YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
88
TURIZM SOHASINING IQTIDODIYOTDA TUTGAN O`RNI VA MOHIYATI
Abdualimova Ziyodaxon Panjiyevna
Samarqand viloyati
Pastdarg`om tumani 39- maktab o`qituvchisi
Tel: +99890 030 08 58
https://doi.org/10.5281/zenodo.14862864
Turizm sohasining rivojlanishi mamlakatlar uchun iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy foyda
keltiradi. U transport, mehmonxona xizmatlari, oziq-ovqat, san’at va madaniyat sohalariga
ta’sir qiladi. O‘zi uchun yangi imkoniyatlar yaratadi, lekin shu bilan birga ekologik va madaniy
ta’sirlar ham bo‘lishi mumkin. O‘zbekiston kabi mamlakatlarda turizm sohasi rivojlanishi
uchun ko‘plab imkoniyatlar mavjud. Yangi turistik infratuzilma, ekskursiyalar va madaniy
tadbirlar orqali xalqaro sayyohlarni jalb qilish mumkin. Turizm sohasi – bu odamlarning dam
olish, yangi joylar va madaniyatlarni o‘rganish, ish, tibbiy yordam yoki boshqa maqsadlar
bilan sayohat qilishini o‘z ichiga olgan faoliyatlar majmuidir. U iqtisodiyotning muhim
tarmog‘i bo‘lib, ko‘plab mamlakatlar uchun daromad manbai hisoblanadi.
Turizm sohasi – bu odamlarning dam olish, yangi joylar va madaniyatlarni o‘rganish, ish,
tibbiy yordam yoki boshqa maqsadlar bilan sayohat qilishini o‘z ichiga olgan faoliyatlar
majmuidir. U iqtisodiyotning muhim tarmog‘i bo‘lib, ko‘plab mamlakatlar uchun daromad
manbai hisoblanadi. Turizm sohasining rivojlanishi mamlakatlar uchun iqtisodiy, ijtimoiy va
madaniy foyda keltiradi. U transport, mehmonxona xizmatlari, oziq-ovqat, san’at va
madaniyat sohalariga ta’sir qiladi. O‘zi uchun yangi imkoniyatlar yaratadi, lekin shu bilan
birga ekologik va madaniy ta’sirlar ham bo‘lishi mumkin. O‘zbekiston kabi mamlakatlarda
turizm sohasi rivojlanishi uchun ko‘plab imkoniyatlar mavjud. Yangi turistik infratuzilma,
ekskursiyalar va madaniy tadbirlar orqali xalqaro sayyohlarni jalb qilish mumkin
Iqtisodiy o‘sish va rivojlanish turizm sohasining rivojlanishi iqtisodiyotning o‘sishiga
yordam beradi. Sayyohlar tomonidan sarflanadigan pul mablag‘lari yangi ish o‘rinlari
yaratadi, yangi bizneslar ochiladi va moliyaviy oqimlar kuchayadi. O‘zbekiston kabi
mamlakatlarda turizmni rivojlantirish orqali, iqtisodiy o‘sish sur’atlarini tezlashtirish
mumkin. Mehnat bozori va ish o‘rinlari turizm sohasining rivojlanishi ish o‘rinlari yaratadi.
