YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
32
BOLAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARNI TARBIYALASHDA
KOMMUNIKATIV QOBILIYATNI SHAKLLANTIRISH
Karimboyeva Charosxon Ergash qizi
Urganch innovatsion universiteti Ijtimoiy gumanitar fanlar va pedagogika fakulteti
Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15048971
Annotatsiya
. Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari ota-onalar va o‘quvchilar
bilan munosabat o‘rnatish texnologiyalari haqida fikr va ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
kommunikativ, nutq, tajriba, muloqot, o‘qitish metodlari, qobiliyat,
o‘qituvchi.
Аннотация:
В данной статье представлены идеи и информация о технологиях,
используемых учителями начальной школы для установления взаимоотношений с
родителями и учениками.
Ключевые слова
: коммуникативный, речь, опыт, общение, методы обучения,
способность, учитель.
Abstract:
This article presents ideas and information about technologies used by
elementary school teachers to establish relationships with parents and students.
Keywords:
communicative, speech, experience, communication, teaching methods,
ability, teacher.
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ta’limiy va tarbiyaviy isloxotlarning maksadi -
komil insonni shakllantirishdir. Bu borada pedagogik tizimdagi fanlarning ahamiyati kattadir.
Shu jumladan, “Pedagogik mahorat” fanini o‘qitishda talabalarda mustakillik va ijodiy
fikrlashni rivojlantirish masalasiga aloxida e’tibor karatilgan. O‘z -o‘zidan ayonki, pedagogik
mahorat fanidan dars beruvchi oliy maktab o‘qituvchisi, kuchli mahorat egasi o‘z kasbining
ustasi bo‘lishi bilan birga keng dunyoqarashli, ichki va tashki madaniyati bir birini
tuldiradigan hamda boy pedagogik, xayotiy tajribaga ega bo‘lishi lozim. Chunki bulajak
mutaxassis o‘qituvchi shaxsi va uning kasbiy sifatlariga aloxida e’tibor karatadi. Shu bilan
birga “O‘qituvchining nutk mahorati”, “Pedagogik jarayonda e’tiqod va ishontirish”,
“O‘qituvchining ta’lim jarayonidagi mahorati”, “O‘qituvchining tarbiyachilik mahorati”, “Ota
onalar bilan ishlash mahorati” kabi mavzularni o‘rganish chogida talaba domla, o‘qituvchi
o‘quvchi, o‘qituvchi ota ona, o‘qituvchi ma’muriyat kabi munosabatlarga xos bo‘lgan o‘zaro
ta’sir, muomala, ularning yechimlari to‘g‘risida, munosabatlari to‘g‘risida daslabki kunikma va
malakalarga ega bo‘ladi. Ana shunday sharoitda tajribali, ijodkor, izlanuvchan o‘qituvchi o‘z
shogirdlarini ijodkorlik ishlariga keng jalb kilib, zamonaviy metod va usullar asosida
o‘quvchida qaror topayotgan shaxsiy sifatlar usib borishini o‘rganib boradi. Olingan ilmiy
ma’lumotlar bolani muayyan kasbga, mexnatga, oilaviy xayotga tayyorlash imkoniyatlarini
beradi. “O‘qituvchi talaba” hamkorligiga xos kasbiy mahorat qirralarini yanada
oydinlashtiradi.
O‘qituvchilarni tarbiyalash, ya’ni pedagogik ta’lim, O‘zbekistonda muhim ahamiyatga
ega. Bu jarayon o‘qituvchilarga zarur bilim, ko‘nikma va qadriyatlarni singdirishni o‘z ichiga
oladi. O‘zbekistonda o‘qituvchilarni tayyorlash uchun bir qator pedagogika oliy o‘quv yurtlari
mavjud. Bu yerlarda bo‘lajak o‘qituvchilar nazariy va amaliy bilimlar oladilar. Amaldagi
o‘qituvchilarning malakasini oshirish uchun muntazam ravishda kurslar tashkil etiladi. Bu
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
33
kurslar o‘qituvchilarga zamonaviy pedagogik texnologiyalar, yangi o‘quv dasturlari va boshqa
muhim mavzularda bilim beradi. O‘zbekiston xalqaro tashkilotlar va xorijiy universitetlar
bilan hamkorlikda o‘qituvchilarni tayyorlash va malakasini oshirish bo‘yicha loyihalar amalga
oshiradi. Misol uchun, Webster universiteti Toshkent shaxrida, O‘qituvchilar uchun xalqaro
o‘qitish sertifikatlarini taklif qiladi.
