YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
13
NOFILOLOGIK YO‘NALISH TALABALARINING KASBIY SOHASIDAGI
MATNLAR ORQALI O‘QISH KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH
METODIKASI
Safarova Musallam Axmadovna
Navoiy davlat universiteti, Fakultetlararo chet tillar kafedrasi katta o‘qituvchisi
Saidova Surayyo Yarqulovna
Fakultetlararo chet tillar kafedrasi katta o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15039039
Annotatsiya
. Ushbu maqolada nofilologik yo‘nalish talabalaring kasbiy sohasida
matnlar orqali o‘qish kompetensiyasini rivojlantirish yo‘llari va usullari sanab o‘tilgan.
Shuningdek,
maqolada
nofilologik
yo‘nalishlarda
chet
tilining
kommunikativ
kompetentsiyasini rivojlantirish juda muhim ekanligi ta’diklab o‘tilgan. Mamlakatimizda chet
tilini o‘qitish va uni o‘rganishga juda katta e'tibor qaratilib kelinmoqda va nofilologik yo‘nalish
vakillarining ham chet tillarini egallshlari muhim ahamiyat kasb etadi.
Kalit so‘zlar:
Nofilologik yo‘nalish, talabalar, kasbiy matnlar, o‘qish kompetensiyasi,
axborot olish, tushunish va tahlil qilish, kommunikativ faoliyat, o‘qish prinsipi.
Аннотация:
В данной статье перечислены пути и методы развития компетенции
чтения текстов в профессиональной сфере у студентов-нефилологов. Также в статье
подчеркивается, что очень важно развивать коммуникативную компетенцию
иностранного языка в нефилологических сферах. В нашей стране преподаванию и
изучению иностранного языка уделяется большое внимание, а для представителей
нефилологических сфер важно изучать иностранные языки.
Ключевые слова:
нефилологическое направление, студенты, профессиональные
тексты, читательская компетентность, усвоение, понимание и анализ информации,
коммуникативная деятельность, принцип чтения.
Abstract:
This article lists the ways and methods of developing the competence of
reading texts in the professional field of non-philological students. The article also emphasizes
the importance of developing communicative competence in a foreign language in non-
philological students. In our country, great attention is paid to teaching and learning a foreign
language, and it is important for representatives of non-philological students to master
foreign languages.
Key words:
non-philological direction, students, professional texts, reading competence,
assimilation, understanding and analysis of information, communicative activity, principle of
reading.
Nofilologik yo‘nalish talabalari uchun kasbiy matnlar orqali o‘qish kompetensiyasini
rivojlantirish muhim ahamiyatga ega, chunki bu ularning kelajakdagi kasbiy faoliyatida zarur
bo‘lgan axborot bilan ishlash, tushunish va tahlil qilish ko‘nikmalarini shakllantirishga
yordam beradi.
Nofilologik yo‘nalishlarda chet tilining kommunikativ kompetentsiyasini rivojlantirish
amaliyotining tahlili shuni ko‘rsatadiki, Chet tillarni o‘qitish jarayonida kommunikativ
faoliyatning samarali turlariga, retseptiv turlarini o‘rgatishga ko‘proq e’tibor beriladi.
Kommunikativ faoliyat, xususan, o‘qish prinsipi bo‘yicha tashkil etiladi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
14
Mazkur yo‘nalishda o‘qish kompetensiyasini rivojlantirishning asosiy yo‘llari:
1. Kasbiy yo‘naltirilgan matnlar tanlovi. Kasbga yo‘naltiruvchi o‘qishda o‘quvchi
e'tiborini faqat o‘ziga qaratadi. Referentlar, asosiy tushunchalar emas, balki kalit so‘zlar bilan
ifodalanadi. Matnning semantik mazmuni tushuniladi. Kasbga yo‘naltiruvchi o‘qishning kichik
turlari, masalan, ilgari o‘rganilmagan materiallarda umumiy yo‘nalishni ta'minlashga
qaratilgan indikativ-ma'lumotnoma, vazifa belgilashda o‘qilayotgan material tegishli bo‘lgan
bilim sohalari, matnning mavzulari sarlavha, mundarija, ma’lumotnoma bo‘yicha tezkor
qiduruv matndan aniq ma’lumot olishga yordam beradi. Talabalarning kasbiy sohasi bilan
bog‘liq bo‘lgan ilmiy, texnik, huquqiy, iqtisodiy yoki tibbiyot matnlarini tanlash. Matnlarning
mazmuni talabalar uchun dolzarb va amaliy ahamiyatga ega bo‘lishi lozim. Turli formatdagi
materiallardan foydalanish: maqolalar, hisobotlar, qo‘llanmalar, texnik topshiriqlar va
boshqalar.