Turizmning turli sohalarida – mehmonxonalarda, restoranlarda, transport xizmatlarida,
ekskursiya yo‘llarida va boshqa xizmatlarda ishchilar talab qilinadi. Bu nafaqat to‘g‘ridan-
to‘g‘ri turizm sohasidagi ish o‘rinlari, balki u bilan bog‘liq sanoatlar, masalan, qurilish,
logistika, marketing va boshqalarda ham yangi ish o‘rinlarini yaratadi. Tashqi savdo va valuta
oqimlari Turizm orqali mamlakatga keladigan chet el sayyohlarining sarflagan pullari
davlatga valuta kiritadi. Bu, o‘z navbatida, mamlakatning tashqi savdo balansiga yordam
beradi va valuta kursini barqarorlashtirishi mumkin. Chet el turistlari nafaqat to‘g‘ridan-
to‘g‘ri xizmatlarga (mehmonxona, transport, oziq-ovqat) pul sarflaydi, balki mahsulotlar va
san’at asarlari kabi boshqa mahsulotlarga ham xarajat qiladi. Infratuzilma va investitsiyalar
Turizmni rivojlantirish uchun turli infratuzilma investitsiyalari talab etiladi. Bu mehmonxona
va restoranlar qurilishi, transport tizimini yaxshilash, xavfsizlik va sanitariya xizmatlarini
yaxshilashni o‘z ichiga oladi. Yangi investitsiyalar ko‘p hollarda iqtisodiy rivojlanishni
tezlashtiradi va boshqa tarmoqlarga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Tarbiyaviy va madaniy ta’sir
Turizm nafaqat iqtisodiy jihatdan, balki madaniy va tarbiyaviy nuqtai nazardan ham
iqtisodiyotga ta’sir qiladi. Sayyohlar turizm orqali yangi madaniyat va urf-odatlarni
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
89
o‘rganishadi, bu esa o‘z navbatida mahalliy aholi uchun yangi bilimlar va tajribalar keltiradi.
Bu, o‘z navbatida, madaniyat va san’at sanoatining rivojlanishiga yordam beradi.
Ekologik ta’sir va barqarorlik turizmning iqtisodiyotga ta’sirini baholashda ekologik
omillarni ham inobatga olish zarur. Agar turizm barqaror tarzda rivojlansa, unda uning ijobiy
ta’siri bo‘ladi. Aks holda, haddan tashqari turizm tabiatni ifloslantirishi, tabiiy resurslarni
kamaytirishi va atrof-muhitga zarar yetkazishi mumkin. Shu sababli ekologik turizm va
barqaror turizmning ahamiyati katta. Yangi imkoniyatlar va diversifikatsiya. Turizm
sohasidagi innovatsiyalar va yangi xizmatlar iqtisodiyotning diversifikatsiyasiga yordam
beradi. Masalan, ekologik turizm, tibbiy turizm, ko‘ngilochar sayohatlar va boshqa yangi
turistik mahsulotlar iqtisodiy faoliyatni diversifikatsiya qilishga yordam beradi. Bu nafaqat
mamlakatning iqtisodiy barqarorligini oshiradi, balki turizmning raqobatbardoshligini ham
kuchaytiradi.
Turizmning o‘rni va mohiyati zamonaviy iqtisodiyotda juda katta ahamiyatga ega. U
nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy, madaniy va ekologik jihatdan ham muhim rol o‘ynaydi.
Turizm o‘zining mohiyati bilan turli sohalarda samarali rivojlanishni ta'minlaydi va bir qator
foydali natijalarga olib keladi. Quyida turizmning o‘rni va mohiyati haqida batafsil to‘xtalamiz:
Iqtisodiy ahamiyat. Turizm iqtisodiyotning muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib,
mamlakatlar va mintaqalarda daromad manbai hisoblanadi. Sayohatlar va dam olish uchun
sarflanadigan mablag‘lar iqtisodiy faollikni oshiradi. Turizm sektorining rivojlanishi orqali
yangi ish o‘rinlari, yangi bizneslar va xizmatlar yaratilib, iqtisodiy o‘sishga yordam beradi.
Turizmdan keladigan daromad mamlakatning tashqi savdo balansini yaxshilaydi, valyuta
oqimlarini oshiradi va umuman iqtisodiy barqarorlikka hissa qo‘shadi.
Mehnat bozorini kengaytirish Turizm sohasining kengayishi mehnat bozorida yangi ish
o‘rinlarini yaratadi. Mehmonxonalarda, restoranlarda, transport xizmatlarida, sayohat
agentliklarida va boshqa turistik xizmatlar ko‘rsatuvchi sektorlarda yangi ishchilar talab
qilinadi. Shuningdek, turizmning rivojlanishi mahalliy xizmatlar, hunarmandchilik, kichik
bizneslar va boshqa sohalarga ham ta’sir qiladi. Madaniyat va ta'lim turizmning madaniy
jihatlari ham juda muhimdir. Sayohat qilish orqali odamlar boshqa xalqlarning urf-odatlarini,
san’atini, tarixini o‘rganishadi. Bu madaniy almashinuvni, global miqyosda odamlar o‘rtasida
yaxshiroq tushunishni rivojlantiradi. Bundan tashqari, turizm ta'lim va ilm-fan sohalarini ham
rivojlantirishi mumkin, chunki sayohat orqali yangi bilim va tajribalarga ega bo‘lish mumkin.
