Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
16-to’plam 2-son fevral 2025
283
SHAXS VA TOLERANTLIK TUSHUNCHASI
Anvarova Muhsina Furqat qizi
Nizomiy nomidagi TDPU Maktabgacha ta’lim pedagogika-psixologiyasi
yo’nalishi talabasi
Abdumamedova Dilnavoz Erkin qizi
Nizomiy nomidagi TDPU Maktabgacha ta’lim pedagogika-psixologiyasi
yo’nalishi talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqola shaxs va tolerantlik tushunchasi haqida
ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so’zlar: shaxs, jamiyat, e’tiqod, tinchlik, tamoyil, ijtimoiy, aloqa,
barqarorlik
Shaxs va tolerantlik: Jamiyatdagi muvozanatni saqlash insoniyat tarixida har
bir shaxsning o‘ziga xosligi va boshqalarga nisbatan hurmat va sabr-toqat ko‘rsatish
ehtiyoji doimo dolzarb bo‘lib kelgan. Bu ikki tushuncha — shaxs va tolerantlik —
o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lib, ularning uyg‘unligi ijtimoiy barqarorlik va
madaniyatning rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Shaxsiyatning shakllanishi,
shaxsning erkinligini hurmat qilish va boshqalarning farqlariga sabr-toqatli bo‘lish,
jamiyatda o‘zaro hurmat va tinchlik muhitini yaratadi. Ushbu maqolada shaxs va
tolerantlik tushunchalari, ularning ahamiyati va o‘zaro bog‘liqligi tahlil qilinadi.
Shaxs: Insoniyatning asosiy birligi. Shaxsiyat — bu har bir insonning o‘ziga
xosligi, uning dunyoqarashi, qadriyatlari, maqsadlari, hissiyotlari va intilishlari
yig‘indisidir. Shaxsiyat, psixologik va ijtimoiy omillar orqali rivojlanadi. Masalan,
oila, ta’lim, do‘stlar va jamiyatdagi umumiy muhit har bir individning shaxsiyatini
shakllantiradi. Psixologik nuqtai nazardan shaxsiyat insonning o‘ziga xos xulq-
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
16-to’plam 2-son fevral 2025
284
atvori, qarorlar qabul qilish usullari va boshqalar bilan munosabatlarini belgilaydi.
Shaxsiyatning rivojlanishi har bir insonning hayoti davomida davom etadi. Har bir
shaxs o‘ziga xos fikrlash uslubiga ega bo‘lib, turli maqsadlar va orzular bilan
yashaydi. Shaxsiyatning erkin rivojlanishi uchun jamiyatda insonning shaxsiy
chegaralarini hurmat qilish, uning huquqlarini tan olish va uning erkin fikrini
ifodalash imkoniyatini yaratish zarur. Tolerantlik: Farqlarni hurmat qilish.
Tolerantlik, boshqalarni, ularning fikrlarini, e’tiqodlarini va turli xil hayotiy
yondashuvlarini sabr-toqat bilan qabul qilishni anglatadi. Bu tushuncha ijtimoiy
muloqotda, turli xalqlar, madaniyatlar va diniy e’tiqodlar orasida tinchlik va o‘zaro
hurmatni saqlashning asosiy tamoyilidir. Tolerantlikning o‘zi, boshqalarga nisbatan
qo‘llaniladigan muomalada kamsitmaslik, ba’zi holatlarda sabr-toqatli bo‘lish va
bir-birini tushunishga intilishdir. Jamiyatda tolerantlikni rivojlantirish, uning
rivojlanishiga imkon yaratadi. Tolerantlik, shuningdek, diniy, madaniy, etnik va
gender farqlarga e’tibor berish orqali ijtimoiy adolatni ta’minlashga yordam beradi.
Bu inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilishda ham asosiy tamoyil sifatida
xizmat qiladi.
Shaxs va tolerantlik o‘rtasidagi bog‘liqlik. Shaxsiyat va tolerantlik o‘rtasidagi
bog‘liqlik juda kuchlidir. Shaxsiyat o‘zini anglash jarayonida boshqa odamlarni
tushunishga, ularning farqlarini qabul qilishga va hurmat qilishga o‘rgatadi.
