Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
307
YOSHLAR TADBIRKORLIGINIRIVOJLANTIRISHNING
XALQARO TAJRIBALARI
Ilmiy rahbar: “Iqtisodiyot” kafedrasi dotsenti
Qodirov Zohidjon
Madaminov Abduqodir
Andijon davlat texnika instituti Iqtisodiyot yo‘nalishi 4-kurs talabasi
Annotatsiya. Ushbu tezisda yoshlar tadbirkorligini rivojlantirish borasidagi
xalqaro tajribalar tahlil qilinadi. Rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlarda
qo‘llanilayotgan samarali dasturlar, qonunchilik mexanizmlari hamda moliyaviy
qo‘llab-quvvatlash tizimlari ko‘rib chiqiladi. Jumladan, AQSh, Germaniya,
Janubiy Koreya, Singapur kabi mamlakatlar tajribasi asosida yoshlarga qulay
biznes muhitini yaratish, ularni startap loyihalarga jalb etish, ta’lim va maslahat
xizmatlarini kuchaytirish yo‘llari ochib beriladi. Tezisda xalqaro amaliyot asosida
O‘zbekistonda yoshlar tadbirkorligini yanada rivojlantirish bo‘yicha taklif va
tavsiyalar ham ilgari suriladi.
Kalit so‘zlar: yoshlar tadbirkorligi, qonunchilik mexanizmlari, ta’lim,
maslahat xizmatlari, startap loyihalar
.
Yoshlar tadbirkorligini rivojlantirish, iqtisodiy o‘sish va ijtimoiy
barqarorlikni
ta’minlashda
muhim
ahamiyatga
ega.
Rivojlangan
va
rivojlanayotgan davlatlar bu borada turli samarali dasturlar, qonunchilik
mexanizmlari va moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimlarini joriy etmoqda.
Rivojlangan davlatlarda, masalan, AQSh, Kanada va Yevropa Ittifoqi
mamlakatlarida yosh tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash uchun keng qamrovli
dasturlar ishlab chiqilgan. Bu dasturlar asosan ta’lim va treninglarga, innovatsion
g‘oyalarga e’tibor qaratadi. Yoshlarni biznes reja tuzish, moliyaviy boshqaruv va
marketing sohalarida o‘qitish orqali ularga o‘z tadbirkorlik faoliyatlarini
boshlashda zarur ko‘nikmalarni berish maqsad qilingan [1]. Misol uchun, Yevropa
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
308
Ittifoqi “Erasmus for Young Entrepreneurs” dasturi orqali yosh tadbirkorlarga
boshqa mamlakatlardagi tajribali tadbirkorlar bilan ishlash imkoniyatini taqdim
etadi.
Qonunchilik mexanizmlari ham yosh tadbirkorlikni rivojlantirishda muhim
rol o‘ynaydi. Rivojlangan davlatlarda yosh tadbirkorlarga nisbatan soliq
imtiyozlari, biznesni ro‘yxatdan o‘tkazishda soddalashtirilgan jarayonlar va
subsidiyalar mavjud. Masalan, Germaniyada yosh tadbirkorlar uchun “EXIST”
dasturi doirasida grantlar va investitsiyalar taqdim etiladi. Bu esa ularning
innovatsion loyihalarini amalga oshirishga yordam beradi.
Rivojlanayotgan davlatlarda ham yosh tadbirkorlikni rivojlantirishga
qaratilgan dasturlar mavjud. O‘zbekiston kabi mamlakatlarda yoshlarni
tadbirkorlikka jalb qilish uchun “Yoshlar – kelajagimiz jamg‘armasi” dasturi
ishlab chiqilgan. Ushbu dastur doirasida yosh tadbirkorlarga moliyaviy yordam,
maslahat xizmatlari va ta’lim berish imkoniyatlari yaratilmoqda. Shuningdek,
O‘zbekistonda “Yoshlar biznesini qo‘llab-quvvatlash markazlari” tashkil etilgan
bo‘lib, bu markazlar yosh tadbirkorlarga o‘z g‘oyalarini amalga oshirishda yordam
beradi.
Moliyaviy
qo‘llab-quvvatlash
tizimlari
ham
yosh
tadbirkorlikni
rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Rivojlangan davlatlarda banklar va moliya
institutlari yosh tadbirkorlarga qulay shartlar bilan kreditlar taqdim etadi. Masalan,
AQShda “Small Business Administration” (SBA) orqali yosh tadbirkorlarga
maxsus kreditlar ajratiladi. Shuningdek, investorlar va startap inkubatorlari orqali
yosh tadbirkorlarning loyihalariga investitsiya kiritish imkoniyatlari yaratilmoqda.
