YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
72
ABDULLA ORIPOVNING “MEN NECHUN SEVAMAN O‘ZBEKISTONNI”
SHE’RIGA QISQACHA TAHLIL
Malika Jazilova Bekmirzayevna
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti o‘qituvchisi
malikajazilova9@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14552157
Annotatsiya:
Ushbu moqolada Abdulla Oripovning “Men nechun sevaman
O‘zbekistonni” she’rining tahlili, mazmuni, kompozitsiyasi va badiiy xususiyatlari ochib
beriladi. She’rning o‘quvchiga ta’siri, uning milliy g‘urur, o‘zlikni anglash va vatanga bo‘lgan
muhabbatni kuchaytirishdagi o‘rnini ko‘rsatib, shoirning ijodiy merosining ahamiyati
yoritilgan. O‘zbek adabiyotining yuksak namunalari biri sifatida O‘zbekistonning tabiati,
xalqning tarixi va madaniy merosi bilan bog‘liq sevgi va g‘urur his-tuyg‘ulari ifodalangan.
Kalit so‘zlar
: “Men nechun sevaman O‘zbekistonni”, vatan sevgisi, milliy g‘urur, badiiy
tasvir, badiiy vosita, kompozitsiya, ona- yurt.
Abdulla Oripov – XX asr o‘zbek adabiyotining eng mashhur va sevimli shoirlaridan biri
bo‘lib, uning she’rlari o‘zining chuqur ma’nolari, milliy g‘urur va vatanga bo‘lgan sevgisi bilan
ajralib turadi. Ona-yurtni kuylamoq har bir ijodkor uchun ulug‘ saodat. Har qanday vaziyatda
ham xalq manfaatini o‘ylab, adolatni tarannum etmoq esa chinakam qahramonlikdir. Bunday
sharaf hamma ijodkorga ham nasib etavermaydi. O‘zbekiston xalq shoiri, O‘zbekiston
Qahramoni Abdulla Oripovning she’rlarini yod olmagan, so‘zi kuyqo‘shiqqa ko‘chganda
yurakdan tinglamagan birorta yurtdoshimiz topilmasa kerak. Abdulla Oripov she’riyatidagi
ohangdorligi, xalqchilligi, xalq tilida yozilganligi, Vatanga bo‘lgan mehr-muhabbat, fidoyilik
tuyg‘ulari sababli beixtiyor qalbingizdan chuqur joy oladi. Shu o‘rinda “Abdulla qaysi bir
temaga qo‘l urmasin, nima haqda she’r yozmasin oldida Ulug‘ Vatan turadi , o‘sha ulug‘
Vatanning farzandi sifatida qo‘liga qalam oladi. Shu sababdan uning she’rlari doim
hayotbaxsh, pafosi baland, ovozi dadil , ruhi titik .” , - deb yozadi Matyoqub Qo‘shjonov.
Shoirning “Men nechun sevaman O‘zbekistonni ” she’ri 60 -yillarda yozilgan. Chinakam
shoirgina zamondan ilgari sodir bo‘lajak voqealarni boshqalardan ko‘ra teranroq anglab, o‘z
vaqtida munosabat bildira oladi. Shoirga ushbu she’rni dunyoga kelishiga sabab bugungi
hurriyatli kunlariga yetishini orzu qilish hissi tufayli bo‘lsa kerak deya savol berishganida
shoir shunday javob beradi: ‘‘ Xalqimizning, Vatanimizning bardavom kelajagini, nurli
istiqlolini menimcha mantiq belgilaydi. Aslida adolatning oyoq osti bo‘lishi mantiqning
buzilishidir. Mantiqan O‘zbekiston o‘z hurriyatiga ega bo‘lishga haqli edi. Insoniyat
genetikasida shunday g‘alati tuyg‘ular mavjudki, bu tuyg‘ular yaxlit armon va umid ustiga
qo‘yilishi ham mumkin. Sho‘ro tuzumida bizning qalbimizdagi armon yaxlit shunday edi.
