YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
96
AVTOMATLASHGAN AXBOROT TIZIMLARINING TASNIFI VA YARATILISH
JARAYONLARI
USMONOVA MAVLUDAXON SOYIBJON QIZI
ANDIJON QISHLOQ XO‘JALIGI VA AGROTEXNOLOGIYALAR INSTITUTI AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI VA MATEMETIKA KAFEDRASI O‘QITUVCHISI
MAMAJONOV JAVOXIRBEK MA’RIFJONOVICH
ZOOINJINERIYA (TURLARI BO‘YICHA) YO‘NALISHI 1-BOSQICH TALABASI
https://doi.org/10.5281/zenodo.14715797
Annotatsiya:
Mazkur maqola avtomatlashgan axborot tizimlarining tasnifi va ularni
yaratish jarayonlariga bag‘ishlangan. Tizimlarning turli xususiyatlari, ularni yaratish
bosqichlari, qo‘llaniladigan texnologiyalar va tizimlarning amaliy qo‘llanilish sohalari
muhokama qilinadi. Ushbu maqola axborot tizimlarining samarali boshqaruv va axborot
almashinuvi jarayonlarini avtomatlashtirish orqali tashkilotlarning samaradorligini
oshirishga qanday yordam berishi haqida fikrlar bildiradi. Maqola axborot tizimlarini yaratish
va qo‘llashdagi dolzarb masalalarni ko‘rib chiqadi va mavjud yechimlarni tahlil qiladi.
Kalit so‘zlar:
avtomatlashgan tizimlar, axborot texnologiyalari, tizimlar arxitekturasi,
dasturiy ta’minot, boshqaruv tizimlari tasniflash,yaratilish jarayonlari.
Kirish:
Axborot texnologiyalari har bir sohaning rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda.
Avtomatlashgan axborot tizimlari (AAT) axborotni samarali boshqarish, uni tezda qayta
ishlash va ulardan eng optimal tarzda foydalanishni ta’minlaydi. Bu tizimlar turli tarmoqlar,
jumladan, sog‘liqni saqlash, ta’lim, davlat boshqaruvi, tijorat va boshqalarda keng qo‘llaniladi.
AATlarni yaratish jarayoni aniq va samarali tizimni ishlab chiqish uchun bir nechta
bosqichlardan o‘tishni talab qiladi. Maqolada avtomatlashgan tizimlar turlari va yaratilish
jarayonlari batafsil yoritiladi.
Avtomatlashgan axborot tizimlari, ularning funksional va texnologik xususiyatlariga
qarab bir necha mezonlar bo‘yicha tasniflanadi:
Funksional yo‘nalishiga ko‘ra.
№
Nomi
Vazifasi
1
Buxgalteriya
tizimlari:
Bu tizimlar tashkilotlarning moliyaviy hisob-kitoblarini
avtomatlashtiradi, daromad va xarajatlarni tahlil qiladi.
2
Menejment
tizimlari
Tashkilotlar uchun boshqaruv qarorlarini qabul qilishda yordam
beradi.
3
Logistika
tizimlari
Mahsulot va xizmatlar oqimini optimallashtiradi, transport va
saqlash tizimlarini boshqaradi.
Texnologik yechimiga ko‘raю
№
Nomi
Vazifasi
1
Bulutli
tizimlar
Internet orqali ma'lumotlarni saqlash va ulardan foydalanishni
ta'minlaydi.
2
Sun’iy
intellekt
asosidagi
tizimlar
Keng qamrovli tahlil va qaror qabul qilish jarayonlarini
avtomatlashtiradi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
97
3
Internet of
Things (IoT)
Qurilmalar orasidagi axborot almashinuvi va monitoring
tizimlarini yaratadi.
Ixtisoslashuv darajasiga ko‘ra:
1
Maxsus
tizimlar
Ma'lum bir soha yoki tashkilot uchun mo‘ljallangan tizimlar.
2
Universal
tizimlar
Keng qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan, umumiy dasturlar va tizimlar
Avtomatlashgan tizimlarni yaratish jarayonlari quyidagi bosqichlardan iborat
1.
Loyihalash:
Tizimning funksional va texnik talablarini aniqlash, tizim arxitekturasini
belgilash.
2.
Dizayn:
Tizimning tashqi interfeysi, foydalanuvchi tajribasi va ma'lumotlar bazasining
dizaynini yaratish.
3.
Dasturlash:
Dasturiy ta’minotni yaratish, kodlash, ma’lumotlar bazasini ishlab chiqish.
4.
Testlash:
Tizimning ishlashini, xatoliklarni aniqlash va bartaraf etish, foydalanuvchi
ehtiyojlariga mosligini tekshirish.
5.
Ishga tushirish:
Tizimni ishlab chiqarish muhitiga o‘tkazish, foydalanuvchilarga
o‘rgatish va qo‘llab-quvvatlash.
Avtomatlashgan axborot tizimlari quyidagi sohalarda keng qo‘llaniladi:
Sog‘liqni saqlash:
Elektron tibbiy yozuvlar tizimlari, tibbiy ma'lumotlar bazalari.
Ta’lim:
Masofaviy o‘qitish tizimlari, interaktiv o‘quv platformalari.
Davlat boshqaruvi:
Elektron hukumat tizimlari, fuqarolarga xizmat ko‘rsatish tizimlari.
Tijorat:
CRM tizimlari, onlayn savdo va marketing tizimlari.
Xulosa:
Avtomatlashgan axborot tizimlari har bir soha uchun samarali boshqaruv va
resurslarni tejash imkoniyatini yaratadi. Tizimlarning turli turlarini ishlab chiqish va ulardan
foydalanish jarayonlarining samaradorligini oshirish uchun rivojlanayotgan texnologiyalar,
sun’iy intellekt va bulutli hisoblashni qo‘llash dolzarb ahamiyatga ega. AATlarni yaratish
jarayonlari aniq va lo‘nda belgilanib, tizimning sifatli va samarali ishlashini ta'minlaydi.
Shuningdek,
avtomatlashgan
tizimlarning
kelajakdagi
rivojlanishi
raqamli
transformatsiyaning asosiy omillaridan bo‘ladi.
References:
1.
Karimov, O. "Axborot tizimlari." Toshkent, O‘zbekiston, 2021.
2.
Rasulov, Sh. "Raqamli texnologiyalar." Ilmiy-texnik jurnal, Toshkent, 2022.
3.
Xabibullayev, A. "Axborot texnologiyalari va ularning boshqaruvdagi o‘rni." Samarqand,
2023.
4.
O.Abduraxmonov "Development of a structure for implementation of parallel
algorithmes based on cubic splines in a multiple nuclear processor” International Journal of
Engineering and Information Systems //Vol. 5,Issue 5.,Pages: 63-66,2021 y.
5.
O.Abduraxmonov “Ko‘p yadroli protsessorda kubik bazisli splaynlar asosida parallel
algoritmlarni amalga oshirish tuzilmasini ishlab chiqish” Academic Research In Edicational
Sciences Scientific Journal // Vol.2,Issue3.,Pages: 628-633,2021 y.
6.
O.Abduraxmonov “Some methods of signals digital operation” International journal for
advanced research in science & technology // Vol.10,Issue 06.,Pages: 1-4, 2020 y.
