YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
66
TATUDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARI: IMKONIYATLAR VA
ISTIQBOLLAR
Saidrasulov Sherzod Norboy o‘g‘li
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Axborot texnologiyalari dasturiy ta’minoti kafedrasi oʻqituvchisi.
San’atbek Shamurotov Rustambek oʻgʻli
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti talabalasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15379600
Annotatsiya:
Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining Toshkent Axborot
Texnologiyalari Universitetida (TATU) joriy etilishi, ularning imkoniyatlari va kelajakdagi
rivojlanish istiqbollari yoritib berilgan. Mualliflar SI vositalari yordamida ta’lim jarayonini
takomillashtirish, ilmiy-tadqiqot ishlarini optimallashtirish hamda universitet infratuzilmasida
raqamli transformatsiyani jadallashtirish yo‘llarini tahlil qiladilar. Maqolada shuningdek,
TATUda qo‘llanilayotgan asosiy SI texnologiyalari, ularning afzalliklari va duch kelinayotgan
muammolar haqida batafsil ma’lumot beriladi. Tadqiqot natijalari asosida TATUda sun’iy
intellektni kengroq qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Sun’iy intellekt, raqamli transformatsiya, ta’lim texnologiyalari, Toshkent
Axborot Texnologiyalari Universiteti, avtomatlashtirish, ilmiy tadqiqotlar, SI imkoniyatlari, SI
istiqbollari.
Bugungi kunda sun’iy intellekt (AI) texnologiyalari global miqyosda jadal rivojlanib, inson
hayotining barcha jabhalariga kirib bormoqda. O‘zbekiston ham bu jarayondan ortda
qolmayapti, ayniqsa, Toshkent Axborot Texnologiyalari Universiteti (TATU) sun’iy intellekt
sohasida yetakchi o‘quv markaziga aylanib bormoqda. Ushbu maqolada TATUda sun’iy intellekt
bo‘yicha ta’lim, ilmiy faoliyat va istiqbollar haqida so‘z yuritamiz.
O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, ta’lim tizimida islohotlar amalga oshirila boshlandi.
Bu islohotlar markazida esa ilg‘or axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini (AKT) ta’lim va
tarbiya jarayonlariga tatbiq etish turadi.
Bu texnologiyalar katta hajmdagi axborotlarni qayta ishlash, ularni saqlash hamda qisqa
vaqt ichida kerakli manzilga yetkazish imkonini beradi. Kompyuterlarni o‘zaro ulash va bir-biri
bilan aloqa qilishni yo‘lga qo‘yish natijasida yagona umumiy protokol asosida ishlovchi qudratli
axborot tarmoqlari shakllandi. Ular insonlarni, ularning uy va ish joylarini birlashtirib, qisqa
vaqt ichida ko‘plab murakkab vazifalarni hal qilish imkonini bermoqda.
Bugungi kunda AKT uch asosiy yo‘nalishda ilgari bo‘lmagan darajada katta samaralar
ko‘rsatib, insoniyat rivojlanishidagi to‘siqlarni yo‘qotishga imkon bermoqda:
Bilimlarni egallash yo‘lidagi to‘siqlarni yengish. Axborotlardan foydalanish insonning
bilim olish imkoniyatlarini kengaytirish va rivojlantirishda katta ahamiyat kasb etadi.
Agar ta’lim jarayoni shaxsning bilish, tushunish va tahlil qilish ko‘nikmalarini
rivojlantirishga qaratilgan bo‘lsa, AKT bu jarayonda mazmunli axborot bilan ta’minlab,
bilim to‘plash imkonini oshiradi.
Ijtimoiy hayotda ishtirok etish yo‘lidagi to‘siqlarni yo‘qotish. Internet va AKT yordamida
odamlar dunyo bilan bemalol aloqa o‘rnata olishmoqda. So‘nggi yillarda ushbu
texnologiyalar global fuqarolik tashabbuslarini rivojlantirishga va jamoatchilik
harakatlarini keng yoyishga xizmat qilmoqda. Masalan, ta’lim tizimida talabalar va
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
67
o‘qituvchilar o‘rtasida mustahkam qayta aloqa yo‘lga qo‘yilmoqda, ijtimoiy tarmoqlar
orqali turli fikrlar va g‘oyalar almashinilmoqda.
Iqtisodiy imkoniyatlarni kengaytirish. Bugungi raqamli davrda AKT va u bilan bog‘liq
sohalar eng jadal rivojlanayotgan tarmoqlardan hisoblanadi. Ular yordamida axborot
almashinuvi, aloqa, elektron tijorat va onlayn xizmatlardan foydalanish imkoniyatlari
sezilarli darajada oshgan. Elektron pochta, elektron kutubxonalar, veb-saytlar va onlayn
platformalar ta’lim va ishbilarmonlik uchun chegarasiz imkoniyatlar yaratmoqda.