Infratuzilma va investitsiyalar turizmni rivojlantirish yangi infratuzilma yaratishga
yordam beradi. Yangi mehmonxonalar, yo‘llar, aeroportlar, transport tizimi va boshqa
infratuzilma ob'ektlari qurilishi iqtisodiy o‘sishga xizmat qiladi. Bu investitsiyalarni jalb
qilishga yordam beradi va mamlakatning xalqaro miqyosda raqobatbardoshligini oshiradi.
Ekologik ta'sir turizmning ekologik ta’siri ikki tomonlama bo‘lishi mumkin. Barqaror
turizm ekologik jihatdan to‘g‘ri yo‘l tutgan holda tabiiy resurslarni saqlashga yordam beradi,
masalan, ekologik turizm (ekoturizm) orqali tabiiy go‘zalliklarni va yovvoyi tabiatni o‘rganish.
Ammo haddan tashqari turizm tabiiy muhitga zarar etkazishi, ifloslanishni oshirishi, yer
resurslarini kamaytirishi mumkin. Shuning uchun ekologik jihatdan barqaror turizmni
rivojlantirish muhimdir.
Ijtimoiy ta'sir turizm ijtimoiy rivojlanishda ham katta o‘ringa ega. U odamlarning bir-
birini yaxshiroq tushunishiga yordam beradi, madaniy almashish orqali xalqlar o‘rtasida
do‘stlik va hamjihatlikni mustahkamlashga hissa qo‘shadi. Shuningdek, turizm joylarda
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
90
ijtimoiy infratuzilmaning yaxshilanishiga olib keladi. Tabiiyki, bu jamiyatning yashash sifatini
oshiradi.
Turizmning turlariga ko‘ra o‘rni
turizm turiga qarab, uning mohiyati va o‘rni ham
farq qiladi: davlatlar turizmni rivojlantirish orqali o‘z iqtisodiyoti va madaniyatini xalqaro
miqyosda tanitishga harakat qiladilar. Turizm sohasida davlatlar turistik infratuzilma,
marketing va reklamaga katta e'tibor qaratadilar. Buning natijasida, mamlakatlar turizmni
iqtisodiy o‘sish va tashqi siyosatni mustahkamlashda muhim vosita sifatida ko‘radilar.
References:
1.
Rasuleva, M.A.
(2024).
Hayot faoliyati xavfsizligining madaniyatini shakllantirish
asoslari: Darslik.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va Oʻrta Maxsus Ta’lim Vazirligi.
2.
Vlasova L.M., Sapronov V.V., Frumkina E.S., Shershnev L.I.
(2009).
Bezopasnost
zhiznedeyatelnosti. Sovremennyy kompleks problem bezopasnosti: ucheb.-metod. posob. dlya
obrazovatelnykh uchrezhdeniy.
Moskva: 110 s.
3.
Gafner V.V.
(2016).
Osnovy bezopasnosti: ponyatiyno-terminologicheskiy slovar.
Moskva:
FLINTA
4.
Baeva I.A.
(2002).
Psikhologicheskaya bezopasnost v obrazovanii: monografiya.
Sankt-
Peterburg: Soyuz. – 271 s.
5.
Vyazmitinov S.N.
(2015).
Formy i metody formirovaniya kultury bezopasnosti
zhiznedeyatelnosti v Orenburgskom PKU.
Molodoy ucheny. moluch.ru
6.
Durnev R.A.
(2006).
Kultura bezopasnosti zhiznedeyatelnosti kak klyuchevoy faktor
snizheniya riskov.
Doklad na VI Vserossiyskoy konferentsii «Sovremennoe sostoyanie i
perspektivy razvitiya kursa OBZh». Moskva, AP Ki PRO Minobrnauki Rossii.
