YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
25
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA BO’LAJAK MUSIQA
RAHBARINING KASBIY METODIK TAYYORGARLIGINI
TAKOMILLASHTIRISHNING STRATEGIK TARBIYALARI MASALASI SIFATIDA
Xodjaeva Nilufar Latipovna
Andijon davlat universiteti Pedagogika va san’atshunoslik fakulteti
Musiqiy ta’lim kafedrasi o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.12182799
Annotatsiya:
Ushbu tezisda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bo’lajak musiqa
rahbarlarining kasbiy metodik tayyorgarligini takomillashtirishning strategik yo’nalishlari
o'rganiladi. Asosiy e'tibor musiqa rahbarlarining nazariy va amaliy bilimlarini rivojlantirishga,
innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo'llashga, malaka oshirish dasturlarini ishlab
chiqishga va individual rivojlanish rejalarini ishlab chiqishga qaratiladi. Ushbu strategiyalar
bo'lajak musiqa rahbarlarining kasbiy mahoratini oshirish va ularning bolalar bilan ishlash
samaradorligini yuksaltirishga yordam beradi.
Kalit so’zlar:
Maktabgacha ta’lim, musiqa rahbari, kasbiy tayyorgarlik, metodik tayyorgarlik,
innovatsion pedagogik texnologiyalar, amaliy ko'nikmalar, nazariy bilimlar, malaka oshirish,
individual rivojlanish.
Kirish:
Zamonaviy pedagogik ta'lim tizimining maqsadi yangi toifaga mansub bo'lgan musiqa
rahbarning umumiy va kasb kamolotiga erishishdan iborat. Har qanday pedagoglik kasbi
murakkab va serqirra jarayondir, shuning uchun bu kasb qaysi sohaga tegishli bo'lmasin,
musiqa rahbari oldiga ko'pgina talablarni qo'yadi. Ta'lim tarbiyaning barcha sohalarining
maqsadi barkamol shaxs tarbiyasidir. Lekin bu borada maktabgacha ta'lim muassasalaridagi
estetik turkumga kiruvchi fanlar musiqa, tasviriy san'at, adabiyot va ularning o'zaro
aloqadorligi asosiy rolni o'ynaydi. Jumladan, maktabgacha ta'lim muassasalarida musiqa
mashg'ulotlarini o'tishda, musiqa rahbarlari maxsus bilimlar, ko'nikma- malakalar, pedagogik
qobiliyat hamda pedagogik mahoratga ega bo’lmog’i lozim.
Musiqa rahbari ko‘pchilik oldida musiqa targ‘ibotchisi sifatida chiqib o‘z faoliyatini bajarishda
rus musiqiy pedagogi D. V. Kabalevskiy aytganidek “..
o‘zining yeng asosiy vazifasini xoh zaldagi
konsert paytida, xoh musiqa mashg‘uloti bo‘lsin, bolalar bilan suhbatlashayotganda, ularni
musiqaga qiziqtirish, emotsional jalb qilish, o‘zining musiqaga muxabbatini ularga sindirish
zarurligini bir daqiqaga ham unutmaslik kerak”.
Musiqa tarbiyasi bolalarga musiqa tinglash, qo‘shiqlarni yodlash musiqa bilan harakatlarni
bajarish, musiqa asboblarini chalish, musiqa va musiqachilar haqidagi kitoblarni o‘qish, teatr
konsert, filarmoniyaga borish singari musiqaviy faoliyatning har xil turlarini o‘rganishdan
iboratdir. Musiqa tinglanganidan keyingi bolalardagi fikr almashuvlar juda katta tarbiyaviy
ahamiyatga yega bo‘lib, bu bilan bolalar o‘rtasida bir-birlarini anglash ruhi va o‘zaro ishonch
vujudga keladi.
Musiqa oʻz tabiatiga koʻra insonlar hayotini, ularning turli voqealarga nisbatan munosabati va
ichki kechinmalarini hilma xil tovush bo’yoqlari orqali badiiy obrazlar vositasida tasvirlaydi.
Musiqa bolalar hissiyotiga kuchli ta'sir eta olish bilan birga ularni nafosat olamiga olib kiradi.
Buning uchun musiga rahbari, avvalo, bolalarni sevishi, bolalar fiziologiyasi, adabiyot, ona tili
fanlari hamda o'z kasbiga oid musiga oʻqitish metodikasi, fortepiano, vokal darsligi, musiqa
nazariyasi, solfedjio, ritmika, dirijyorlik kabi fanlarni puxta bilishi lozim. Musiqa rahbarining
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
26
bog'cha hayotidagi oʻmi beqiyosdir. U oʻz kasbiga mehr qoʻygan, yuksak madaniyatli, keng
dunyoqarashga ega inson boʻlmog’i lozim.