2. O‘qish strategiyalarini o‘rgatish. Global (umumiy) tushunish: Matnning asosiy
g‘oyasini tushunish, muhim faktlarni ajratib olish. Tahliliy o‘qish: Matndagi asosiy dalillar va
fikrlarni tahlil qilish, xulosalar chiqarish. Tanlab o‘qish: Ma’lum maqsadga yo‘naltirilgan holda
faqat kerakli axborotni qidirib topish.
3. Interfaol metodlardan foydalanish. Jamoaviy va juftlikda ishlash: Talabalar birgalikda
matnni tahlil qiladi va muhokama qiladi. Klaster va grafik organayzerlar: Axborotni tizimli
ravishda joylashtirish orqali tushunishni osonlashtirish. Rolli o‘yinlar va muhokamalar: Matn
asosida kasbiy vaziyatlarni modellashtirish.
4. Lingvistik jihatga e’tibor qaratish. Kasbiy terminologiyani o‘rganish va uni amalda
qo‘llash. Matnning grammatik va sintaktik xususiyatlarini tahlil qilish. Matnni qismlarga
ajratib, uning tuzilishini o‘rganish.
5. O‘qish natijalarini baholash va mustahkamlash. Matn bo‘yicha savol-javoblar, testlar
va muhokamalar tashkil qilish. O‘qilgan matn asosida yozma xulosa yoki taqdimot tayyorlash.
O‘qish jarayonida qiyinchilik tug‘dirgan jihatlarni aniqlash va ularni bartaraf etish uchun
tavsiyalar berish.
Xulosa. Axborotli o‘qishning kichik turlari (baholovchi-axborotli, moslashtiruvchi-
axborotli va yaratuvchi-axborotli) matndagi ma'lumotlarni to‘liq va aniq tushunish bilan
tavsiflanadi. Baholovchi va ma'lumot beruvchi o‘qish ma'nolarni farqlashni, aniqlashtirishni
va o‘z ichiga oladi. Matnning ma'nosini aniqlashtirish, kasbiy muammolarni hal qilish uchun
ma'lumotlarning to‘liqligi, ahamiyati va foydaliligini baholash.
Nofilologik yo‘nalish talabalarining kasbiy matnlarni o‘qish kompetensiyasini
rivojlantirish ularning kasbiy bilimlarini chuqurlashtirishga, mantiqiy fikrlash ko‘nikmalarini
shakllantirishga va soha bo‘yicha o‘z fikrlarini aniq ifodalashga yordam beradi. Shu sababli,
mazkur yo‘nalishda o‘qitish usullarini innovatsion va interfaol texnologiyalar bilan boyitish
samarali natijalar beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Фоломкина С.К. Обучение чтению на иностранном языке в неязыковом ву-зе/
науч. ред. Н.И. Гез. – 2-е изд., испр. – М.: Высшая школа, 2005. – 255 с.
2.
Фоломкина С.К. Обучение чтению на иностранном языке в неязыковом ву-зе. – М.:
Высшая школа, 1987. – 207 с.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
15
3.
Фоломкина С.К. Некоторые вопросы обучения чтению на иностранном языке в
языковом вузе// Общая методика обучения иностранным языкам: хрестома-тия/ сост.
А.А. Леонтьев. – М.: Русский язык, 1991. – С. 253–260.
4.
Серова Т.С. Психологические и лингводидактические аспекты обучения
профессионально-ориентированному иноязычному чтению в вузе. – Свердловск:
Изд-во Урал. ун-та, 1988. – 232 с.
5.
Серова Т.С. Теоретические основы обучения самостоятельному профес-
сионально-ориентированному иноязычному чтению в системе вузовской подготовки
специалистов народного хозяйства: дис. ... д-ра пед. наук. – Пермь, 1989. – 447 с.
6.
Барышников Н.В. Теоретические основы обучения чтению аутентичных текстов
при несовершенном владении иностранным языком(французский как второй
иностранный, средняя школа): дис. ... д-ра пед. наук. – Пятигорск, 1999. – 532 с.
7.
Барышников Н.В. Методика обучения второму иностранному языку в школе. –
М.: Просвещение, 2003. – 159 с.
8.
Бессерт О.Б. Обучение индивидуальному чтению студентов четвертого курса
педагогического вуза(английский язык как вторая специальность): автореф. дис. …
канд. пед. наук. – СПб., 2005. – 24 с.