko'rsatish sohasining asosidir. Texnika va
texnologiyaning doimiy rivojlanishini hisobga olgan holda Texnologik ta’lim ta'limning asosiy
qismiga aylanishi kerak.
Bo’lajak mutaxassislarni o'qitish har bir aniq faoliyat sohasida zarur bo'lgan texnik
tayyorgarlikni, shuningdek jiddiy fundamental ta'limni talab qiladi. Hozirgi vaqtda aniq fanlar
gumanitar bilimlar sohasiga o'tdi. Ko'pgina fanlar ushbu kurslarni o'zlashtirish uchun etarli
bo'lmagan soatlarni qisqartirish bosqichidan o'tadilar.
Hozirgi vaqtda ta'lim va tarbiya darajasi fan va texnologiyalarga erishish talabiga to'liq javob
bermaydi.
O'quv jarayonida talabalarda texnik tafakkurni rivojlantirish kerak. Buning uchun
mutaxassislik fanlar bo'yicha soatlar sonini ko'paytirish, yetarli adabiyotlar bilan ta'minlash,
texnik tafakkurni rivojlantirish uchun ishlanmalarni tayyorlash, o'qituvchilarning malakasini
oshirish kerak, chunki ularning aksariyati an'anaviy usullar bilan ishlaydi.
O'quv jarayonida nazariyani amaliyot bilan birlashtirish, talabalarni grafikalar, diagrammalar,
chizmalar diagrammalarini tahlil qilishga o'rgatish, ularga asosiy qonunlar, nazariyalar va
usullarni o'rgatish kerak.
Hayotdagi har bir inson texnika bilan faoliyatga duch keladi. Agar biror kishi mutaxassislik
turiga bog'liq bo'lsa, u fan, texnologiya, ishlab chiqarish texnologiyasi bilan bog'liq texnik
fanlarni bilishi kerak. Ta’lim jarayonda olingan bilimlar ta'lim uni o'z faoliyatida oqilona
fikrlaydigan, yaratadigan shaxs sifatida rivojlantirishga imkon beradi. Ko'pincha o'qituvchilar
texnik tafakkurni rivojlantirishga yetarlicha e'tibor bermaydilar.
Talabalarning texnik tafakkurini rivojlantirish uchun tizimli yondashuv bo'lishi kerak. Hozirgi
vaqtda robotlarni ishlab chiqarishda qo'llashning texnologik jarayonlarini avtomatlashtirish
davrida yuqori malakali kadrlar talab qilinadi. Texnik qobiliyat, bu birinchi navbatda kuzatish,
ya'ni shaxsiyat sifati hisoblanadi.
Kuzatish - bu ob'ektlar va hodisalarning xususiyatlarini sezish qobiliyati, bir ob'ektdan
ikkinchisiga o'tish qobiliyati, texnologik jarayonning eng kichik og'ishlarini sezish qobiliyati.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
89
Texnik kuzatuvga ega bo'lgan mutaxassis muammolarni, kamchiliklarni tezda sezishi va ularni
bartaraf etish muammosini hal qilishi mumkin. Kuzatish - bu zarur shaxs sifati, qo'llab-
quvvatlovchi vakolatli texnik qobiliyatdir.
Texnik tafakkurni rivojlantirish uchun ushbu sohadagi kichik muammolarni hal qilishdan
boshlash kerak. Atamalar, ta'riflar, asosiy qonunlar va nazariyalarni o'rganishni boshlash,
ularni amaliyot va hayot bilan vizual ravishda bog'lash, ushbu sohada ishlatiladigan miqdorlar
to'g'risida tushuncha berish kerak.
Zamonaviy mutaxassis o'z faoliyatiga tezda moslashishi, maqbul qarorlar qabul qilishi,
sababini topishi kerak, ya'ni texnik tafakkurga ega bo'lish. Texnik fikrlash muhim ahamiyatga
ega mutaxassislarni tayyorlash. Olimlar shuni aniqladilarki, har qanday fikrlash faqat kerak
bo'lganda ishlaydi.
Shuning uchun, fikr hayotiy vaziyat ba'zi to'siqlar va qiyinchiliklarni keltirib chiqarganda
ishlay boshlaydi. Ko'plab tadqiqotlar asosida bilimlarni o'zlashtirish texnik tafakkurni
rivojlantirish jarayoni bilan bir qatorda ekanligi aniqlandi. Bundan tashqari, bu murakkab va
dinamik jarayon ekanligi aniqlandi.
Texnik tafakkur usullaridan biri bu o'qituvchidan talabalarga shaxsiy tajriba va bilimlarni
yetkazishdir. Interfaol usul talabalarning eng katta qiziqishini uyg'otadi. Buning uchun
o'qituvchi biron bir vazifani qo'yadi, masalan: materiallarning qarshiligiga ko'ra, vazifa
mavzusi va maqsadini tasvirlash. Ushbu vazifani bajarishda berilgan vazifaga nisbatan
hayotdan misollar keltirilgan. Ushbu usul kreativ fikrlashni rivojlantiradi, keyingi qadam
ushbu muammoni hal qilish uchun turli xil dasturlardan foydalanish bo'lishi mumkin. Ushbu
usulning afzalligi shundaki, talaba texnik tafakkur natijalarining vizual tasvirini ko'radi,
talabalar sodir bo'layotgan hodisalarning to'liq tasvirini yaratadilar.
Talabaning mustaqil ishi bir xil darajada muhimdir, uning natijasi faqat talabaning o'ziga
bog'liq. Adabiyotlarni o'qish va tahlil qilish, axborot texnologiyalarini izlash va ulardan
foydalanish zarur axborot og'zaki va vizual materiallarni birlashtirishga imkon beradigan
o'quv jarayonining boy salohiyatiga ega.
Olimlarning tadqiqotlari asosida texnik tafakkurni rivojlantirish maqsadi aniqlandi, uni
xotirani rivojlantirish, kuzatish, texnik nutqni rivojlantirish, kognitiv qiziqish, shuningdek
hissiyot, iroda, intizom, kollektivizm orqali amalga oshirish mumkin.
References:
1.
Jo‘raev N.O. va b. Texnik ijodkorlik va dizayn. Toshkent “Turon zamin ziyo” 2015.
2.
А.А. Реан. Н.В Бордовская. Психология и педагогика. СП. Питер 2002.
3.
М.В Мухина. Развитие технического мышления у студентов педагогических ВУЗа.
Н.Новгород. НГПУ 2002
4.
В.Н Скакун. Проведение и анализ урока по специальным и общетехническим
предметам. М. Высшая школа 1998.
5.
Sharipov Sh. Kasb ta’limi tizimida o‘quvchilar ijodkorlik qobiliyatini rivojlantirishning
uzluksizligi. Toshkent.“Fan” nashriyoti, 2005.
6.
Sharipov Sh.S., Muslimov N.A. Texnik ijodkorlik va dizayn. Toshkent 2007.