Vatanni ozod ko‘rish edi bizdagi istak. O‘sha davrda bu haqida o‘ylash uchun o‘tkir optimist
bo‘lish kerak bo‘lgandir, lekin har holda yuragimizda umid, harakatimizda shasht bor edi. Siz
yuqorida ta’kidlagan “Men nechun sevaman O‘zbekistonni” she’ri bundan 35 yil ilgari
yozilgan. “Men nechun sevaman O‘zbekistonni” she’ri – bu nafaqat Vatan sevgisi, balki uning
go‘zalligi, tarixiy o‘tmishiga bo‘lgan hurmat va uni kelajak avlodlarga saqlab qolish zaruriyati
haqida mulohazalar chiqarib, o‘quvchini chuqur o‘ylantiradigan asar. Abdulla Oripov ushbu
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
73
she’rida O‘zbekistonning tabiati, uning adabiy, madaniy va tarixiy boyliklarini sevish va
hurmat qilishni ulug‘laydi.
Abdulla Oripovning “Men nechun sevaman O‘zbekistonni” she’ri, shubhasiz, milliy
adabiyotimizdagi eng kuchli va ma’naviy boy asarlardan biridir. Ushbu she’r, nafaqat
O‘zbekistonning tabiiy go‘zalliklari, balki o‘zbek xalqining ma'naviy qadriyatlari, tarixiy
merosi va ajdodlarimizning fidoyiligi haqidagi chuqur sevgi va ehtiromni ifodalaydi.
O‘zbekistonni sevishning ko‘plab sabablarini ko‘rish mumkin, va har bir sabab, yurtga bo‘lgan
cheksiz muhabbatni yanada kuchaytiradi. Keling, qisqacha she’rning matni va tahliliga
to‘xtalsak:
Men nechun sevaman O‘zbekistonni,
Bog‘larin jannat, deb ko‘z-ko‘z etaman.
Nechun ardoqlarkan tuprog‘ini men,
O‘paman, tuprog‘ing bebaho, Vatan!
1
Bu misralar O‘zbekistonni sevish va unga bo‘lgan chuqur hurmatni ifodalaydi. Shoir bu
yerda Vatanining tabiiy go‘zalliklariga, uning tuprog‘iga va o‘simliklariga oshiq bo‘lganini
ko‘rsatadi. “Bog‘larin jannat, deb ko‘z-ko‘z etaman” degan jumla, O‘zbekistonning tabiiy
boyliklarini yuqori baholashni, uning jannatdek go‘zal bo‘lishini tasvirlaydi. “Tuprog'ing
bebaho, Vatan!” degan so‘zlar esa, Vatanining tuprog‘ining qadrini, uning nafisligini
ta'kidlaydi. Bu misralar, Vatan va uning tabiiy boyliklariga bo‘lgan muhabbatni chuqur his
qilishni anglatadi.
Men nechun sevaman O‘zbekistonni,
Tuprog‘in ko‘zimga aylab to‘tiyo.
Nechun vatan, deya yeru osmonin,
Muqaddas atayman, atayman tanho.
Bu misralarda O‘zbekistonni sevishning chuqur, mukaddas va samimiy ifodasi bor. “Men
nechun sevaman O‘zbekistonni, Tuprog‘in ko‘zimga aylab to‘tiyo” — bu yerda shoir
O‘zbekistonning tuprog‘ini o‘zining hayotiy manbai, muqaddas bir narsa sifatida ko‘radi.
Tuproqni "ko‘zimga aylab to‘tiyo" degan ifoda, uning muqaddasligini va qadriyatini
ta'kidlaydi. “Nechun vatan, deya yeru osmonin, Muqaddas atayman, atayman tanho” — bu
misrada esa shoir, Vatanini faqat o‘zi uchun emas, balki butun dunyo va osmon bilan bog'lab,
uni muqaddas deb e'lon qilayotganini ko‘rsatadi. “Muqaddas atayman” degan so‘zlar,
Vatanining ahamiyatini, uni sevish va ulug'lashni anglatadi. Vatan — shoirning ko‘zida eng
oliy va eng aziz narsa. Bu misralar orqali, O‘zbekistonning tabiatiga, uning tuprog‘iga, va
Vatanga bo‘lgan chin muhabbat, hurmat va sadoqat ifodalanadi.
Aslida dunyoda tanho nima bor?
Paxta o‘smaydimi o‘zga elda yo?
Yoki quyoshimi sevgimga sabab?
Axir quyoshli-ku, butun Osiyo.