“Teach for Uzbekistan” loyihasi:
“Teach for Uzbekistan” loyihasi, “Teach For All” xalqaro hamjamiyatining rasmiy a’zosi
bo‘lib, ta’limdagi tizimli muammolarni hal qilish uchun o‘zgaruvchan liderlar tayyorlashga
qaratilgan.
Ingliz tili o‘qituvchilarini tayyorlash:
“English Speaking Nation: Secondary Teacher Training” (ESN:STT) dasturi kabi loyihalar
O‘zbekistonning o‘rta maktab o‘qituvchilarining ingliz tili mahoratini oshirishga qaratilgan.
O‘zbekistonda o‘qituvchilarni tarbiyalash tizimi doimiy ravishda takomillashtirilib
borilmoqda. Zamonaviy texnologiyalardan foydalanish, o‘qitish metodlarini yangilash va
o‘qituvchilarning malakasini oshirishga katta e’tibor qaratilmoqda. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf
o‘qituvchilarining kommunikativ qobiliyatlarini shakllantirish muhim vazifa hisoblanadi.
Chunki boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi nafaqat bilim beruvchi, balki bolalar bilan muloqot
o‘rnatuvchi, ularning his-tuyg‘ularini tushunuvchi va qo‘llab-quvvatlovchi shaxs bo‘lishi kerak.
Bunda esa o‘qituvchining kommunikativ qobiliyati muhim ajamiyat kasb etadi.
Kamunikativ qobiliyat - bu boshqa odamlar bilan samarali muloqot qilish qobiliyatidir. U
quyidagi komponentlarni o‘z ichiga oladi:
Nutq qobiliyati: aniq va tushunarli gapirish, so‘z boyligi, nutq madaniyati.
Tinglash qobiliyati: faol tinglash, boshqa odamning fikrini tushunish va hurmat qilish.
Noverbal muloqot: tana tili, imo-ishoralar, ko‘z bilan aloqa.
Empatiya: boshqa odamning his-tuyg‘ularini tushunish va his qilish.
Konfliktlarni hal qilish: muloqot orqali kelishmovchiliklarni hal qilish.
Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida kommunikativ qobiliyatni shakllantirish
yo‘llari: Pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha darslar, muloqot psixologiyasi, bolalar
psixologiyasi kurslari, pedagogik muloqot texnikalari bo‘yicha treninglar, amaliy
mashg‘ulotlar, rolli o‘yinlar: o‘quvchilar, ota-onalar va hamkasblar bilan muloqotni imitatsiya
qilish va boshqalar. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari o‘zlarining kommunikativ
qobiliyatlarini doimiy ravishda rivojlantirib borishlari kerak. Bu ularga o‘z kasbida
muvaffaqiyatga erishishga va o‘quvchilarning har tomonlama rivojlanishiga yordam
beradi.O‘qituvchilarning jamiyatdagi roli beqiyosdir. Ular kelajak avlodni tarbiyalashda va
jamiyatning rivojlanishiga hissa qo‘shishda muhim ahamiyatga ega.
Xulosa qilib aytganda, o‘qituvchilar jamiyatimizning eng muhim a’zolaridan biridir.
O‘qituvchidagi yuqori kommunikativ qobiliyat esa bevosita ta’lim sifatini belgilab berishda va
shaxslaro munosabatda asosiy yetakchi o‘rini kasb etadi. Yaxshi kommunikatsiya bu
o‘qituvchining kasbiy sifatini belgilab beruvchi asosiy me’zondir
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
M. A. Maxsudova “Muloqot psixologiyasi” 2006
2.
A. Xoliqov “Pedagogik mahorat” 2011
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
34
3.
Vahobov R. Boshlang‘ich sinflarda ona tili va o‘qish darslarini tashkil etish. 2018.
4.
Hasanboyeva O, Yo‘ldoshev Q. Pedagogik texnologiyalar va interfaol metodlar. 2019.
