YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
121
MÁLIMLEME-KITAPXANA FONDIN SHÓLKEMLESTIRIW TEXNOLOGIYASI
Qalbaeva Ziybaxan Názerbaevna
Ozbekstan kórkem óner hám mádeniyat institutı Nókis filialı
”Kitapxana -xabar iskerligi” tálim baǵdarı 2-kurs studenti
Ilimiy basshı: Aytńmova Dilbar Aymuratovna
Ozbekstan kórkem óner hám mádeniyat institute Nókis filialı
”Kitapxana iskerligi” kafedrası aǵa oqıtıwshısı
https://doi.org/10.5281/zenodo.14566034
Annotatsiya.
Bul maqala málimleme-kitapxana fondın shólkemlestiriw texnologiyası
haqqında keń kólemli talqılawdı usınadı. Málimleme-kitapxana fondınıń shólkemlestiriliwi
kitapxana jumısınıń áhmiyetli táreplerinen biri bolıp, ol málimleme resursların nátiyjeli
basqarıw hám paydalanıwshılarǵa kerekli maǵlıwmatlardı usınıwda tiykarǵı rol oynaydı.
Maqalada fondtı shólkemlestiriw processiniń tiykarǵı basqıshları, sonıń ishinde, resurslardı
tańlaw, sistemalastırıw, saqlaw hám sanlı texnologiyalardı engiziw haqqında tolıq maǵlıwmat
beriledi. Sonday-aq, kitapxana fondın basqarıwdıń innovaciyalıq usılları hám zamanagóy
texnologiyalardıń roli, sonıń menen birge, sociallıq hám ekonomikalıq faktorlardıń tásiri kórip
shıǵıladı. Maqala, málimleme-kitapxana fondın shólkemlestiriwde eń zamanagóy kózqaraslardı
hám texnologiyalardı qollanıw arqalı kitapxana sistemasınıń rawajlanıwın xoshametlewge
qaratılǵan usınıslar berilgen.
Tayanısh sózler:
málimleme-kitapxana fondı, shólkemlestiriw texnologiyası, resurslardı
sistemalastırıw, sanlı kitapxana, elektron resurslar.
Málimleme-kitapxana fondı hár bir kitapxananıń tiykarǵı resursi bolıp, onıń jumısı hám
paydalanıwshılardıń talapların qanaatlandırıwda áhmiyetli rol oynaydı. Málimleme resursları
toplamı, sonıń ishinde, kitaplar, jurnallar, elektron maǵlıwmatlar bazaları hám basqa da
málimleme dárekleri, kitapxananıń nátiyjeli islewin támiyinlewde áhmiyetli faktor esaplanadı.
Búgingi kúnde texnologiyalar rawajlanıwı menen informaciya resursların shólkemlestiriw hám
basqarıw procesi jáne de quramalılasqan. Sonday-aq, málimleme-kitapxana fondın
shólkemlestiriw, olardıń saqlanıwı hám jańalanıwı máseleleri de úlken áhmiyetke iye [1, 115-
120]. Bul maqalada málimleme-kitapxana fondın shólkemlestiriw texnologiyası, onıń tiykarǵı
basqıshları, sanlı texnologiyalar hám innovaciyalıq kózqaraslar haqqında tolıq tallaw
keltiriledi. Maqala, sonday-aq, zamanagóy kitapxanalar ushın zárúr bolǵan innovaciyalıq
sheshimler hám texnologiyalıq imkaniyatlardı úyreniw hám olardı kitapxana jumısına
engiziwdiń áhmiyetin kórip shıǵadı. Maqset - málimleme-kitapxana fondın shólkemlestiriwdiń
nátiyjeli usılların sáwlelendiriw hám kitapxana sistemasınıń keleshektegi rawajlanıwına úles
qosıw bolıp tabıladı.
