YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
58
ЎЗБЕКИСТОНДА ЧАҚАЛОҚЛАР ҚИЗИЛЎНГАЧ ТУҒМА
АНОМАЛИЯЛАРИНИНГ УЧРАШ ДАРАЖАСИНИ РЕГИОНАЛ ЖИХАТЛАРИ
Haydarov Abdulhamid Boburbek o’g’li
Email:abdulhamidhaydarov1999@gmail.com
Andijon davlat tibbiyot instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.12223644
Аннотация.
Қизилўнгач ривожланиш аномалиялари - бу эмбрионал даврда
қизилўнгач ва унинг таркибий тузилмаларининг ривожланишини анатомик ва
гистологик ўзгаришлари билан давом этадиган жараёндир. Мамлакатимизда ушбу
туғма аномалиялар билан касалланиш кўрсаткичи турли вилоятларда турлича бўлиб,
асосан ушбу, туғма аномалиянинг учраш даражаси бўйича мамлакатимизда биринчи
ўринда Наманган вилояти, Фарғона вилояти ва Тошкент вилоятлари юқори
кўрсаткичлар билан рекорд даражани ўрнатган. Энг кам кўрсаткич билан Хоразм ва
Навоий вилоятлари эгаллаган. Айнан, қизилўнгач туғма аномалиялари билан
касалланиш кўрсаткичлари генетик жихатдан рецессив аллел генларнинг юзага
чиқиши натижасида касалланиш кўрсаткичнинг ошиши хориж адабиётларида
келтирилган. Айнан, мамлакатимизнинг вилоятлар кесимида қариндошлик
орасидаги никохнинг кўп учраши билан тушунтирилади.
Калит сўзлар
: регионал патологиялар, қизилўнгач аномалиялари, морфология,
генетика.
Муаммонинг долзарблиги
.Дунё бўйича ушбу патологиянинг ривожланиши хар 100
мингта чақалоқдан 40 тасига тўғри келади. АҚШ ва Европа давлатларида
хомиладорликнинг эрта скрининг қилиш даврида ушбу патологиянинг аниқланиши,
хомиладорликни тугатишга берилган қатиий тавсиялар асосида, хар 100мингта
чақалоқда учраш даражаси ўртача 4-8 тани ташкил этади. МДХ давлатлари,
жумладан Россия федерациясида ушбу патологияларни учраш даражаси 100 мингтага
20-25 тани ташкил этса, Ўзбекистон Республикасида ушбу кўрсаткич ўртача 1000 та
чақалоққа 8-10 та ҳолатниташкил этиб, чақалоқларнинг туғилган кунидан бир
ойгача бўлган муддатда ўртача 60-78% холатда летал кўрсаткични юқорлигини
билан намоён бўлади. Мамлакатимизда ушбу патология билан касалланиш кўрсаткичи
ўртача йилига 4640 та холатни ташкил этиб (Ўз ССВ статистикаси 2022 йил), ушбу
патологиянинг 20,8%и Наманган вилоятида учраса, 15,4% и Фарғона вилоятида, 10,4%
Тошкент вилояти кесимида учрайди. Бу эса, айнан ушбу вилоятларда қариндошлар
орасидаги никохнинг кенг тарқалиши билан тушунтирилади. Ўзбекистон бўцича жами
қизилўнгачларнинг туғма аномалияларини қарийб 46,6% ни ушбу 3 та вилоят ташкил
этиб, ўлим кўрсаткичи бўйича 60,4-72,8 % ни ташкил этади. Хар холатда, янги туғилган
чақалоқларни илк неонатал даврда жаррохлик амалиёти билан даволаш муаммонинг
радикал ечими бўлиб, жаррохлик амалиётидан кейинги даврда беморларнинг
яшовчанлиги ўртача 35,43% ни ташкил этади. Бу эса, муаммони долзарблигини
тасдиқлайди.
Мухокама ва натижалар
. Муаммонинг аниқ ифодаларидан бири, бу қариндошлар
орасидаги никохларнинг кўп учраши, хомила ичи ривожланишида тератоген
омилларнинг таъсири, генетик омиллар, хомиладорликнинг биринчи уч ойлигида
медикаментоз терапиялар, ОРВИ ва бошқа омилларнинг бартараф этилмаслиги
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
59
натижасида қизилўнгачнинг ривожланиш аномалияларидан бири бўлган қизилўнгач
атрезияси энг кўп учрайди. Ушбу патология билан дунёга келган чақалоқларнинг
63% неонатал даврда (0-28 кун) летал кўрсаткичлар билан иккиламчи
асоратлардан нобуд бўлишади. Шулардан энг кўп учрайдигани бу аспирацион
пневмония, иккиламчи иммунотанқислик (алиментар омиллар таъсирида),
инфекцион омилларнинг қўшилиши натижасида, чақалоқларда ушбу патология бир
вақтнинг ўзида хам асосий касаллик ва фон касаллиги бўлиб хизмат қилади. Нобуд
бўлган чақалоқлар касаллик тарихи анамнезидан олинган маълумотлар бўйича,
қариндошлар орасидаги никох, хомиладор аёлларда ривожланган соматик (
экстрагениатал) касалликлар, ОРВИ, Ковид-19, эрта ва кечки токсикозлар билан
давом этганлиги аниқланди. Айнан вилоятлар кесимида Фарғона, Наманган, Тошкент
вилоятларида аксарият қариндошлар орасидаги никохлар аниқланган бўлса,
Тошкент шахар, Бухоро вилояти, Сирдарё вилояти, Андижон вилояти,
Қароқалпоғистон автоном республикасида, анамнестик сўровларда экстрагенитал
касалликлар билан касалланиш юқори кўрсаткичлардакечганлиги аниқланган
бўлса, Хоразм, Самарқанд, Жиззах, Сурхондарё, Қашқадарё вилоятларида эрта ва
кечки токсикозлар ва инфекцион омилларнинг биргаликда келиши ва
қариндошлар орасидаги никохнинг жуда кам кўрсаткичлар билан биргаликда
ривожланганлиги маълум бўлди.
