YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
4
LIMON, APELSIN VA MANDARIN POSTLOQLARIDAN BIRLAMCHI
MAHSULOTLAR OLISHNING ILMIY ASOSLARI VA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALARI
Kasimova Iroda
Tayanch Doktorant
Akademik Mahmud Mirzayev nomidagi bog‘dorchilik,
uzumchilik va vinochilik ilmit-tadqiqot instituti
samsungglobal785@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15165203
Annotatsiya
Ushbu tezisda limon, apelsin va mandarin kabi sitrus mevalarining postloqlaridan
ekologik va iqtisodiy samarador mahsulotlar olishning ilmiy asoslari, innovatsion
texnologiyalari va amaliy ahamiyati ilmiy-tahliliy jihatdan yoritilgan. Postloqlarning kimyoviy
tarkibi chuqur o‘rganilib, qayta ishlash bosqichlarida qo‘llaniladigan zamonaviy
texnologiyalar, ularning ekologik va iqtisodiy ustunliklari tahlil qilingan. Shuningdek, bu
mahsulotlarning sanoat tarmoqlarida qo‘llanilish imkoniyatlari va istiqbollari ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar
Sitrus postloqlari, limonen, flavonoidlar, ekstraktsiya texnologiyalari, ekologik
barqarorlik, biofaol moddalar, innovatsion usullar, sanoat integratsiyasi, qayta tiklanuvchi
resurslar.
Kirish
Sitrus mevalari qayta ishlanganidan keyin hosil bo‘ladigan postloqlar odatda chiqindi
sifatida yo‘q qilinadi. Aslida esa ular biologik faol moddalarga boy bo‘lib, farmatsevtika, oziq-
ovqat va kosmetika sohalarida muhim xom ashyo manbai bo‘lishi mumkin.
Tadqiqot maqsadi va vazifalari
Tadqiqotning maqsadi: sitrus postloqlaridan yuqori sifatli birlamchi mahsulotlar olishda
ekologik toza va samarali texnologiyalarni aniqlash va ularning ilmiy asoslarini ishlab chiqish.
Vazifalar:
- Sitrus postloqlarining kimyoviy va biologik tarkibini aniqlash;
- Ultratovushli va superkritik CO2-ekstraktsiya usullarining imkoniyatlarini solishtirish;
- Olingan mahsulotlarning iqtisodiy va ekologik samaradorligini baholash;
- Ushbu texnologiyalarni sanoat jarayonlariga tatbiq etish imkoniyatlarini aniqlash.
Tadqiqot usullari va natijalari
Tadqiqotda GC-MS, HPLC va spektrofotometriya usullari orqali sitrus postloqlarining
asosiy komponentlari aniqlangan. Limonenda 85-95% gacha konsentratsiya, flavonoidlar
(hesperidin, naringenin), askorbin kislotasi mavjudligi qayd etilgan.
Innovatsion usullar:
- Ultratovushli ekstraktsiya: tezkorlik va yuqori ekstraktsiya samaradorligi bilan ajralib
turadi;
- Superkritik CO2-ekstraktsiyasi: ekologik tozaligi va yuqori selektivligi bilan ajralib
turadi, biologik faollik 20-30% yuqori.
Mahsulotlar qo‘llanilishi:
- Farmatsevtika: antibakterial va antioksidant komponentlar sifatida;
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
5
- Kosmetika: terini himoya qiluvchi va qarishga qarshi vositalarda;
- Oziq-ovqat sanoati: aromatizatorlar va biofaol qo‘shimchalar sifatida.
Xulosa va tavsiyalar
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, sitrus postloqlarini innovatsion ekstraktsiya
texnologiyalari yordamida qayta ishlash nafaqat iqtisodiy foyda, balki ekologik barqarorlikni
ham ta’minlaydi.
Tavsiyalar:
- Sanoat korxonalari uchun kichik quvvatli, modul tipidagi ekstraktsiya qurilmalarini
joriy etish;
- Mahsulotni differensiallash va qo‘shimcha qiymatga ega shaklda sotish strategiyasini
ishlab chiqish;
- Fan va ishlab chiqarish integratsiyasini kuchaytirish.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Gulomov, I. (2020). Qishloq Xo‘jaligi Mahsulotlarini Saqlash va Qayta Ishlash
Texnologiyalari. Toshkent.
2.
Rahmonov, E. (2021). Biotexnologiya va Fermentatsiya: Oziq-ovqat Sanoatida
Innovatsiyalar. Farg‘ona.
3.
Saidov, M. (2022). Smart Texnologiyalar va IoT Qishloq Xo‘jaligida. Buxoro.
4.
Mustafayev, K. (2018). Quritish va Konsentratsiya Usullari: Qishloq Xo‘jaligi Uchun
Amaliy Qo‘llanma. Qarshi.
5.
Jalilov, A. (2019). Ekologik Barqarorlik va Qishloq Xo‘jaligi: Innovatsion Yondashuvlar.
Samarqand.
6.
Bocco, A., et al. (1998). Antioxidant activity and phenolic composition of citrus peel
extracts. Journal of Agricultural and Food Chemistry.
7.
Li, B.B., Smith, B., & Hossain, M.M. (2006). Extraction of phenolics from citrus peels: I.
Solvent extraction method. Separation and Purification Technology.
8.
Anwar, F., et al. (2008). Physico-chemical characteristics of citrus seeds and seed oils.
Journal of the American Oil Chemists' Society.
9.
Fisher, K., & Phillips, C. (2008). Potential antimicrobial uses of essential oils in food.
Trends in Food Science & Technology.
10.
Sharma, K., et al. (2017). Converting citrus wastes into value-added products. Nutrition.