Málimleme-kitapxana fondın shólkemlestiriw processi bir qatar áhmiyetli basqıshlardı óz
ishine aladı. Hár bir basqısh óziniń maqset hám wazıypalarına ie bolıp, kitapxana fondınıń
nátiyjeli islewin támiyinlewge qaratılǵan. Tómendegi tiykarǵı basqıshlar shólkemlestiriw
texnologiyasınıń áhmiyetli quramlıq bólimlerin quraydı:
Málimleme-kitapxana fondın shólkemlestiriwdiń birinshi basqıshı - kitapxananıń
paydalanıwshılardıń talapların tallaw hám rejelestiriw bolıp esaplanadı. Bul basqıshta,
kitapxananıń maqsetleri, paydalanıwshılardı qızıqtırǵan temalar, bilim tarawları hám
resurslarga bolgan talaplar anıqlanadı. Kitapxana fondınıń quramı hám onı rawajlandırıw
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
122
strategiyası belgileniwi kerek. Málimleme resursların tańlaw hám jıynaw- bul basqıshta,
kitapxana ushin kerekli informaciya resursları tanlanadı. Resurslar toplamı kitaplar, jurnallar,
maqalalar, elektron maǵlıwmatlar bazaları, multimedia materiallarınan ibarat boliwi múmkin.
Resurslardı tańlawda sapa, áhmiyetlilik hám paydalanıwshılar ushın qádirli bolıwı tiykarǵı
faktor esaplanadı. Tanlanǵan resurslar sistemalastırıw hám kataloglastırıw basqıshına ótedi.
Bul basqıshta hárbir informaciya deregi ushın katalog jazıwları jaratıladı, resurslar toplamı
temalar, avtorlar, jıl hám basqa parametrler boyınsha tártipke salınadı. Sistemalaw processinde
maǵlıwmatlar bazası hám elektron kataloglardan paydalanıw múmkin. Málimleme resursların
saqlaw hám jańalaw - málimleme-kitapxana fondınıń nátiyjeli islewiniń áhmiyetli táreplerinen
biri. Onda, resurslardı saqlawdıń qáwipsiz hám úzliksiz bolıwı ushın texnologiyalar engiziledi.
Elektron resurslar ushın sanlı saqlaw sistemaları, maǵlıwmatlar bazalarına jalǵanıw hám
arxivlew jumısları ámelge asırıladı. Zamanagóy kitapxanalarda sanlı texnologiyalardı qollanıw
ayrıqsha áhmiyetke ie. Bul basqıshta málimleme resursların sanlastırıw hám elektron
versiyaların jaratıw jumısları alıp barıladı. Elektron kitapxana jaratıw, sanlı formattaǵı kitaplar,
maqalalar hám jurnallardı paydalanıwshılarǵa onlayn tárizde usınıw múmkin. Hár bir basqısh
óz-ara baylanıslı bolıp, málimleme-kitapxana fondın nátiyjeli shólkemlestiriw hám basqarıw
ushın zárúr ilajlardı kóriw talap etiledi.
Zamanagóy málimleme-kitapxana fondların shólkemlestiriwde innovaciyalıq kózqaraslar
úlken áhmiyetke iye. Sanlı texnologiyalar hám málimleme kommunikaciya qurallarınıń
rawajlanıwı kitapxana jumısın jańalaw hám nátiyjeliliginde áhmiyetli faktor bolıp xızmet
etpekte. Innovaciyalıq kózqaraslar málimleme resurslarınıń usınılıwınan baslap,
kitapxanalardıń paydalanıwshılarǵa xızmet kórsetiw formalarına shekem kóplegen tarawlardı
qamtıp aladı. Tómende málimleme-kitapxana fondın qáliplestiriwdiń innovaciyalıq
kózqarasların kórip shıǵamız [5, 223-228].