TATUda sun’iy intellekt yo‘nalishi bir necha asosiy bloklarga bo‘linadi:
Mashina o‘rganish (Machine Learning): talabalar mashina o‘rganish algoritmlarini
o‘rganib, Python, TensorFlow, Scikit-learn kabi texnologiyalar bilan ishlashni
o‘zlashtiradilar.
Ma’lumotlar tahlili va data science: katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash, ular
asosida bashorat modellarini yaratish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalar beriladi.
Kompyuter ko‘rish (Computer Vision) va tabiiy tilni qayta ishlash (NLP): yuzni tanish,
ovozni tushunish, hujjatlarni avtomatik tahlil qilish kabi AI yo‘nalishlari
rivojlantirilmoqda.
TATUda SI texnologiyalarini joriy etish quyidagi imkoniyatlarni taqdim etmoqda:
Ta’lim sifati va samaradorligini oshirish.
Ilmiy izlanishlar samaradorligini oshirish.
Tashkiliy ishlarni avtomatlashtirish orqali resurslardan tejamkor foydalanish.
Universitet reytingini milliy va xalqaro miqyosda oshirish.
Axborot texnologiyalari hozirgi ta’lim tizimida juda katta imkoniyatlar yaratib, o‘qitish
jarayonini samaraliroq va interaktivroq qiladi. Shunga qaramay, ularning ba’zi salbiy jihatlari
ham mavjud bo‘lib, ularga e’tibor qaratish lozim.
Birinchidan, axborot texnologiyalaridan foydalanish o‘qituvchi bilan talaba o‘rtasidagi
bevosita, jonli muloqotni kamaytirib yuborishi mumkin. Natijada, talabalar o‘qituvchidan
olishlari mumkin bo‘lgan pedagogik yordam va motivatsiyadan mahrum bo‘lishlari,
o‘qituvchining esa pedagogik mahoratini to‘liq namoyon eta olmasligi ehtimoli yuzaga keladi.
Ikkinchidan, ta’lim jarayonida axborot texnologiyalariga ortiqcha tayanish talabalar
orasida mustaqil fikrlash, o‘z-o‘zini boshqarish, chuqur tahlil qilish va mustaqil o‘rganish
ko‘nikmalarining susayishiga olib kelishi mumkin. Chunki ba’zida texnologiyalar tayyor
javoblarni taqdim etadi va bu jarayonda talaba faolligi pasayadi.
Uchinchidan, axborot texnologiyalaridan foydalanganda talabalar tanqidiy yondashuvni
unutib qo‘yishlari mumkin. Masalan, internetdan topilgan har qanday ma’lumotni shubhasiz
qabul qilish, uni tekshirib ko‘rmaslik, tahlil qilmaslik hollari uchraydi. Bu esa ularning
axborotni baholash va ishonchliligini aniqlash qobiliyatlarini zaiflashtiradi.
Ya’ni, axborot texnologiyalarining salbiy jihatlari mavjud bo‘lsa-da, ularni kamaytirish
yoki butunlay bartaraf etish mumkin. Buning uchun o‘qituvchilar va talabalar hamkorlikda
ishlashlari, texnologiyalardan ongli va samarali foydalanishlari, shuningdek, ma’lumotlarni
tanlash, tekshirish, tahlil qilish hamda to‘g‘ri baholash ko‘nikmalarini doimiy ravishda
rivojlantirib borishlari lozim. Shundagina ta’lim jarayonida axborot texnologiyalarining salbiy
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
68
ta’siri minimal darajaga tushiriladi va ularning ijobiy tomonlari maksimal darajada amalga
oshiriladi.
1
Xulosa qilib aytganda, TATU sun’iy intellekt sohasida o‘zining yetakchiligini
mustahkamlab, yoshlar uchun keng imkoniyatlar yaratmoqda. Bu nafaqat universitetning, balki
O‘zbekistonning texnologik taraqqiyotiga ham katta hissa qo‘shadi. Sun’iy intellekt sohasini
egallagan yoshlar ertangi raqamli dunyoning asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylanadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Russell, S., Norvig, P. Sun’iy intellekt: zamonaviy yondashuv. Moskva: Vilyams, 2020.
2.
Nilsson, N. J. The Quest for Artificial Intelligence. Cambridge University Press, 2010.
3.
G‘ulomov, S., Jo‘raqulov, O., Xabibullaev, X. Sun’iy intellekt asoslari va amaliyotlari.
Toshkent: TATU nashriyoti, 2021.
1
G‘ulomov, S., Jo‘raqulov, O., Xabibullaev, X. Sun’iy intellekt asoslari va amaliyotlari. Toshkent: TATU nashriyoti, 2021.