Rivojlanayotgan davlatlarda ham moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimlari mavjud.
O‘zbekistonda “Yoshlar uchun kredit” dasturi doirasida yosh tadbirkorlarga arzon
foizli kreditlar beriladi. Bu esa ularning bizneslarini rivojlantirishga yordam
beradi. Shuningdek, xalqaro tashkilotlar, masalan, Jahon banki va BMTning
Taraqqiyot Dasturi kabi tashkilotlar ham yosh tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlashga
qaratilgan loyihalarni amalga oshirmoqda. Umuman olganda, yosh tadbirkorligini
rivojlantirish borasida rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlarda qo‘llanilayotgan
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
309
samarali dasturlar, qonunchilik mexanizmlari va moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
tizimlari ularning iqtisodiy o‘sishi va ijtimoiy barqarorligini ta’minlashda muhim
ahamiyatga ega. Yoshlarning innovatsion g‘oyalari va tadbirkorlik faoliyatlarini
qo‘llab-quvvatlash orqali jamiyatning barqaror rivojlanishiga erishish mumkin [2].
Yoshlarni tadbirkorlikka jalb qilish va qulay biznes muhitini yaratish,
iqtisodiy o‘sish va innovatsiyalarni rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. AQSh,
Germaniya, Janubiy Koreya va Singapur kabi mamlakatlar bu borada samarali
tajribalarni taqdim etmoqda. Ushbu mamlakatlarning tajribasi asosida yoshlarga
qulay biznes muhitini yaratish, ularni startap loyihalarga jalb etish, ta’lim va
maslahat xizmatlarini kuchaytirish yo‘llarini ko‘rib chiqamiz.
Janubiy Koreyada startap ekotizimini rivojlantirish uchun “Creative
Economy Innovation Centers” tashkil etilgan. Ushbu markazlar yosh
tadbirkorlarga innovatsion g‘oyalarini amalga oshirishda yordam beradi,
shuningdek, investorlar bilan bog‘lanishga ko‘maklashadi. Singapurda esa
“Startup SG” dasturi doirasida yosh tadbirkorlar uchun moliyaviy qo‘llab-
quvvatlash va inkubatsiya xizmatlari taqdim etiladi. Bu dasturlar, yoshlarning
startap loyihalariga jalb qilinishini kuchaytiradi va ularning muvaffaqiyatli faoliyat
yuritishi uchun zarur sharoitlarni yaratadi.
Yosh tadbirkorlarni tayyorlashda ta’lim tizimi muhim rol o‘ynaydi. AQShda
universitetlar va kollejlar tadbirkorlik dasturlarini taklif etadi, bu orqali talabalar
biznes reja tuzish, moliyaviy boshqaruv va marketing sohalarida bilim olishadi.
Germaniyada esa “Dual Education” tizimi mavjud bo‘lib, bu tizimda talabalarga
nazariy bilimlar bilan birga amaliy tajriba ham beriladi. Yoshlar o‘z bilimlarini real
hayotda qo‘llash imkoniyatiga ega bo‘lishadi.
Janubiy Koreyada ham ta’lim tizimida innovatsion yondashuvlar qo‘llaniladi.
Masalan, universitetlar startap inkubatorlari bilan hamkorlik qilib, talabalarni o‘z
g‘oyalarini
amalga
oshirishda
qo‘llab-quvvatlaydi.
Singapurda
esa
“Entrepreneurship Education” dasturlari orqali yoshlarga tadbirkorlik
ko‘nikmalarini o‘rgatish maqsadida turli seminarlar va treninglar tashkil etiladi.
Yosh tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlashda ijtimoiy tarmoqlar va onlayn
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
310
platformalar ham muhim rol o‘ynaydi. AQShda “LinkedIn” kabi platformalar
orqali yosh tadbirkorlar o‘z tarmog‘ini kengaytirishi, investorlar bilan aloqalar
o‘rnatishi va tajriba almashishi mumkin. Germaniyada ham onlayn platformalar
orqali yosh tadbirkorlar o‘z g‘oyalarini namoyish etishlari va investorlarni jalb
qilishlari mumkin.
O‘zbekiston yoshlar tadbirkorligini rivojlantirish, mamlakat iqtisodiy
o‘sishini ta’minlash va ijtimoiy barqarorlikni oshirishda muhim ahamiyatga ega.
Yoshlar, innovatsion g‘oyalar va yangi yondashuvlar bilan iqtisodiyotga
yangiliklar kiritishi mumkin. Biroq, bu jarayonda ular uchun qulay sharoitlar
yaratish va amaliy yordam ko‘rsatish zarur. Quyida xalqaro amaliyot asosida
O‘zbekistonda yoshlar tadbirkorligini rivojlantirish bo‘yicha bir qator tavsiyalar
keltiriladi.
