YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
11
ZAMONAVIY O‘QITUVCHI ETIKASI
Ziyadullayeva Nigora Meyliyevna
Qarshi tuman 2-son kasb hunar maktabi o'qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14464795
Annotatsiya:
Mazkur maqolada zamonaviy o‘qituvchining kasbiy faoliyatida etik
me’yorlarning tutgan o‘rni va ahamiyati keng yoritilgan. O‘qituvchi nafaqat ta’lim beruvchi,
balki o‘quvchilar uchun axloqiy namuna sifatida qabul qilinishi kerakligi ta’kidlangan. Ushbu
maqola orqali zamonaviy ta’lim jarayonida o‘qituvchilarning axloqiy tamoyillari, ularning
kasbiy faoliyatdagi mas’uliyati, shaxsiy xususiyatlari va ta’lim sifatiga ta’siri batafsil tahlil
qilinadi. Shuningdek, o‘qituvchi va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar, zamonaviy
texnologiyalarning o‘qituvchi etikasi bilan bog‘liq muammolari va yechimlari ham ko‘rib
chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
Zamonaviy o‘qituvchi, etika, ta’lim jarayoni, axloqiy tamoyillar, kasbiy
mas’uliyat, axloqiy me’yorlar, pedagogik faoliyat, shaxsiy namuna.
Kirish
Zamonaviy dunyoda ta’lim tizimi jamiyat rivojlanishining asosiy omili sifatida
qaralmoqda. Bu jarayonda asosiy mas’uliyat o‘qituvchilarga yuklanadi. O‘qituvchi nafaqat
bilim va ko‘nikmalarni o‘rgatadi, balki yosh avlodning axloqiy va ma’naviy tarbiyasida ham
ishtirok etadi. Shu sababli o‘qituvchining kasbiy faoliyatida axloqiy tamoyillarga amal qilish
zamonaviy ta’lim tizimining ajralmas qismiga aylanmoqda.
Zamonaviy o‘qituvchining roli oddiy pedagogik vazifalar bilan chegaralanib qolmaydi. U
o‘quvchilarga nafaqat bilim beruvchi, balki ularga hayotda o‘rnak bo‘ladigan shaxs sifatida
maydonga chiqishi lozim. Ushbu maqolada o‘qituvchi etikasi, uning zamonaviy ta’limdagi
ahamiyati va u bilan bog‘liq muhim masalalar keng yoritiladi.
Zamonaviy o‘qituvchi kim?
Bugungi kunda o‘qituvchi – bu faqat dars o‘taydigan shaxs emas. U o‘quvchilarni ilmiy
izlanish, ijodiy fikrlash va insoniy qadriyatlar asosida rivojlantirishga yo‘naltiradigan
rahnamo hisoblanadi. Zamonaviy o‘qituvchi quyidagi xususiyatlarga ega bo‘lishi kerak:
1. Bilimdonlik: O‘z fanini mukammal bilishi va zamonaviy bilimlarni yetkazish
qobiliyatiga ega bo‘lish.
2. Axloqiy yetakchilik: O‘quvchilarga hayotiy tamoyillarni o‘rgatish va ularga o‘rnak
bo‘lish.
3. Innovatsion yondashuv: Zamonaviy texnologiyalardan foydalangan holda ta’lim
jarayonini tashkil qilish.
4. Doimiy rivojlanish: O‘z ustida ishlash va kasbiy malakasini muntazam oshirish.
Zamonaviy o‘qituvchining asosiy vazifasi – nafaqat bilim berish, balki o‘quvchilarning
intellektual va axloqiy rivojlanishiga ko‘maklashishdir.
O‘qituvchi etikasi tamoyillari
O‘qituvchi etikasi – bu o‘qituvchining kasbiy faoliyatidagi axloqiy qoidalar majmuasidir.
Bu qoidalar uning o‘quvchilar, ota-onalar va jamiyat bilan munosabatlarini tartibga soladi.
O‘qituvchining asosiy etik tamoyillari quyidagilardan iborat:
1. Adolat: Har bir o‘quvchiga xolisona va teng munosabatda bo‘lish.
2. Hurmat: O‘quvchilarning shaxsiyati va huquqlarini hurmat qilish.
3. Mas’uliyat: O‘z faoliyati uchun javobgarlikni zimmasiga olish.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
12
4. Halollik: Har qanday vaziyatda ham halollik va haqqoniylikni saqlash.
5. Axloqiy namuna: O‘quvchilar uchun doimo namunali shaxs bo‘lib qolish.
O‘qituvchining ushbu tamoyillarga rioya qilishi uning professional faoliyatida
muvaffaqiyatga erishishi va o‘quvchilarni tarbiyalashda samarali bo‘lishini ta’minlaydi.