Bolaning uch yoshidan yetti yoshgacha boʻlgan davrini maktabgacha davri deb hisoblaymiz.
Tajribalardan ma'lumki, bolalarda ushbu davrda paydo boʻladigan taassurotlar izi umrbod
saqlanib qoladi. Bu bolaning aqliy va jismoniy jihatdan tez o'sish va dunyoni bilish, atrof-
muhitga oʻz munosabatini bildirish istagi kuchayib boradigan davrdir. Shu sababli tarbiyachi
va ota-onalar bolalarni har tomonlama yetuk boʻlib o’sishlariga jiddiy etibor berishlari kerak.
Musiqa rahbari tomonidan yaxshi tashkil etilgan musiqiy tarbiya bolalami barkamolinson
boʻlib yetishishlariga ijobiy ta'sir etadi. Bu ishda bolalar bog'chasi pedagogik jamoasining
ishtiroki va faolligi juda muhimdir. Musiqa mashgʻulotlarini gigiyenik talablarga javob
beradigan darajada olib borish musiqa rahbarining asosiy vazifalaridan hisoblanadi. Bayram
ertaliklar bolalarni badiiy tarbiyalash shakllaridan biridir. Musiqa rahbari bu ishga ijodiy
yondashib to'g'ri tashkil qilgan bayram va bayram shaklidagi tadbirlar (oʻyin- kulgi soatlari,
konsertlar, sayillar, sport bayramlari, nafosat soatlari, koʻngilochar o'yinlar, bayram
ertaliklari) bolalarmi kichik yoshidan boshlab ma'naviy ozuqa olishga, tasavvurlarini
boyitishga xizmat qiladi. Musiqa ahbari zamon bilan hamnafas qadam tashlashi lozim.
U zamonaviy texnik vositalardan foydalana olishi, koʻrgazmali qurollar tayyorlashi bilan birga
DTS dasturiga muvofiq milliy musiqamiz, qadriyatlarimiz, cholg'u sozlarimiz tarixi, mumtoz
kuylarimiz, o’zbek xalq musiqasining mahalliy uslublari terma, lapar, yala, alla singari
asarlarini mukammal o'rganib, kichkintoylarning yoshidan kelib chiqqan holda
tushuntiradigan, qiziqtira oladigan, oliyjanob, mehnatkash inson boʻlishi kerak. Shuningdek,
uning yangi pedagogik texnologiyalarni musiqa mashg’ulotlariga tatbiq etib, zamon bilan
hamnafas qadam tashlamog'i ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida musiqa rahbarlarining kasbiy metodik tayyorgarligini
takomillashtirish zamonaviy ta’lim tizimining muhim yo'nalishlaridan biridir. Bu jarayonning
strategik yo'nalishlarini belgilash, uning samaradorligini oshirish va musiqa rahbarlarining
sifatli tayyorgarligini ta’minlashga xizmat qiladi.
Bo’lajak musiqa rahbarlarining nazariy tayyorligi ularning professional faoliyatida muhim
ahamiyat kasb etadi. Bo’lajak musiqa rahbarlari uchun nazariy bilimlarning chuqur va keng
qamrovli bo’lishi zarur. Bu bilimlar musiqa nazariyasi, pedagogika, psixologiya, bolalar
rivojlanishi va boshqa sohalarni o’z ichiga oladi. Bu yo’nalishda quyidagi strategiyalar amalga
oshirilishi mumkin:
-
Ilmiy adabiyotlarni o’qitish: musiqa nazariyasi, pedagogika va psixologiya sohalarida
ilmiy adabiyotlar va darsliklar bilan ta’minlash.
-
Nazariy seminarlar: musiqa nazariyasi va pedagogikaning dolzarb masalalari bo'yicha
seminarlar tashkil etish.
-
Ilmiy tadqiqotlar: bo’lajak musiqa rahbarlarini ilmiy tadqiqotlarga jalb qilish va ilmiy
maqolalar yozishga rag'batlantirish.
