YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
148
O’ZBEKISTONDA QUYOSH PANELLARIDAN FOYDALANISH ISTIQBOLLARI
Raximov Feruz Uyg’unovich
Mustaqil izlanuvchi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15220439
O’zbekistonda bugungi kunda quyosh energiyasi orqali energiya generatsiya quvvati 1,5
GW ga yetgan, generatsiya asosan yirik loyihalar hamda aholi va tadbirkorlik subyektlarining
uy tomlariga o’rnatilgan quyosh panellari hisobiga amalga oshirilmoqda. Kelajakda jami
energiyada quyosh energiyasi ulushini 2030 yilga kelib 40% gacha oshirish rejalashtirilgan, bu
issiqxona gazlarini kamaytirish va energiya xavfsizligini yaxshilashga yordam beradi.
Kelajakda quyosh energiyasi CO2 emissiyasini kamaytirishi, yangi ish o‘rinlarini yaratishi
va iqtisodiy o‘sishga hissa qo‘shishi kutilmoqda. Hisob kitoblarga ko’ra 1 GW quyosh quvvati
yillik 788,4 tonna CO2 ni kamaytirishi mumkin.
2030 yil strategiya
O‘zbekistonda an’anaviy ravishda energiya ehtiyojlarini qoplash asosan tabiiy gazga
bog‘langan. Biroq, iqlim o‘zgarishi va barqaror rivojlanish maqsadlariga rioya qilish uchun
mamlakat quyosh energiyasini joriy qilishga qaratilgan strategiyalarni amalga oshirmoqda.
So’nggi yillarda O‘zbekiston hukumati qayta tiklanadigan energiya manbalarini
rivojlantirishga katta e’tibor qaratmoqda. 2025 yil oxiriga kelib, jami elektr energiyasi ishlab
chiqarishda qayta tiklanadigan energiya ulushini 26% gacha oshirish rejalashtirilgan, 2030
yilga kelib esa, 40% gacha yetkazilishi kutilmoqda. 2030 yilga qadar quyosh energiyasi
generatsiyasini 7 GW ga chiqarish reja qilingan. Bu maqsadlarga erishish uchun Jahon banki va
Xalqaro moliya korporatsiyasi kabi xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilinmoqda.
Hozirgi holat: Quyosh energiyasi sektori
2025 yil aprel holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda quyosh energiyasi sektori sezilarli rivojlanish
ko‘rsatmoqda. Masalan, Nur-Navoiy quyosh stansiyasi 100 MW quvvatga ega bo’lib, 2021
yildan beri faoliyat yuritmoqda.. Bundan tashqari, Surxondaryo, Samarqand va Jizzax
viloyatlarida 897 MW quvvatga ega uchta quyosh stansiyalari qurilmoqda. Jahon banki
moliyalashtirishi orqali Buxoro viloyatida ham 250 MW lik yangi quyosh stansiyasi loyihasi
boshlangan bo’lib, 2025 yil oxiriga borib, ishga tushishi kutilmoqda.
Bundan tashqari 150,000 ta uyga 2-3 kW lik quyosh panellari o‘rnatish dasturi boshlagan
bo’lib, bu taxminan 375 MW qo‘shimcha quvvat keltirishi kutilmoqda. Bu loyiha uchun, uy
xo’jaliklariga imtiyozli kreditlar berilishi, o’z ehtiyojidan ortiqcha ishlab chiqarilgan elektr
energiyasini qimmat narxda davlat tomonidan sotib olinishi kabi qo’llab-quvvatlash dastrulari
amalga oshirilmoqda.
Umumiy hisobga ko‘ra, 2025 yil o‘rtalariga kelib o‘rnatilgan quyosh panellari quvvati
taxminan 1,5 GW ga yetishi kutilmoqda, 2025 yil oxiriga kelib esa 2,75 GW ga yetishi mumkin.