Bu misralarda shoir, dunyoning kengliklaridagi ulkan savollarni ko‘taradi va Vatanining
go‘zal tabiati, uning boshqa xalqlardan farqlanishi haqidagi fikrlarni o‘ziga xos tarzda
ifodalaydi. “Aslida dunyoda tanho nima bor?” — Bu savol, insonning yakkalik va yagona
bo‘lishiga qarshi, dunyoda nimalar muhimligini anglatadi. Shoir bu savol orqali o‘zini va
1
Yo‘ldoshev Q., Qambarova S., To’xliyev D., Yusufjonova N., Olimjonov J. Adabiyot. Umumiy o‘rta ta’lim
maktablarining 5-sinfi uchun darslik 1-qism. – Toshkent: “Novda Edutainment”, 2024. – 9 b.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
74
atrofini o‘rganishga intiladi. “Paxta o‘smaydimi o‘zga elda yo?” — Bu misrada shoir o‘z
vatanining tuprog'ining qadrini, uning tabiiy boyliklarini ulug'laydi. Paxta, O‘zbekistonning
asosiy qishloq xo‘jaligi mahsuloti sifatida, faqat o‘z yurti bilan bog‘liq emas, balki butun
dunyoda mavjud bo‘lsa-da, shoirning nigohida bu O‘zbekistonni anglatadi. “Yoki quyoshmi
sevgimga sabab?” — Quyosh, hayot va nur manbai sifatida, shoirning sevgisiga sabab bo‘lgan
bir metaforaga aylanadi. Bu, bir tomondan, O‘zbekistonning quyoshli va yorqin tabiatini
ifodalaydi, ikkinchi tomondan esa, O‘zbekistonga bo‘lgan sevgi va bog‘lanishning ramzi
sifatida paydo bo‘ladi. “Axir quyoshli-ku, butun Osiyo.” — Shoir quyoshning barcha Osiyo
bo‘ylab tarqalganligini ta'kidlaydi, bu esa uning O‘zbekistonini butun mintaqada ajralib
turadigan muhim va go‘zal joy deb ko‘rishiga sabab bo‘ladi. Quyoshni misol qilib, shoirning
sevgisi O‘zbekistonning eng go‘zal, yorqin va umumbashariy bog‘lanishlarini tasvirlaydi.
Umuman, bu misralar O‘zbekistonning tabiiy go‘zalligi va uning ko‘lamidagi ahamiyatni
ifodalaydi, shuningdek, shoirning o‘z Vataniga bo‘lgan chin dildan muhabbatini va unga
bo‘lgan ehtiromini ko‘rsatadi.
Xulosa sifatida shuni takidlash joizki, Abdulla Oripovning “Men nechun sevaman
O‘zbekistonni” she’ri,
vatansevarlikning nafaqat tashqi go‘zallik, balki xalqning yuksak
ma'naviy qadriyatlari, tarixiy boyliklari va ajdodlarning fidoyiligiga bo‘lgan ehtiromdan iborat
ekanini ko‘rsatadi. Oripov she’rida O‘zbekistonni sevishning sabablarini chuqur, his-tuyg‘u
bilan ifodalaydi va uni nafaqat tabiiy boyliklar, balki xalqining ma'naviy boyliklari bilan
bog‘laydi. She’r o‘zining boy tili, yuksak g‘oyalari va yurtga bo‘lgan muhabbati bilan, har bir
o‘quvchining yuragida mustahkam o‘rin oladi. Abdulla Oripovning “Men nechun sevaman
O‘zbekistonni” she’ri nafaqat shoirning yurtga bo‘lgan muhabbatini, balki uning milliy
g‘ururini, vatanparvarligini ifodalaydigan eng yorqin namunalardan biridir. She’rning har bir
qatori va tasvirlarida O‘zbekistonning tabiiy go‘zalligi, xalqining mehnatkashligi va tarixi
yuksak qadrlanadi. Oripov she’rida vatanni sevishning turli sabablari, o‘zining ijodiy va hissiy
qarashlari orqali o‘quvchiga yetkaziladi.
References:
1.
Yo‘ldoshev Q., Qambarova S., To’xliyev D., Yusufjonova N., Olimjonov J. Adabiyot.
Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik 1-qism. – Toshkent: “Novda
Edutainment”, 2024. – 97 b.
2.
Qodir, M. Abdulla Oripov: Adabiy merosi. Toshkent: G‘azal nashriyoti. 2009.
3.
Buxoriy, X. O‘zbekiston adabiyoti tarixi. Toshkent: Fan nashriyoti. 2015.