Tolerantlik, o‘z navbatida, shaxsiyatni erkin ravishda rivojlantirishga imkon beradi.
Jamiyatda tolerantlikni rivojlantirish orqali, har bir shaxs o‘zining ichki xohishlarini
va ehtiyojlarini ifodalashda erkin bo‘ladi, shu bilan birga boshqalar bilan sog‘lom
aloqalar o‘rnatish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shaxs va tolerantlik o‘rtasidagi o‘zaro
aloqalar, ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashda, dunyoqarashlarni kengaytirishda va
global muammolarni hal qilishda muhim ahamiyatga ega. Shaxsiyatni hurmat qilish
va tolerant bo‘lish, nafaqat shaxslar orasida, balki butun jamiyatda ham
barqarorlikni va tinchlikni saqlashga xizmat qiladi.
Xulosa qilib shaxsiyat va tolerantlik bir-birini to‘ldiruvchi tushunchalardir.
Shaxsning erkinligi va uning o‘ziga xosligini hurmat qilish, jamiyatda tolerantlikni
rivojlantirishga yordam beradi. Aksincha, tolerant bo‘lish har bir shaxsga o‘zining
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
16-to’plam 2-son fevral 2025
285
ichki dunyosini erkin ifodalashga imkon beradi. Insoniyatning ijtimoiy rivojlanishi
va barqarorligi uchun bu ikki tushuncha, jamiyatning mustahkamligini ta’minlashda
muhim ahamiyatga ega. Faqatgina tolerant jamiyatda har bir shaxs o‘zining haq-
huquqlarini, erkinligini va shaxsiyatini himoya qilgan holda yashay oladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati
1. N. ISLOMOVA, D. ANDULLAYEVA - Ijtimoiy psixologiya o’quv qo’llanma.
2. Akramova, D. (2022). Bo’lajak pedagog-psixologlarning maktabgacha ta’lim
tizimidagi faoliyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 322-326.
3. Akramova, D. (2022). Oliy ta’lim muassalari talabalarida pedagogik-psixologik
moslashuvchanlikni mazmun mohiyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 2150-2153.
4. Акрамова, Д. Э. (2023). СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ТЕХНОЛОГИЙ
РАЗВИТИЯ
МЕХАНИЗМОВ
ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ
И
ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ ГИБКОСТИ У СТУДЕНТОВ КАК ПРОБЛЕМА
СОВРЕМЕННОСТИ.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ
В МИРЕ
,
13
(8), 19-23.
5.
Akramova,
D.
E.
qizi
Suvonqulova,
MD
(2023,
January).
RIVOJLANTIRUVCHI
MARKAZLARDA
BOLALARNI
MAKTABGA
TAYYORLASH
VA
MILLIY
QADRIYATLAR
NAMUNALARIDAN
FOYDALANISHNING
AFZALLIGI.
In
INTERNATIONAL
CONFERENCES
(Vol. 1, No. 2, pp. 393-396).
6. Akramova, D. E. qizi Azimova, XD (2023, January). MAKTABGACHA
TA’LIM YO ‘NALISHI TALABALARIDA IJODIY TAFAKKURNI
RIVOJLANTIRISH METODIKASI. In
INTERNATIONAL CONFERENCES
(Vol.
1, No. 2, pp. 382-385).
7. Ergashevna, A. D. (2025). THEORETICAL FOUNDATIONS FOR THE
DEVELOPMENT OF SOCIALIZATION IN SCHOOLCHILDREN OF THE
PREPARATORY GROUP.
SHOKH LIBRARY
.
8. Akramova, D. (2022). Bo’lajak pedagog-psixologlarning maktabgacha ta’lim
tizimidagi faoliyati.
Science and innovation
,
1
(B8), 322-326.
9. Ibraimov, X., & Akramova, D. (2023). DIDACTIC CHARACTERISTICS OF
COMMUNICATIVE
TRAINING
IN
ENGLISH
LANGUAGE
TEACHING.
Science and innovation
,
2
(B11), 357-361.
