YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
72
MEDIATEXNOLOGIYALAR - YUQORI SINF O'QUVCHILARIDA TINGLAB
TUSHUNISH VA GAPIRISH KO'NIKMALARINI SHAKLLANTIRISH VOSITASI
SIFATIDA
Turegaliyeva Nurjanar Nurgaliyevna
NDPI 1-bosqich tayanch doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14504359
Zamonaviy ta’lim jarayoni o‘quvchilarning chet tilini faqat grammatik va lug‘aviy
bilimlar orqali emas, balki amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish orqali o‘zlashtirishini talab
qiladi. Bunda tinglab tushunish va gapirish chet tili ta’limining asosiy komponentlari sifatida
qaraladi. Xalqaro tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, samarali til o‘rgatish uchun zamonaviy
pedagogik texnologiyalarni jalb qilish zarur. Ayniqsa, mediatexnologiyalar yordamida
o‘quvchilarda chet tilini o‘rganishga bo‘lgan qiziqish va faollik sezilarli darajada oshadi [1; 15]
O‘zbekiston ta’lim tizimida xorijiy tillarni o‘rgatish muhim yo‘nalishlardan biri
hisoblanadi. 10–11-sinf o‘quvchilari uchun chet tilini o‘zlashtirishda kommunikativ
yondashuvning samaradorligi ta’kidlanmoqda. Shu nuqtai nazardan, mediatexnologiyalar
yordamida tinglab tushunish va gapirish ko‘nikmalarini shakllantirish masalasi o‘ta
dolzarbdir. Ushbu tezis mazkur masalaning nazariy va amaliy jihatlarini o‘rganishga
qaratilgan.
Mediatexnologiyalarning mohiyati va ahamiyati
Mediatexnologiyalar bu – ma’lumotlarni audiovizual shaklda uzatish va qabul qilishga
asoslangan raqamli vositalar majmuasi bo‘lib, ular o‘quv jarayonini jonli va interaktiv shaklda
tashkil etishga xizmat qiladi. Ular ichida quyidagilar ajralib turadi:
Audiomateriallar (podkastlar, hikoyalar, suhbatlar).
Videomateriallar (film, multfilm va ta’limiy videolar).
Interaktiv ilovalar va platformalar (Duolingo, Quizlet, BBC Learning English).
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, mediatexnologiyalar dars jarayonida qo‘llanganda
o‘quvchilarning qiziqishi 40–60 foizga ortadi va ularning ma’lumotni o‘zlashtirish darajasi
sezilarli darajada yuqori bo‘ladi [3;64].
Tinglab tushunish va gapirish ko‘nikmalarini rivojlantirish jarayoni
Audiomateriallar yordamida mashqlar
Tinglab tushunish o‘quvchilarning chet tilidagi talaffuz, intonatsiya va muloqot
uslublarini o‘zlashtirishiga xizmat qiladi. Masalan, o‘quvchilarga ingliz tilidagi podkastlar yoki
hikoyalarni eshittirish orqali ularning eshituvchanlik qobiliyati rivojlantiriladi. Shuningdek,
dialoglarni eshittirish va keyinchalik ularni tahlil qilish o‘quvchilarning suhbatga kirishish
ko‘nikmalarini shakllantiradi [4;11].
Videomateriallar asosida mashqlar
Videomateriallar orqali o‘quvchilar turli madaniyatlarni vizual tarzda anglab, tabiiy
muloqot uslubini o‘rganadilar. Misol uchun, qisqa filmlar yoki seriallardan olingan dialoglar
asosida mashqlar tashkil qilish o‘quvchilarda talaffuz va intonatsiya ustida ishlashga yordam
beradi. Shuningdek, turli mavzulardagi videolavhalar suhbat mavzularini kengaytiradi [5;77].
Interaktiv platformalar va mobil ilovalarning o‘rni
Bugungi kunda mobil ilovalar til o‘rganishda asosiy vositaga aylanmoqda. Duolingo,
Memrise, va BBC Learning English kabi ilovalar tinglab tushunish va gapirish mashqlarini o‘z
ichiga oladi. O‘quvchilar ushbu ilovalardan foydalanib, o‘z bilimlarini mustaqil tarzda
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
73
rivojlantiradilar. Masalan, Duolingo orqali tinglash mashqlari bajarilganda, o‘quvchilarning
eshitib tushunish qobiliyati 35 foizga yaxshilangani qayd etilgan [6;24].
Amaliy tajribalar va metodik tavsiyalar
O‘zbekiston ta’lim muassasalarida mediatexnologiyalarni joriy qilish bo‘yicha tajribalar
shuni ko‘rsatadiki, tinglab tushunish va gapirish ko‘nikmalarini rivojlantirishda quyidagi
usullar samarali:
Dialog asosidagi mashg‘ulotlar: Audio va video materiallar yordamida tabiiy suhbatlar
o‘rganiladi.
Rolli o‘yinlar va taqlid mashqlari: O‘quvchilar real hayotga oid vaziyatlarni o‘ynab
ko‘radilar.
Xalqaro onlayn muloqot platformalari: PenPal Schools yoki eTwinning orqali boshqa
mamlakat o‘quvchilari bilan muloqot tashkil qilinadi.
Shuningdek, o‘qituvchilar uchun seminar-treninglar o‘tkazish va o‘quv materiallarini
audiovizual shaklda ishlab chiqish talab etiladi.
Xulosa
Mediatexnologiyalar yordamida o‘quvchilarning tinglab tushunish va gapirish
ko‘nikmalarini rivojlantirish nafaqat o‘quv jarayonini jonlantiradi, balki o‘quvchilarni
mustaqil o‘rganishga undaydi. Ushbu texnologiyalar o‘quvchilarning lingvistik va
kommunikativ kompetensiyasini oshirishda samarali vosita hisoblanadi. Shu sababli,
mediatexnologiyalarning ta’lim tizimida keng qo‘llanishi joriy etilishini tavsiya qilamiz.
References:
1.
Brown, H. D. (2007). Principles of Language Learning and Teaching. New York: Pearson
Education.
2.
Richards, J. C., & Rodgers, T. S. (2014). Approaches and Methods in Language Teaching.
Cambridge University Press.
3.
Kukulska-Hulme, A. (2012). Mobile-Assisted Language Learning. ReCALL, 24(2), 157-
171.
4.
Tomlinson, B. (Ed.). (2013). Developing Materials for Language Teaching. Bloomsbury
Publishing.
5.
Pegrum, M. (2014). Mobile Learning: Languages, Literacies and Cultures. Palgrave
Macmillan.
6.
Godwin-Jones, R. (2018). Emerging Technologies. Language Learning & Technology,
22(2), 1-6.