Хулоса. Демак, қизилўнгач туғма аномалияларининг учраш даражасини энг юқори
кўрсаткич ва этиологик омилларининг регионал учраш даражаси бўйича,
Наманган, Фарғона, Тошкент вилоятларида қариндошлик орасидаги никохларнинг
кўп бўлиши натижасидаюзага келган аллел рецессив генларнинг устун келиши
деган хулоса билан якунлаш мумкин. Айнан, ушбу қадриятлар билан боғлиқ бўлган
жараёнлар йил давомида 4640 та холатдан 2162 тасини учраглигига сабаб
бўлганлиги тадқиқот ишмизнинг дастлабки текширувларидааниқланганлигин
тасдиқлайди.
References:
1.
Choi G, Je BK, Kim YJ. Gastrointestinal Emergency in Neonates and Infants: A Pictorial
Essay. Korean J Radiol. 2022 Jan;23(1):124-138.
2.
Madeleine A, Audrey N, Rony S, David S, Frédéric G. Long term digestive outcome of
œsophageal atresia. //Best Pract Res Clin Gastroenterol. 2022 Feb-Mar;56-57
3.
Sadreameli SC, McGrath-Morrow SA. Respiratory Care of Infants and Children
with Congenital Tracheo-Oesophageal Fistula and Oesophageal Atresia. Paediatr Respir Rev.
2016 Jan;17:16-23.
4.
Boybeyi-Turer O, Iyigun I, Cagan M, Celik HT, Ozyuncu O, Soyer T. A rare
congenital esophageal anomaly mimicking an isolated esophageal atresia: Kluth Type IV
membranous esophageal atresia. Congenit Anom (Kyoto). 2021 Nov;61(6):208-211.
5.
Ge Y, Xu B, Shi J, Tang W. Application value of high-frequency ultrasound
combined with ultrasonography in the diagnosis of neonatal esophageal atresia. Afr Health
Sci. 2023 Sep;23(3):547-553
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
60
6.
Chernetsova E, Agarwal A, Weir A, Oltean I, Barkey J, Demellawy DE. Diagnostic
Value of Mid-esophageal Biopsies in Pediatric Patients With Eosinophilic Esophagitis.
Pediatr Dev Pathol. 2021 Jan-Feb;24(1):34-42.
7.
Wechsler JB, Bolton SM, Gray E, Kim KY, Kagalwalla AF. Defining the Patchy
Landscape of Esophageal Eosinophilia in Children With Eosinophilic Esophagitis. Clin
Gastroenterol Hepatol. 2022 Sep;20(9):1971-1976.e2.
8.
Rohanizadegan M, Tracy S, Galarreta CI, Poorvu T, Buchmiller TL, Bird LM, Estroff JA,
Tan WH. Genetic diagnoses and associated anomalies in fetuses prenatally diagnosed
with esophageal atresia. //Am J Med Genet A. 2020 Aug;182(8):1890-1895.
9.
Best C, Sudel B, Foker JE, Krosch TC, Dietz C, Khan KM. Esophageal stenting in
children: indications, application, effectiveness, and complications. //Gastrointest
Endosc. 2009 Dec;70(6):1248-53.
10.
Schmedding A, Wittekindt B, Schloesser R, Hutter M, Rolle U. Outcome of
esophageal atresia in Germany. //Dis Esophagus. 2021 Apr 7;34(4):doaa093.
11.
Gayle JA, Gómez SL, Baluch A, Fox C, Lock S, Kaye AD. Anesthetic considerations
for the neonate with tracheoesophageal fistula. Middle East J Anaesthesiol. 2008
Oct;19(6):1241-54.
12.
Pinheiro PF, Simões e Silva AC, Pereira RM. Current knowledge on esophageal
atresia. //World J Gastroenterol. 2012 Jul 28;18(28):3662-72.
13.
Nagappa S, Kalappa S, Vijayakumar HN, Nethra HN. Comparison of the effectiveness
of intravenous fentanyl versus caudal epidural in neonates undergoing
tracheoesophageal fistula surgeries. Saudi J Anaesth. 2022 Apr-Jun;16(2):182-187.