Amaliy ko’nikmalarni rivojlantirish bo’lajak musiqa rahbarlarining kasbiy
tayyorgarligining muhim qismidir. Bu yo’nalishda quyidagi strategiyalar amalga oshirilishi
mumkin:
-
Praktik mashg’ulotlar: musiqiy asboblar chalish,( pianino, gitara, skripka va boshqa
musiqiy asboblarni chalishni o’rganish) vokal mashqlar (to’g’ri nafas olish, tovush chiqarish
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
27
va notalarga mos kelish ko’nikmalarini rivojlantirish) va xor ishlari bo'yicha amaliy
mashg'ulotlar tashkil etish (bolalar xorini tashkil etish va boshqarish)
-
Musiqa Darslari: musiqa darslarini kuzatish va tahlil qilish, tajribali musiqa rahbarlari
bilan hamkorlik qilish, musiqa rahbarlari orasida tajriba almashish dasturlarini tashkil etish.
Innovatsion pedagogik texnologiyalarni tatbiq etish musiqa rahbarlarining o’quv
jarayonida zamonaviy usullardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytiradi. Bu yo’nalishda
quyidagi strategiyalar amalga oshirilishi mumkin:
-
Interaktiv o’qitish metodlari: elektron darsliklar, interaktiv dasturlar va multimedia
vositalaridan foydalanish.
-
Axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari:
o’qitishda
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalanishni kengaytirish.
-
Innovatsion metodika seminarlar: yangi pedagogik metodikalarni o’rgatish bo’yicha
seminarlar tashkil etish.
Kasbiy malaka oshirish dasturlari- kasbiy malaka oshirish dasturlari musiqa rahbarlarining
uzluksiz o’rganish va rivojlanishiga ko’maklashadi. Bu yo’nalishda quyidagi strategiyalar
amalga oshirilishi mumkin: doimiy ravishda malaka oshirish kurslarini tashkil etish, bo’lajak
musiqa rahbarlarini turli sertifikatlash dasturlariga jalb qilish, musiqa rahbarlarini malaka
oshirish maqsadida turli tashkilotlarda stajirovkalardan o’tkazish.
Individual rivojlanish rejalarini ishlab chiqish har bir musiqa rahbarining shaxsiy ehtiyojlari
va qobiliyatlariga mos ravishda tayyorgarlik ko'rishini ta'minlaydi. Har bir talaba uchun
individual rivojlanish rejalarini ishlab chiqish va kuzatib borish, tajribali musiqa rahbarlari
tomonidan yangi boshlovchilarni mentorlik qilish, har bir musiqa rahbarining kasbiy
rivojlanishini muntazam ravishda kuzatish va tahlil qilish lozim.
Xulosa:
Xulosa o’rnida shuni aytish mumkinki, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bo’lajak musiqa
rahbarlarining kasbiy metodik tayyorgarligini takomillashtirishning strategik yo'nalishlari
ularning samarali va sifatli faoliyat yuritishiga zamin yaratadi. Ushbu jarayon nazariy
bilimlarni oshirish, amaliy ko’nikmalarni rivojlantirish, innovatsion metodlarni joriy etish va
o’quv rejalari va dasturlarini yangilash orqali amalga oshirilishi mumkin. Natijada, musiqa
rahbarlari bolalarga musiqa tarbiyasi berishda yanada samarali va malakali bo’ladilar.
Nazariy va amaliy tayyorgarlik, innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish, malaka oshirish
dasturlari va individual rivojlanish rejalarini ishlab chiqish orqali musiqa rahbarlari bolalarga
sifatli ta’lim va tarbiya berish imkoniyatiga ega bo’ladilar.
References:
1.
Abdullaeva, S. (2021). "Musiqa ta’limining nazariy asoslari". Toshkent: Ma’naviyat
nashriyoti.
2.
Karimov, R. (2019). "Pedagogik texnologiyalar va innovatsiyalar". Toshkent: O‘zbekiston
milliy entsiklopediyasi.
3.
Mamatqulova, N. (2020). "Maktabgacha ta’limda musiqa tarbiyasining o‘rni".
O‘zbekiston ta’limi jurnali, 5(3), 45-50.
4.
Saidov, A. (2018). "Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining ta’limda qo‘llanilishi".
Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
28
5.
Каримов
М.,
Икромова
М.
―Рақс
элементлари
орқали
болаларни
жисмоний ривожлантириш‖ Т.: ―Илм зиѐ‖ нашриѐт уйи, 2008 й.
6.
Намозова Д.Т., Носиров Д.Т. ―Мактабгача таълим муассасаларида мусиқий таълим
методикаси‖ Қўқон: 2006 й.
7.
Шарипова. Г. «Мактабгача таълим муассасаларида мусиқа ўқитиш методикаси».
«Чўлпон» Т.: 2007.
