YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
12
ЁШ БЕМОРЛАРДА ИНСУЛЬТНИНГ ЎЗИГА ХОСЛИГИ
Рахматова Санобар Низамовна
Жумаев Баходир Эгамович
Бухоро давлат тиббиёт институти
https://orcid.org/0009-0009-5082-5450
https://doi.org/10.5281/zenodo.15429065
Аннотация.
Инсульт бутун дунё бўйлаб муҳим соғлиқни сақлаш муаммосидир,
чунки у жуда жиддий жисмоний, функционал ва ҳиссий оқибатларга олиб келади. Бу
соғлиқни сақлаш тизимига ҳам, беморларнинг ўзига ҳам катта иқтисодий ва ижтимоий
зарар етказадиган ўлим ва ногиронликнинг асосий сабабларидан бири бўлиб
қолмоқда. Ушбу касаллик ёшга боғлиқ деб ҳисобланишига қарамай, у ёш беморлар
орасида кам учрайди. Ушбу мақола ёш беморларда инсульт ҳақидаги адабиёт
маълумотларини, шунингдек, ушбу касалликнинг ривожланишини кучайтирувчи хавф
омилларини кўриб чиқишга бағишланган.
Бирламчи профилактика, диагностика чоралари ва даволаш усуллари сезиларли
даражада яхшиланганига қарамай, инсульт аҳоли ўлимининг иккинчи асосий
сабабидир ва прогнозларга кўра, бу тенденция 2020 йилгача бир хил бўлиб қолади.
Инсульт кўпинча ёшга боғлиқ касаллик ҳисобланади, аммо инсульт билан оғриган
беморларнинг 10% да 50 ёшгача эканлиги тахмин қилинмоқда. Ўтказилган
тадқиқотлар ёшлар орасида ишемик инсульт ривожланишининг яққол ўсиб бораётган
тенденциясини кўрсатмоқда. Баъзи ноёб хавф омиллари мумкин бўлган сабаблар
сифатида таклиф қилинган бўлса-да, илмий ҳисоботлар шуни кўрсатадики, аслида бу
популяцияда инсульт учун анъанавий хавф омилларини аниқлаш эътибордан четда
қолиши мумкин [1].
Ёш беморларда инсульт беқиёс даражада катта иқтисодий зарар билан боғлиқ
бўлиб, беморларни мехнатга лаёқатли ёшда ногирон қилиб қўяди. Яқин вақтгача
ёшларда инсульт камдан-кам учрайдиган хавф омиллари, жумладан артериал
дисекция, қайтариладиган мия вазоконстриктор синдроми, яллиғланишли артерит,
кардиомиопатия ва баъзи гиперкоагуляция ҳолатлари билан боғлиқ деб ҳисобланган.
Nature Reviews Neurology нинг хабар беришича, ёш беморларда инсульт
патофизиологиясида кам учрайдиган хавф омилларининг ўрни муҳим бўлиб туюлса-
да, анъанавий қон томир хавф омилларининг ролини эътиборсиз қолдириш мумкин,
чунки ёшларда инсульт билан касалланишнинг кўпайиши ушбу ёшдаги анъанавий қон
томир хавф омилларининг тарқалишининг кўпайишига тўғри келади[2].
Инсульт билан оғриган ёш беморларда анъанавий, ўзгартирилиши мумкин
бўлган инсульт хавф омилларининг тарқалиши кекса беморларда тарқалишидан фарқ
қилади. Дислипидемия, чекиш ва гипертония каби қон томирларининг ривожланиши
учун ўзгартирилган хавф омиллари ёш беморлар популяциясида географик, иқлимий,
озуқавий, маиший ёки генетик даражада сезиларли фарқларсиз кенг тарқалган.
Финляндияда ўтказилган тадқиқотда инсульт билан оғриган ёш беморлар орасида энг
кўп учрайдиган қон томир хавф омиллари дислипидемия (60%), чекиш (44%) ва
гипертония (39%) эди [3]. Путаала ва унинг ҳамкасблари томонидан ўтказилган яна
бир тадқиқотда улар инсульт билан оғриган ёш беморлар орасида энг кўп учрайдиган
омиллар чекиш (49%), дислипидемия (46%) ва гипертония (36%) эканлигини
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
13
аниқладилар. [4]. Шунга ўхшаш натижалар Хитой ва янги Зеландия тадқиқотчилари
томонидан олинган бўлиб, бу ёш беморлар орасида инсульт хавфи омилларининг бир
хиллиги ҳақидаги тахминни тасдиқлайди. [5,6].
Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, ёш беморлар симптомларни нотўғри баҳолаш ва
инсультга олиб келадиган хавф омилларини билмаслик туфайли шошилинч тиббий ва
бирламчи тиббий ёрдам хизматларидан камроқ фойдаланадилар. Шу билан бирга, тез
ёрдам бўлимига келгандан сўнг, ташхис кўпинча кечикади, чунки ҳатто тиббиёт
мутахассислари ҳам бу касалликни қариялар касаллиги деб ҳисоблаб, ёш беморларда
инссульт эҳтимолини ўтказиб юборишади [7].
Шундай қилиб, ёш беморларда инсульт жиддий маълум хавф омиллари билан
жуда жиддий муаммо ҳисобланади. Ёшларда инсултга нисбатан профилактика жуда
муҳим ва гипертония, чекиш ва дислипидемия каби инсульт хавф омилларини
интенсив даволаш ёш беморлар орасида касалланиш ва ўлимни камайтиришда муҳим
аҳамиятга эга. Ушбу тадқиқотлардан бирида аниқланишича, insult белгилари бўлган 57
беморнинг қайси бири 16 ёшдан 50 ёшгача, дастлаб 8 беморга нотўғри ташхис
қўйилган, шу жумладан, 7 қайси касалхонага ётқизилмаган. Ўтказиб юборилган
ташхиснинг башоратчилари 35 ёшдан кичик ва беморлар томонидан кеч даволаниш
эди. Шу билан бирга, ушбу тадқиқот муаллифлари симптомлар бошланганидан кейин
48 соатгача магнит-резонанс томографияни тавсия қиладилар, бу эса нотўғри ташхис
қўйиш частотасини камайтириши мумкин.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Kissela B.M., Khoury J.C., Age at stroke: temporal trends in stroke incidence in a large,
biracial population. Neurology 2012. p. 1781-7.
2.
Jiang B., Ryan K.A., Hamedani A., et al. Prothrombin G20210A mutation is associated
with young-onset stroke: the genetics of early-onset stroke study and meta-analysis. Stroke.
2014. p. 961-7.
3.
Putaala J., Metso A.J., Metso T.M., et al. Analysis of 1008 consecutive patients aged 15 to
49 with first-ever ischemic stroke: the Helsinki Young Stroke Registry. Stroke 2009. p. 1195–
1203.
4.
Putaala J., Yesilot N., Waje-Andreassen U., et al. Demographic and geographic vascular
risk factor differences in European young adults with ischemic stroke: the
5.
15 Cities Young Stroke Study. Stroke 2012. p. 2624–2630.
6.
Zhang Y.N., He L. Risk factors study of ischemic stroke in young adults in Southwest
China. Sichuan Da Xue Xue Bao Yi Xue Ban 2012 p. 553–557.
7.
Wu T.Y., Kumar A., Wong E.H. Young ischaemic stroke in South Auckland: a hospital-
based study. N Z Med J. 2012. p.125:47–56.
8.
Kuruvilla A., Bhattacharya P., Rajamani K., Chaturvedi S. Factors associated with
misdiagnosis of acute stroke in young adults. J Stroke Cerebrovasc Dis 2011. p. 523–527.