Sanlı kitapxana - bul málimleme resurslardıń elektron túrde saqlanıwı hám usınılıwına
tiykarlanǵan innovaciyalıq qatnas. Bunday kitapxanalar paydalanıwshılarģa internet arqalı
informaciyalardı onlayn kóriw, izlew hám júklep aliw imkaniyatın jaratadi. Sanlı
kitapxanalarda túrli formatlarda (PDF, ePub, HTML) resurslar usınılıwı múmkin, bul bolsa
resurslarga keńirek hám tez kiriwdi támiyinleydi. Kitapxanalarda málimleme resursların
basqarıw hám sistemalastırıw ushın innovaciyalıq maǵlıwmatlar bazaların jaratıw ayrıqsha
áhmiyetke ie. Elektron kataloglar, maǵlıwmatlar bazaları hám sanlı arxivler járdeminde
paydalanıwshılar informaciyalardı tezde tabıwı múmkin. Jańa texnologiyalar járdeminde
maǵlıwmatlar bazaları turaqlı jańalanıp barıladı, paydalanıwshılarǵa anıq hám durıs
maǵlıwmatlar usınıladı. Elektron resurslar, máselen, onlayn jurnallar, ilimiy maqalalar,
elektron kitaplar hám basqa da sanlı materiallar kitapxanalardıń tiykarģı bólimlerine
aylanbaqta. Kitapxanalar paydalanıwshılarǵa aralıqtan xızmetler usınıs etiw arqalı,
informaciyalardı pútkil dúnya boylap usınıw imkaniyatına ie bolmaqta. Onlayn másláhátler,
elektron kitap ijarası, virtual kórgizbeler hám basqa onlayn xızmetler kitapxanalardıń
innovaciyalıq xızmetleri esaplanadı. Kitapxanalarda interaktiv texnologiyalardı engiziw
paydalanıwshılardı jáne de belsene tartıwǵa járdem beredi. Máselen, vebinarlar, onlayn
seminarlar, forumlar hám diskussiya platformaların shólkemlestiriw arqalı kitapxana
paydalanıwshıların óz-ara birge islesiwge shaqırıw múmkin. Kollaboraciyalıq texnologiyalar
járdeminde paydalanıwshılar bir-biri menen resurslardı almasıw hám jańa informaciyalar
jaratıw imkaniyatına iye boladı.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
123
Juwmaq.
Málimleme-kitapxana fondın shólkemlestiriw texnologiyası kitapxanalardıń
nátiyjeli islewin hám paydalanıwshılarǵa sapalı xızmet kórsetiwdi támiyinleydi. Bul process
innovaciyalıq texnologiyalar, nátiyjeli basqarıw hám paydalanıwshı talaplarına beyimlesiwdi
óz ishine aladı. Texnologiyalıq jańalanıwlar, finanslıq támiynat hám xalıqaralıq tájiriybe
kitapxana xızmetlerin jetilistiriwde úlken áhmiyetke ie. Elektron kataloglar, sanlı arxivler hám
jasalma intellekt sıyaqlı qatnaslar qordı zamanagóy málimleme orayına aylandıradı. Sonıń
menen birge, nátiyjeli basqarıw hám jámiechiliktiń qollap-quwatlawı kitapxana fondınıń
áhmiyetliligin hám jámiyettegi rolin arttıradı. Bulardıń barlıǵı kitapxanalardıń rawajlanıwın
turaqlılıq penen támiyinleydi.
References:
1.
Джиго, А. А. (2016). Участие библиотек в нормативно-правовом регулировании
библиотечно-информационной деятельности. Библиография и книговедение, (1), 115-
12
2.
Иванчукова, Т. А., & Булавкина, И. В. Выставочная деятельность информационно-
библиотечного центра. Литерат0.ура, 40, 41.
3.
Левченко, О. И. (2014). Информационно-библиотечное обеспечение пользователей
в научно-исследовательских институтах РАН естественно-научного профиля. Москва,
005555228.
4.
Скугарова, В. В. (2015). Гендерные аспекты управления персоналом
информационно-библиотечного учреждения. Научная палитра, (3), 7-7.
5.
Хабибрахманова, С. М. (2014). Информационные потребности творческих
работников как основа системы библиотечного обслуживания в сфере искусства.
Вестник Московского государственного университета культуры и искусств, (5 (61)),
223-228.
