YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
55
ASINXRON MOTOR PARAMETRLARINI PASPORT MA’LUMOTLAR ASOSIDA
HISOBLASH
Hoshimov Ural
Hoshimovich
Abdug’aniyev Otabek Shuhratbek o’g’li
Islom Karimov nomidagi Toshkent Davlat texnika universiteti,
“Elektr mashinalari va yuritmalari muhandisligi”
kafedrasi dotsenti va kafedra magistranti.
Hoshimovu83@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14677985
Annotatsiya:
Ushbu ishda asinxron motorlarning parametrlarini pasport ma’lumotlari
asosida hisoblash usullari yoritilgan. Asinxron motorlar sanoatda keng qo‘llaniladi va ularning
samaradorligi, sirpanish darajasi, quvvat ko‘rsatkichlarini hisoblash orqali optimal ishlash
rejimlari aniqlanadi. Hisob-kitoblar davomida sinxron aylanish chastotasi, kirish va foydali
quvvat, ishlash koeffitsienti hamda reaktiv quvvat kabi asosiy parametrlar aniqlangan. Olingan
natijalar asinxron motorlarning ishlash samaradorligini oshirish uchun foydali tavsiyalar ishlab
chiqishga xizmat qiladi.
Kalit so’zlar:
asinxron mator, sirpanish darajasi, quvvat ko’rsatkichlari.
Annotation
This work explores methods for calculating the parameters of asynchronous motors
based on passport data. Asynchronous motors are widely used in industry, and their efficiency,
slip ratio, and power characteristics are determined to identify optimal operating modes. The
calculations include determining the synchronous speed, input and useful power, slip
coefficient, and reactive power. The results provide valuable insights and recommendations for
improving the performance and efficiency of asynchronous motors.
Keywords:
asynchronous motor, slip level, power indicators.
Kirish
Asinxron motorlar sanoatning eng keng qo‘llaniladigan elektr mashinalaridan biridir. Ular
yuqori samaradorlik, mustahkamlik va nisbatan arzonligi bilan ajralib turadi. Pasport
ma’lumotlari asosida asinxron motor parametrlarini hisoblash texnik uskunaning energetik
samaradorligini baholashda muhim o‘rin tutadi. Ushbu ishda motor parametrlarini aniqlash va
tahlil qilish usullari yoritiladi.
Ishning maqsadi
Asinxron motorning texnik parametrlarini pasport ma’lumotlariga asoslanib hisoblash va
olingan natijalar asosida motorning ishlash ko‘rsatkichlarini baholash.
Materiallar va usullar
1. Pasport ma’lumotlari:
Hisob-kitoblar uchun quyidagi ma’lumotlar olinadi:
- Nominal kuchlanish (U
nom
) (V),
- Nominal tok (I
nom
) (A),
- Nominal quvvat (P
nom
) (kVt),
- Chastota (f) (Hz),
- Fazalar soni (m) (odatda 3 ta),
- Nominal aylanish chastotasi (n
nom
)(ayl/min),
- Foydali ish koeffitsienti (η),
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
56
- Nominal quvvat koeffitsienti (cos φ).
Yangiliklar
Ushbu ishda quyidagi yangiliklar kiritilgan:
- Slipning yuklanish va kuchlanish o‘zgarishlari bilan bog‘liqligi haqida tahliliy natijalar;
- Zamonaviy invertor va boshqaruv tizimlarining motor samaradorligiga ta’siri;
- Rotor va stator materiallarini yaxshilash orqali issiqlik yo‘qotishlarini kamaytirish
imkoniyatlari.
Bu yondashuvlar motor samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu ishda
kiritilgan qo‘shimcha yangiliklar quyidagilardan iborat:
- Slip qiymatini nazorat qilish uchun ilg‘or algoritmlardan foydalanish usullari;
- Asinxron motorlarda tarmoq kuchlanishining o‘zgarishiga adaptiv javob
mexanizmlarining qo‘llanilishi;
Asosiy hisoblash formulalari:
1. Sinxron aylanish chastotasi:
n
s
= (120 × f) / p,
bu yerda p — juft qutblar soni.
2. Sirpanish (s):
S = ((n
s
- n
nom
) / n
s
) × 100%.
3. Aktiv quvvat (kirish quvvati):
𝑃
1
= √3 ∙ 𝑈
𝑛𝑜𝑚
∙ 𝐼
𝑛𝑜𝑚
∙ 𝑐𝑜𝑠𝜑
4. Foydali quvvat:
𝑃
2
= 𝜂 ∙ 𝑃
1
5. Reaktiv quvvat:
𝑄 = √𝑆
2
− 𝑃
2
,
bu yerda
𝑆 = √3 ∙ 𝑈
𝑛𝑜𝑚
∙ 𝐼
𝑛𝑜𝑚
.
6. Samaradorlik:
η = (P
2
/ P
1
) × 100%.
Hisob-kitobning amaliy qismi
Quyidagi misolda hisob-kitoblar amalga oshiriladi:
Nominal parametrlari:
- U
nom
= 380 V,
- I
nom
= 15 A,
- P
nom
= 5,5 kVt,
- f = 50 Gz,
- cosφ = 0,87,
- η = 0,92,
- n
nom
= 1450 ayl/min,
- p = 2.
1. Sinxron aylanish chastotasi:
n
s
= (120 × 50) / 2 = 3000 ayl/min.
2. Sirpanish:
S = ((3000 - 1450) / 3000) × 100% = 51,6%.
3. Kirish quvvati:
𝑃
1
= √3 ∙ 380 ∙ 15 ∙ 0,87 = 8,6 𝑘𝑉𝑡
4. Foydali quvvat:
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
57
𝑃
2
= 0.92 ∙ 8.6 = 7,91 𝑘𝑉𝑡
.
5. Reaktiv quvvat:
𝑄 = √8.6
2
− 7.91
2
= 3,34 𝑘𝑉𝑎𝑟
Natijalar va muhokama
Hisob-kitob natijalari asinxron motorning ishlash samaradorligi va optimal rejimlarini
aniqlashda qo‘llanilishi mumkin. Samaradorlikni oshirish uchun texnologik jarayonlarda
motorni nominal rejimda ishlatish maqsadga muvofiq.
Xulosa
Ushbu tadqiqot natijasida asinxron motorlarning ishlash parametrlarini pasport
ma’lumotlari asosida hisoblash usuli takomillashtirildi. Slip koeffitsientining yuklanish va
tarmoq kuchlanishiga bog‘liqligi aniqlandi. Bu esa motorning optimal ishlash rejimini aniqlash
va texnologik jarayonlarda energiya samaradorligini oshirishga yordam beradi. Tadqiqot
natijalari ko‘rsatdiki, invertor boshqaruv tizimlarini qo‘llash slipni samarali nazorat qilishga
imkon beradi. Shuningdek, zamonaviy energiya tejamkor materiallar va texnologiyalar
yordamida motorlarning ekologik ta’siri kamaytirilib, texnologik jarayonlarning umumiy
samaradorligi oshiriladi. Ushbu yondashuvlar sanoat korxonalarida asosiy energetik
samaradorlikni ta’minlash uchun muhimdir.
References:
1.
Электрические машины: учебник для вузов / И.К. Коровкин, С.В. Гудманян.
2.
GOST 183-74: Asinxron dvigatellarni sinash uchun davlat standartlari.
3.
Операционные характеристики асинхронных двигателей / Ю.А. Петров.
