YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
79
TARIX DARSLARIDA ARXEOLOGIYA FANIDAN FOYDALANISH
AFVZALIKLARI
Jumaboyev Sardor
QORAQALPOQ DAVLAT UNIVERSITETI MAGISTRATURA
BO’LIMI ARXEOLOGIYA YO’NALISHI 1-BOSQICH TALABASI
https://doi.org/10.5281/zenodo.15385767
Annotatsiya:
Ushbu tezis, tarix darslarida arxeologiya fanining o‘quvchilarga ta’lim
berish jarayonida qo‘shayotgan innovatsion hissasini, arxeologik metodlar va raqamli
texnologiyalarning interaktiv dars shakllanishi va o‘quvchilarning milliy o‘zlik, tanqidiy
fikrlash va ilmiy izlanish ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi rolini keng qamrovli tarzda
ifodalaydi.
Kalit so‘zlar:
Tarix ta’limi, arxeologiya, interaktiv darslar, virtual muzey, 3D
modellashtirish, raqamli texnologiyalar, tanqidiy fikrlash, ilmiy izlanish, milliy o‘zlik, madaniy
meros, fanlararo integratsiya.
Tarix darslarida arxeologiya fanidan foydalanish ta’lim jarayonining nazariy va amaliy
tomonlarini birlashtirishda, o‘quvchilarning tarixiy tafakkurini chuqurlashtirish va tarixiy
voqealarni real dalillar asosida “qayta tiklash” imkonini yaratishda muhim ahamiyatga ega.
Arxeologik usullar, ya’ni qadimiy topilmalar, qazilmalar va ularning raqamli va vizual
tasvirlari orqali o‘quvchilar tarixiy hodisalarning geologik, ijtimoiy va madaniy kontekstini
ko‘z oldiga keltiradi, bu esa ularga nafaqat o‘tgan davrlarning aniq faktlarini o‘zlashtirishni
balki, ularning sabab-oqibat munosabatlarini, tarixiy jarayonlarning murakkabligini va turli
davrlar o‘rtasidagi uzviylikni chuqurroq anglash imkoniyatini beradi. Shu bilan birga,
arxeologiya metodlaridan foydalanish dars jarayoniga interaktivlik va amaliyot elementlarini
joriy etib, o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishini sezilarli darajada oshiradi. Misol uchun,
virtual muzeylar, 3D modellashtirish va raqamli interaktiv platformalar orqali o‘quvchilar
tarixiy obyektlarni turli burchaklardan ko‘rib chiqishi, ularning shaklini, materiali va
ahamiyatini tahlil qilishi mumkin bo‘ladi. Bunday yondashuv nafaqat ta’limning an’anaviy
uslubini boyitadi, balki yosh avlodda mustaqil ilmiy izlanish, tanqidiy tahlil va mantiqiy
fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga ham olib keladi.
Arxeologik topilmalar va ekskursiyalar orqali amalga oshiriladigan darslar o‘quvchilarga
tarixni “jonlantirish” imkonini beradi, chunki ular nafaqat kitobdagi matnlar asosida balki
real, tarixiy yodgorliklar, madaniy meros va qadimiy ob’ektlar orqali tarixiy voqealarni his
qilishadi. Bu usul o‘quvchilarda hududiy tarixga, mahalliy meros va ajdodlarning yutuqlariga
bo‘lgan hurmat va g‘ururni shakllantiradi, shuningdek, milliy o‘zlikni mustahkamlashda
muhim rol o‘ynaydi. Zamonaviy ta’lim tizimida fanlararo yondashuvlar va innovatsion
metodikalarning yo‘lga qo‘yilishi arxeologiya va tarix fanlarini birlashtirish orqali
o‘quvchilarga nafaqat bilim, balki o‘z hayotiy tajribalari va madaniy qadriyatlariga
moslashgan tarzda o‘z bilim doiralarini kengaytirish imkoniyatini beradi.
Bundan tashqari, arxeologik metodlar yordamida o‘quvchilar tarixiy voqealarni nafaqat
qat’iy ilmiy dalillar asosida o‘zlashtirish, balki o‘rganilgan bilimlarni muloqot, munozara va
umumiy ilmiy muhitda baham ko‘rishga undaydi. Bu esa dars jarayonida interaktivlikni
kuchaytiradi, o‘quvchilarning mustaqil qaror qabul qilish salohiyatini rivojlantiradi va
zamonaviy ta’lim metodikalarining talablariga javob beruvchi ko‘p qirrali yondashuvlarni
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
80
yaratadi. Shu bois, tarix darslarida arxeologiya fanidan foydalanish nafaqat tarixiy bilimlarni
ob’ektiv va ishonchli manbalar yordamida mustahkamlashga, balki yosh avlodni ilmiy
izlanishga, kreativ fikrlashga va ijtimoiy-axloqiy qadriyatlarni rivojlantirishga qaratilgan ilg‘or
ta’lim tizimini shakllantirishda asosiy vosita sifatida e’tirof etiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Berdimuradov, A. (2020). Arxeologiya asoslari. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti
nashriyoti.
2.
Asqarov, A. (2018). O‘zbekiston qadimgi davr tarixi va arxeologiyasi. Toshkent: Fan.
3.
Suleymanov, R. (2019). “Tarixda arxeologiyaning o‘rni”, Tarix va madaniyat, 2(4), 45–52.
4.
Muzaffarovna, A. N., Shamsunovna, N. A., & Rinatovna, G. A. (2019). Fostering the
process of learner autonomy in foreign languages classrooms. Проблемы современной
науки и образования, (11-2 (144)), 53-55.
5.
Rinatovna, G. A., Shamsunovna, N. A., & Muzaffarovna, A. N. (2019). Using information
and communication technologies to develop writing competence of students at the lessons of
the English language. Вестник науки и образования, (20-3 (74)), 8-10.
6.
Asqarov, A. (2020). “Arxeologik yodgorliklar — tarixiy haqiqat kaliti”, O‘zbekiston tarixi,
3(7), 10–15.
7.
Karimova, M. (2022). “STEAM yondashuv asosida tarixni o‘qitish”, Zamonaviy ta’lim
texnologiyalari, 5(9), 30–35.
