Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
303
ZAMONAVIY METODLAR ASOSIDA HORIJIY TILLARNI
O’RGANISH
Alfraganus university Ingiliz tili yo’nalishi 2-bosqich talabasi
Fayzullayeva Marjona Sulaymon qizi
Ilmiy rahbar:Ziyatova Barno
Annatatsiya: Horijiy tillarni o'qitish sohasida zamonaviy metodlar va
yondashuvlar, globallashuv va texnologiyaning rivojlanishi bilan doimiy ravishda
o'zgarib bormoqda. O'quvchilarning tilni samarali o'zlashtirishi uchun yangi
usullar va texnologiyalardan foydalanish zarurati tug'ilmoqda. Ushbu maqolada
zamonaviy metodlar asosida xorijiy tillarni o'qitishning asosiy usullari,
tamoyillari va ularning samaradorligi haqida so'z yuritiladi.
Kalit so’zlar: Zamonaviy metodlar,Xorijiy tillarni o'qitish,Kommunikativ
yondashuv (CLT),Blended learning (Aralash o'qitish),Gamifikatsiya,Interaktiv
o'qitish,Task-based language teaching (TBLT),Sosial-interaktiv metodlar
Kirish
: Leksiko-grammatik yondashuv (Lexico-Grammatical Approach).Bu
yondashuv tilni o'rganishda leksika va grammatikani birlashtirishga asoslanadi.
Leksiko-grammatik yondashuvda tilni o'rganish jarayonida o'quvchilarga
grammatik strukturalar va yangi so'zlar bir vaqtning o'zida o'rgatiladi. Bu usulning
asosiy tamoyili shundaki, tilning grammatik jihatlari va leksik birliklari o'zaro
aloqada bo'lishi kerak. O'quvchi nafaqat so'zlarni yodlaydi, balki ularni to'g'ri
kontekstdan foydalanishga o'rgatiladi.
Afzalliklari:
Leksika va grammatika o'rtasida muvozanat yaratadi.
O'quvchiga tilni samarali ravishda o'zlashtirish imkoniyatini beradi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
304
Kamchiliklari:
Ba’zi o'quvchilar uchun bu metod qiyin bo'lishi mumkin, chunki u ko'proq
nazariyani o'z ichiga oladi.
Grammatik qoidalarni o'rganishda muammolar yuzaga kelishi mumkin.
Task-Based Language Teaching (TBLT) – Vazifa asosida o'qitish: Bu metod
til o'qitish jarayonida o'quvchilarga real vazifalarni bajarishga asoslanadi.
O'quvchilarga tilni ishlatishning amaliy jihatlarini o'rgatish uchun turli vazifalar
beriladi. Masalan, ular ma'lumotlarni izlash, muammo yechish, yoki muloqotda
qatnashish kabi topshiriqlarni bajaradilar. TBLT metodining asosiy maqsadi
o'quvchini real hayotdagi vazifalarni til yordamida hal qilishga o'rgatishdir.
Afzalliklari:
O'quvchilarning tilni real vaziyatlarda qo'llash imkoniyati paydo bo'ladi.
TBLT o'quvchilarga qiziqarli va amaliy vazifalarni bajarish orqali o'rganishning
samaradorligini oshiradi.
Kamchiliklari:
TBLT ko'proq vaqt talab qiladi va ba'zi o'quvchilar uchun murakkab bo'lishi
mumkin.
To'g'ri materiallarni tanlashda qiyinchiliklar yuzaga kelishi mumkin.
Sosial-interaktiv metodlar (Social-Interactive Approaches): Sosial-interaktiv
metodlar o'quvchilarning o'zaro muloqotiga asoslanadi. Ushbu metodda
o'quvchilar tilni boshqalar bilan muloqotda, guruhlarda yoki jamoalarda ishlash
orqali o'rganadilar. Bu usulda o'qituvchi faqat
yo'naltiruvchi rolini o'ynaydi, lekin o'quvchilar faol ravishda tilni o'zaro
muloqotda o'rganadilar. Bu metod ko'pincha guruh ishlari, munozaralar va rolli
o'yinlar orqali amalga oshiriladi.