Kelajakdagi rivojlanish va ijobiy ta’sirlar
Quyosh energiyasining kengayishi O‘zbekiston uchun bir qator ijobiy o‘zgarishlarni
keltirib chiqarishi kutilmoqda. Jumladan:
1) Atrof-muhitga ta’siri: Quyosh energiyasi toza va qayta tiklanadigan manba bo‘lib,
issiqxona gazlarini kamroq ishlab chiqarishga sabab b o’ladi. Hisob-kitoblar shuni ko‘rsatadiki,
1 GW lik quyosh stansiyasi yillik 1,752 GWh elektr energiyasi ishlab chiqarishi mumkin, bu esa
tabiiy gazga asoslangan elektr stansiyalarini almashtirish orqali taxminan 788,4 tonna CO2
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
149
emissiyasini kamaytiradi (quvvat omili 20% va emissiya omili 450 gCO2/kWh deb
hisoblangan). Masalan, Buxoro loyihasi (250 MW) yillik 230,0 tonna CO2 ni kamaytirishi
kutilmoqda.
2) Energiya xavfsizligi: Quyosh energiyasi O‘zbekistonning energiya xavfsizligini
oshirishga yordam beradi, chunki u mahalliy manba bo‘lib, tabiiy gazga qaramlikni kamaytiradi.
Bu ayniqsa, mamlakatning boy quyosh resurslarini hisobga olgan holda muhim hisoblanadi.
2025 yil oxiriga kelib, qayta tiklanadigan energiya ulushini 26% gacha oshirish rejalashtirilgan,
bu energiya diversifikatsiyasini rag‘batlantiradi.
3) Iqtisodiy ta’sir: Quyosh energiyasi sektori iqtisodiy o‘sishga hissa qo‘shadi, chunki u
katta investitsiyalarni jalb qiladi va yangi ish o‘rinlarini yaratadi. Masalan, 2023 yilda toza
energiyaga investitsiyalar 1567,42 million dollarni tashkil etgan. Katta miqyosli loyihalar,
masalan, 250 MW lik Buxoro stansiyasi, moliyalashtirish paketida 159 million dollarlik
qarzlarni o‘z ichiga olgan. Shuningdek, hukumat xalqaro xususiy sektor bilan hamkorlikni
rivojlantirish orqali investitsiyalarni rag‘batlantirmoqda, bu uzoq muddatli energiya
xarajatlarini kamaytirishga yordam beradi.
Qiyinchiliklar va yechimlar
Quyosh energiyasini kengaytirishda bir qator qiyinchiliklar mavjud, jumladan, dastlabki
xarajatlarni yuqori bo‘lishi, texnik to‘siqlar va elektr tarmog‘iga integratsiya muammolari.
Biroq, hukumat bu muammolarni yechish uchun subsidiyalar, xususiy investitsiyalar uchun
rag‘batlar va xalqaro tashkilotlar bilan texnik yordam va moliyalashtirishni ta’minlash
yuzasidan bir qator amaliy ishlar olib bormoqda. Masalan, Jahon banki tomonidan to‘lov
kafilligi kabi vositalar yangi ishtirokchilarni jalb qilishga yordam beradi.
Xulosa qilib aytganda,
O‘zbekistonda quyosh panellaridan foydalanish rivojlanmoqda va
kelajakda mamlakatning energiya strukturasini o‘zgartirishi kutilmoqda. Hukumatning qat’iy
qo‘llab-quvvatlashi va xalqaro hamkorlik tufayli quyosh energiyasi barqaror rivojlanish
maqsadlariga erishishda, uglerod emissiyasini kamaytirishda va kelajak avlodlar uchun
energiya xavfsizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Solar Energy Policy in Uzbekistan: A Roadmap – Analysis
2.
Uzbekistan to Build New Solar Plant and First Battery Energy Storage System
3.
Energy Industry in Uzbekistan
4.
Uzbekistan's Solar and Wind Energy Projects Set to Surge in 2025
5.
Uzbekistan targets 27 GW of renewable capacity, 40% in power generation
6.
Climatescope 2024 Uzbekistan energy market analysis
Climatescope Uzbekistan report
7.
Uzbekistan to Launch a New Solar Plant in Khorezm Region
8.
Uzbekistan's Ministry of Energy plans to increase renewables targets
9.
IFC supports Uzbekistan solar plant with battery storage