Yoshlarni tadbirkorlikka jalb qilishda ta’lim muhim rol o‘ynaydi. Ta’lim
tizimida tadbirkorlikka oid kurslar va dasturlarni joriy etish zarur. Masalan,
AQShda ko‘plab universitetlar tadbirkorlik fakultetlari ochgan. O‘zbekistonda
ham oliy ta’lim muassasalarida tadbirkorlik, biznes boshqaruvi va moliyaviy
savodxonlik bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish lozim. Shuningdek, amaliyot va
stajirovkalarni kengaytirish orqali talabalar o‘z bilimlarini amaliyotda qo‘llash
imkoniyatiga ega bo‘lishlari kerak.
Yosh tadbirkorlar uchun startap inkubatorlari va akseleratorlarni tashkil etish,
innovatsion g‘oyalarni amalga oshirishda muhim ahamiyatga ega. Janubiy Koreya
va Singapur tajribasidan foydalangan holda, O‘zbekistonda yosh tadbirkorlarga o‘z
g‘oyalarini rivojlantirish uchun zarur resurslar, mentorlik va moliyaviy yordam
ko‘rsatadigan markazlar ochilishi kerak. Bu kabi markazlar yoshlarning
innovatsion loyihalarini qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi.
Yosh tadbirkorlarni moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlash uchun bank va
moliya institutlari bilan hamkorlik o‘rnatish zarur [3]. O‘zbekistonda yoshlar
uchun maxsus kredit dasturlari, grantlar va subsidiyalar ishlab chiqilishi kerak.
Germaniya tajribasidan foydalanib, yosh tadbirkorlarga arzon kreditlar berish va
moliyaviy maslahat xizmatlari ko‘rsatish orqali ularning biznes boshlash
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 4-son May 2025
311
imkoniyatlarini kengaytirish mumkin.
Zamonaviy texnologiyalar yosh tadbirkorlar uchun katta imkoniyatlar
yaratmoqda. Ijtimoiy tarmoqlar va onlayn platformalar orqali yoshlar o‘z
g‘oyalarini namoyish etishlari, investorlar bilan aloqa o‘rnatishlari va mijozlarga
yetkazib berish tizimlarini takomillashtirishlari mumkin. O‘zbekistonda onlayn
savdo platformalarini rivojlantirish, yosh tadbirkorlarning mahsulotlarini keng
auditoriyaga yetkazishda yordam beradi.
Yosh tadbirkorlarni bir-biri bilan bog‘lash va tajriba almashish uchun tarmoq
yaratish zarur. O‘zbekistonning turli hududlarida tadbirkorlik forumlari,
seminarlar va konferensiyalar tashkil etilishi kerak. Bu tadbirlar yoshlarning bir-
birlari bilan fikr almashishiga, yangi g‘oyalar olishiga va hamkorlik
imkoniyatlarini ko‘rishga yordam beradi.
Yosh tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlashda hukumat va xususiy sektor
o‘rtasida samarali hamkorlik o‘rnatilishi zarur. Xususiy sektor vakillari, davlat
tomonidan taqdim etilayotgan dasturlarni yanada takomillashtirishda ishtirok etishi
kerak. Bu jarayonda davlatning roli yoshlarni qo‘llab-quvvatlash, imtiyozlar berish
va innovatsion dasturlarni amalga oshirishda ko‘rinishi lozim.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston yoshlar tadbirkorligini rivojlantirishda
xalqaro amaliyotlardan foydalanish, ta’lim, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, startap
inkubatorlari va onlayn platformalar orqali qulay sharoitlar yaratish zarur.
Yoshlarning innovatsion g‘oyalari iqtisodiyotning rivojlanishiga katta hissa
qo‘shishi mumkin. Ularni qo‘llab-quvvatlash orqali O‘zbekiston iqtisodiyotining
kelajagini yanada mustahkamlash mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Eshpulatovna, Yusupova Momasuluv. "YOSHLAR TADBIRKORLIGI
IQTISODIY O‘SISH OMILI SIFATIDA."
WORLD OF SCIENCE
7.10 (2024):
125-129.
2.
Shoaxmedova, N. X. "BIZNESNING IJTIMOIY MAS’ULIYATI
KONSEPSIYASI DOIRASIDA YOSHLAR TADBIRKORLIGI. "
University
Research Base
(2024): 899-902.
3.
Raxmatullayeva,
Feruza.
"YOSHLAR
TADBIRKORLIGINI
RIVOJLANISHIDA
XORIJ
TAJRIBASI."
Теоретические
аспекты
становления педагогических наук
4.2 (2025): 158-166.
