YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
81
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA SCIENCE FANINING O‘QITILISHI
Karimova Go‘zal Ibragimovna
Toshkent shahar Shayxontohur tumani
102-sonli umumta’lim maktabi
boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi,
PERFECT universiteti o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14554043
Annotatsiya:
Ushbu tezisda boshlang‘ich SCIENSE darslarida sinfdan tashqari ishlar
jarayonida, bolalarni tabiat bilan tanishtirishda amaliy ishlarni tashkil etishning samarali
metodlari xususida fikr yuritilgan.
Kalit so‘zlar:
ilmiy-tabiiy amaliyot, samarali metodlar, rivojlantiruvchi omil, nazariy
bilimlar, tabiiy fanlar, oʻquv materiallari.
SCIENSE faninining vazifalaridan biri tabiat haqidagi ilmiy bilimlarni shakllantirishdan
iborat bo‘lib, u bolalarda tabiatga ilmiy nuqtai nazarni qo‘yadi, bu esa ilmiy dunyoqarash
elementlarini rivojlantirish uchun asos bo‘ladi. SCIENSE darsini o‘rganish jarayonida
o‘quvchilar ba’zi munosabatlarni o‘rganadilar:
-haroratning Quyosh balandligiga bog’liqligi;
-yog’ingarchilik tabiati;
-tuproq va suv havzalarining harorati haroratga bog’liqligi va boshqalar.
Bu bilimlar qarashlarning shakllanishini boshlaydi. dunyoning birligi va yaxlitligi haqida.
Kichik yoshdagi o‘quvchilar tabiatning o‘zgaruvchanligi, ya’ni fasllar davomida tabiatda sodir
bo‘ladigan o‘zgarishlar, ayrim omillar ta’sirida moddalarning o‘zgarishi haqida bilimlarni
to‘playdi. Oʻquvchi atrofdagi dunyo haqida bilim oladi, uni idrok etadi. SCIENSE darsi bolalar
tafakkurini rivojlantirish uchun katta imkoniyatlarga ega, chunki u mantiqiy usullardan keng
foydalanishga imkon beradi. Tafakkur rivojlanishining yonida nutqning rivojlanishi turadi.
Bolaning nutqi maxsus atamalar, maxsus nutq burilishlari bilan boyitiladi. Bolalarning
kuzatish qobiliyatini rivojlantirishda SCIENSE darsining ahamiyati beqiyos. Dars
oʻquvchilarning hissiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ta’limning boshlang’ich
bosqichining tabiatshunoslik fani asosiy funksiyani bajaradi. U bolalarni o‘rta maktabda
ushbu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha kurslarni o‘rganishga tayyorlaydi. Bunda boshlang‘ich
sinflarda tabiiy fanlar mazmunining o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda o‘qituvchi
va o‘quvchilar faoliyatini tashkil etishning metodlari, usullari, vositalari va shakllaridan
foydalanish muhim ahamiyatga ega. Tabiatshunoslikning eng muhim xususiyati shundaki, uni
o‘rganish ob’ekti atrofdagi tabiatdir.
SCIENSE fani materiallarini amaliy o‘zlashtirishda xarita-sxemalarni chizish katta o‘rin
tutadi. Ularni qo‘llanish yo‘lida (ufq tomonlarini aniqlashda) maktab hovlisidagi narsalarning
joylashishining oddiy rasmini chizish birinchi qadam bo‘ladi. Kartografik tasvirlarni
o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirishni tekshirish uchun xarita sxemalardan foydalanish qulay.
O‘quvchilarni amaliy bilimlarini sinash maqsadida 4-sinflarda quyidagi muammoli savollarni
o‘rtaga tashlash mumkin. Yozning jazirama issig’ida cho‘lda turibsiz. Amaliy kuzatish
bilimlaringizga tayanib, turgan joyingizdan orientir olib, janub tomonni belgilang.
Amaliy tabiatni kuzatish natijasida quyidagi faktorlar asosida janubni aniqlash mumkin:
1) sudralib yuruvchi hayvonlar o‘z inini kirish yo‘lini doim janubga qaratadi;
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
82
2) qushlar o‘z uyasini doimo janub tomonga qo‘yadi;
3) o‘simliklar shoxlari doimo janub tomonga egilgan;
4) o‘simlik poyasining janub tomoni doimo yog‘onlashgan boladi;
5) barxan qumlar bir uchi shimolda ikkini uchi esa janubga yotgan boladi.
O‘quvchilarga har xil narsalarni berib rasm, fotosurat va gugurt qutisi, kubik, stakan
boshqa narsalarni olib chiqib, o‘xshashlik farqlarini topishni topshiradi, so‘ng geometrik
figuralarni tarqatadi, uni o‘quvchilar daftar varag’iga ustiga qo‘yib atrofini qalam bilan
qog’ozga chizadilar. Topshiriq bajarilgandan keyin narsaning yuqoridan ko‘rinishini plan
deyiladi degan xulosaga olib keladi. Undan keyin stolning plani chizdiriladi. Agar o‘quvchilar
narsalarning kattaliliga qiynalsalar tasvirlanadigan narsani shartli ravishda kichraytirish
mumkinligini tushuntiradi.
Boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi o‘quv-tajriba maydonchasidagi ishlarni tashkil qila borib,
iqlim sharoitlarini, maktabning hududida joylanishini hisobga olishi va barcha masalalarni
biologiya o‘quvchisi bilan kelishib olishi lozim. Tajriba yosh tabiatshunosning qishloq xo‘jalik
tajribalari va qo‘shimcha amaliy ishlari bazasidir: chunki u yerda tabiatshunoslik darslarida
o‘rganiladigan o‘simliklar o‘stiradi.
Boshlang‘ich sinfdan boshlab o‘z o‘lkalarini, o‘z joylarini o‘rganadilar, tabiat ustida
kuzatishlar olib boradilar, ekskursiyalar o‘tkazadilar. Boshlang‘ich maktabda o‘qish vaqtida
ularda boy aniq material to‘planadi va bu material o‘lkashunoslik burchagida joylashtiriladi.
Vaqt o‘tishi bilan o‘lkashunoslik burchagida boshlang‘ich maktabni ilgarigi bitiruvchilari
chiqqan eng qimmatli materiallar to‘planib boradi, undan SCIENSEni o‘qitishda sistemali
ravishda foydalaniladi. O‘lkashunoslik burchagi SCIENSE xonasida yoki alohida sinfda barpo
etiladi.
References:
1.
D. Sharipova, D.P. Xodiyeva, M. K. Shirinov Tabiatshunoslik va uni o‘qitish metodikasi
Toshkent, “Barkamol fayz media” nashriyoti, 2018-yil.
2.
M.Nuriddinova. “Tabiatshunoslik o‘qitish metodikasi” Toshkent, O‘qituvchi 2005-yil
3.
A.Baxronov, Tabiatshunoslik. 3-sinf umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik. T;
Cho‘lpon NMIU 2012 y.
4.
A.Baxronov Tabiatshunoslik 4-sinf umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik. T;
Sharq NMIU 2011 y.
5.
G.M.Sayfullaev. Tabiatshunosllik darslarida sinfdan tashqari ishlarni tashkil etish. O‘quv
qo‘llanma Buxoro-2020.