Afzalliklari:
O'quvchilar real muloqotda bo'lish orqali tilni tez o'rganadilar.
O'quvchilarning jamoaviy ishlash va tilni amaliyotda qo'llash ko'nikmalarini
rivojlantiradi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
305
Kamchiliklari:
Boshqa o'quvchilar bilan ishlashda o'quvchilar o'rtasida tafovutlar yuzaga
kelishi mumkin.
Barcha o'quvchilar bu metodga moslasha olmaydi, ba'zilariga bunday
interaktiv metodlar murakkab bo'lishi mumkin.
Differensiyalashgan o'qitish (Differentiated Instruction): Differensiyalashgan
o'qitish metodida o'qituvchi o'quvchilarning turli darajadagi bilim va
qobiliyatlariga mos ravishda darslarni tashkil qiladi. O'qituvchi har bir
o'quvchining ehtiyojlari va imkoniyatlarini inobatga olib, darslar va
mashg'ulotlarni shaxsiylashtiradi. Bu metodda o'qituvchi o'quvchilarga turli
materiallar, mashqlar va dars usullarini taklif qiladi, shuning uchun har bir o'quvchi
o'ziga mos usulda tilni o'rganishi mumkin.
Afzalliklari:
O'quvchilar o'zlarining individual ehtiyojlariga qarab o'rganishadi.
O'qituvchiga har bir o'quvchining qobiliyatini hisobga olish imkonini beradi.
Kamchiliklari:
Bu metod o'qituvchidan ko'p vaqt va resurs talab qiladi.
O'quvchilar o'rtasidagi farqlarni inobatga olishda qiyinchiliklar yuzaga kelishi
mumkin.
Aqliy xarita (Mind Mapping): Aqliy xarita — bu til o'rganishda fikrlash
jarayonini vizual ravishda ko'rsatishga yordam beradigan metoddir. O'quvchilar
yangi tilni o'rganishda aqliy xaritalardan foydalanib, so'zlar, iboralar va grammatik
qoidalarni tasviriy tarzda bog'laydilar. Bu metod o'quvchilarning o'rgangan
ma'lumotlarini yanada yaxshi tushunishlariga va eslab qolishlariga yordam beradi.
Afzalliklari:
O'quvchilarga ma'lumotlarni vizual tarzda tushunishga yordam beradi. Fikrni
tizimli ravishda ko'rsatish va o'rgangan materialni mustahkamlash uchun samarali.
Kamchiliklari:
Ba'zi o'quvchilar uchun tasviriy metodlar samarali bo'lmasligi mumkin. Ko'p
vaqt talab qilishi mumkin.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
306
Xulosa: Zamonaviy metodlar asosida xorijiy tillarni o'qitish nafaqat samarali,
balki o'quvchilarni yangi va qiziqarli usullar orqali tilni o'rganishga undaydi. Har
bir metod o'zining afzalliklari va kamchiliklariga ega, shuning uchun ularni
qo'llashda o'quvchilarning ehtiyojlarini, qobiliyatlarini va o'quv muhitini hisobga
olish zarur. Yangi texnologiyalar, interaktiv yondashuvlar, va o'yinlar kabi usullar
o'qish jarayonini yanada samarali va qiziqarli qiladi. Bu metodlar orqali tilni
o'rganish nafaqat bilimlarni oshirish, balki tilni amaliyotda qo'llash ko'nikmalarini
rivojlantirishga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
Richards, J. C., & Rodgers, T. S. (2014), Brown, H. D. (2007), Harmer, J.
(2015), Tharp, R. G., & Gallimore, R. (1988), Larsen-Freeman, D., & Anderson,
M. (2011), Council of Europe (2001).