Zamonaviy o‘qituvchi va texnologiyalar
Bugungi kunda texnologiyalar ta’lim tizimining ajralmas qismiga aylangan. Internet,
elektron darsliklar va virtual platformalar o‘quv jarayonini yanada samarali qilmoqda. Ammo
bu jarayon o‘qituvchilar uchun ham yangi majburiyatlarni yuklaydi:
1. Axborot filtrlash: O‘quvchilarga texnologiyalar orqali to‘g‘ri va foydali ma’lumotlarni
yetkazish.
2. Ijtimoiy tarmoqlar etikasi: O‘qituvchi ijtimoiy tarmoqlarda o‘zini qanday tutishi
haqida aniq tasavvurga ega bo‘lishi kerak. U o‘quvchilar bilan ortiqcha yaqinlikdan yoki
shaxsiy chegaralardan o‘tib ketishdan qochishi lozim.
3. Texnologiyalarni o‘rgatish: O‘qituvchi o‘quvchilarga texnologiyalardan to‘g‘ri
foydalanishni ham o‘rgatishi kerak.
Axloqiy muammolar va ularning yechimlari
Zamonaviy o‘qituvchilar oldida turli axloqiy muammolar mavjud:
1. O‘quvchilarning oilaviy muammolari: Ba’zi o‘quvchilar oiladagi zo‘ravonlik yoki
e’tiborsizlik natijasida ruhiy qiyinchiliklarga duch keladi. Bunday holatda o‘qituvchi ularga
psixologik yordam ko‘rsatishi zarur.
2. Moliya va ma’naviyat o‘rtasidagi ziddiyat: Ba’zi hollarda o‘qituvchilar ta’lim sifati va
moddiy manfaatlar o‘rtasida muvozanatni saqlashda qiyinchiliklarga duch keladilar.
3. O‘quvchilar orasidagi zo‘ravonlik: O‘quvchilar orasidagi muammolarni hal qilishda
o‘qituvchi adolatli va oqilona qaror qabul qilishi lozim.
Yuqoridagi muammolarni hal qilish uchun quyidagi choralarga e’tibor qaratish lozim:
O‘qituvchilarni doimiy ravishda axloqiy treninglarga jalb qilish. Psixologlar va ijtimoiy
ishchilar bilan hamkorlikni kuchaytirish. Ta’lim jarayonida adolat tamoyillarini targ‘ib qilish.
Xulosa
Zamonaviy o‘qituvchi etikasi – bu nafaqat o‘qituvchi, balki butun ta’lim tizimi
muvaffaqiyatining kalitidir. O‘qituvchining axloqiy tamoyillarga rioya qilishi ta’lim jarayonini
sifatli va samarali qilishi bilan birga, kelajak avlodni yetuk va ma’naviy boy qilib tarbiyalashga
xizmat qiladi.
O‘qituvchi etikasi ta’limning eng muhim jihatlaridan biri bo‘lib, u o‘quvchilar va jamiyat
o‘rtasida sog‘lom muhitni shakllantiradi. Shu sababli, har bir zamonaviy o‘qituvchi o‘z kasbiy
faoliyatida yuqori axloqiy standartlarni saqlashga intilishi lozim. Bu nafaqat o‘qituvchi
obro‘sini oshiradi, balki ta’lim jarayoniga ishonchni ham mustahkamlaydi.
References:
1.
Алишерова, Н. Ҳ. (2018). Педагогик этика асослари. Тошкент: Фан нашриёти.
2.
Ахмедова, Д. Ш. (2020). Замонавий педагогика: назария ва амалий ёндашувлар.
Тошкент: Ўқитувчи.
3.
Каримов, А. (2019). Ўқитувчи ва таълим сифатини оширишда этиканинг ўрни.
Тошкент: Янги аср авлоди.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
13
4.
Назаров, У. (2021). Таълимда замонавий технологиялар ва уларнинг ахлоқий
жиҳатлари. Тошкент: Турон Иқбол.
5.
Хайруллаев, С. А. (2017). Педагогик муносабатлар психологияси. Самарқанд:
СамДУ нашриёти.
6.
Юнусова, Г. (2022). Ўқитувчининг профессионал этикаси ва унинг жамиятдаги
ўрни. Тошкент: Академнашр.
