Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
276
ROSMARINUS OFFICINALIS VA UNING FOYDALI XUSUSIYATLARI.
T.E.Usmanova
M.Anvarova
M.Yuldasheva
Annotatsiya: Rosmarinus officinalis (rozmarin) – o‘simliklar dunyosida
keng tarqalgan, ozuqaviy va tibbiy ahamiyatga ega bo‘lgan, har doim yashil va
xilma-xil foydali xususiyatlarga ega o‘simlikdir. Ushbu o‘simlikning asosiy
xususiyatlari tarkibidagi efir moylari, antioksidantlar va boshqa faol birikmalar
bilan bog‘liq. Shu bilan birga zamonaviy tibbiyotda ushbu o‘simlikda hazm
tizimining
faoliyatini
yaxshilashda,
xotirani
kuchaytirishda,
stressni
kamaytirishda va umumiy salomatlikni yaxshilashda samarali foydalanilmoqda.
Kalit so‘zlar: Rosmarinus officinalis, mikro va makro elementlar, vitaminlar,
antioksidant,
alkaloidlar.
Rozmarin
(Rosmarinus) — labguldoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi
bo‘lib, efir moyli ekin xisoblaniladi. Oʻrta dengiz havzasida o‘simlikning 1—3 turi
o‘sadi. Ushbu o‘simlik doim yashil buta. Boʻyi 1,5–2 m cha. Bargi va toʻpgulidan
efir moyi olinadigan dorivor
Rosmarinus officinalis
asosan, Yevropa
mamlakatlarida, shuningdek, Qrim va Kavkazda oʻstiriladi. Qalamchasidan,
kamdankam urugʻidan koʻpaytiriladi. 2—3 yillik koʻchatlari ekiladi. Ekilgandan
keyin 2—3yildan boshlab bargi va toʻpguli yigʻib olinadi.
U issiq va quyoshli
mintaqalarda yaxshi o‘sadi.
Bargi va toʻpguli tarkibida parfyumeriya va tibbiyotda
ishlatiladigan 1,5 — 2,5% (quruq moddaga nisbatan) efir moyi, 0,5% gacha
rozmaritsin va boshqa alkaloidlar, ursol va rozmarin kislotalari bor.
Oziq-ovqat
sanoatida Rosmarinus officinalis asosan, turli taomlarga xushbo‘y hid va ta’m
berish uchun ishlatiladi. Ushbu o‘simlikdan
asrlar davomida an’anaviy tibbiyotda
turli kasalliklarni davolash uchun ishlatilgan. Rosmarinus officinalis qadim
zamonlarda dorivor vosita sifatida foydalanishgan. Uning foydali xususiyatlari
to‘g‘risida har bir xalqda turlicha qarashlar bo‘lgan: rimliklar uni xotirani
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
277
yaxshilaydi deb hisoblashsa, greklar uning yordamida yaralarni davolashgan,
xitoyliklar esa uning yordamida bosh og‘rig‘idan xalos bo‘lganlar. Hozirgi zamon
olimlari esa rozmarinni o‘rganib quyidagi xusisytalarini aniqlashgan u o‘zida juda
ko‘p miqdordagi efir moylarini, А va С guruh vitaminlarini, organizm uchun
kerakli bo‘lgan ko‘plab mikro va makroelementlarni kaliy, kalsiy va natriyni
saqlaydi. Rosmarinusnning quyidagi xususiyatlari ilmiy izlanishlar natijasida
aniqlangan: u bosh, qorin va muskullar og‘rig‘ida yordam beradi; revmatizm,
radikulit va fibromialgiyada yordam beradi; qon bosimi oshishini oldini oladi;
mikrob va zamburug’larga qarshi kurashadi; antioksidant vositasini bajarib,
miyadagi qarilik belgilari paydo bo‘lishini sustlashtiradi.
Xulosa qilib aytganda
Rosmarinus officinalis
- bu nafaqat go‘zal o‘simlik,
balki organizm uchun zaruriy ko‘plab foydali xususiyatlarga ega, tabiiy davolovchi
moddalarga boy bo‘lgan o‘simlikdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati.
1.O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi. 2000 yil.
2. Usmanova T.E., Usmonov S.X., Ferg‘ona shahrida “Yashil makon”
umummilliy loyihasini amalga oshirilishida manzarali o‘simliklardan samarali
foydalanish. 2023/7-son. NamDU. Ilmiy xabarlar. 232-b.
3. Qayimov A.Q. Berdiyev E.T., Hamroyev H.F., Turdiyev S.A. Dendrologia -
Toshkent, -«Fan va texnologiyalar», 2015.
4. C. M. S. Z. Verma et al. (2015). “The potential of Rosemary (Rosmarinus
officinalis) as a natural food preservative.” Journal of Food Science.
5. Mamatqulova S.A., Usmanova T.,E., Asqarov I. R. Determination of the
amount of flavonoids in paulownia and rosmarinus plant leavers. /20243-son.
FarDU. Ilmiy xabarlar. 39-41b
