Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
135
KORDIOLOGIYADA YURAKNING UZI TASVIRINI TAHLIL
QILISH
Azimov Asilbek
asilbekazimov298@gmail.com
Jurayev Zafar
Kimsanboev Nodirbek
Anatatsiya: Ushbu maqola Biotibbiyot muhandisligida
Kardiologiyada
yurakning UZI (ultratovush) tasvirini tahlil qilish” mavzusi yurak-qon tomir
kasalliklarini tashxislashda muhim ahamiyatga ega bo'lgan ekokardiyografiya
(yurak ultratovushi) usulini o'rganishni nazarda tutadi. Bu jarayon yurakning
anatomik tuzilishini, funktsiyasini va qon oqimini baholash haqidagi
tushunchalarini oshirishiga yordam beradi.
Kalit so’zlar: EхоКG,
Sensor
,
Sun'iy Intellekt
Ushbu maqolada
Ekokardiyografiya (EхоКG) - ultratovush to'lqinlari
yordamida yurakning tasvirini olish usuli. Bu invaziv bo'lmagan, xavfsiz va tezkor
usul bo'lib, kardiologiyada keng qo'llaniladi.Transduser (Sensor) - ultratovush
to'lqinlarini yaratuvchi va aks ettirilgan to'lqinlarni qabul qiluvchi qurilma.
Echogenlik
-
to'qimalarning
ultratovush
to'lqinlarini
qaytarish
xususiyati.Artefaktlar - ultratovush tasvirida haqiqatga to'g'ri kelmaydigan
tuzilmalar va barcha kasaliklarni aniqlashda yordam beradi.
Anatomik Baholash :Yurak bo'shliqlarining o'lchamlari (chap qorincha, o'ng
qorincha, chap bo'lmacha, o'ng bo'lmacha). Bu o'lchovlar yurakning
kengayganligini (dilatatsiya) yoki gipertrofiyalanganligini aniqlashga yordam
beradi. Standart o'lchovlar orasida chap qorinchahajmining yakuniy sistolik
diametri (LVESD), chap qorinchahajmining yakuniy diastolik diametri (LVEDD),
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
136
chap bo'lmachahajmining diametri (LA diameter) va boshqalar bor.Yurak
devorlarining qalinligi (qorinchalararo to'siq, chap qorinchaning orqa devori). Bu
o'lchovlar yurakning gipertrofiyani aniqlashga yordam beradi. Qorinchalararo
to'siqning qalinligi (IVS thickness) va chap qorinchaning orqa devorining qalinligi
(LVPW
thickness)
kabi
o'lchovlar
olinadi.Klapanlarning
tuzilishi
va
harakati.Klapanlarning normal ochilishi va yopilishi, qalinlashishi, torayishi
(stenoz) yoki yetishmovchiligi (regurgitatsiya) baholanadi. Perikardda suyuqlik
bor-yo'qligi (perikardial effuziya) va perikardning qalinlashishi aniqlanadi.
1-
rasm .B rejimida mitral klapanning oldingi qanotchasining
qalinlashishi va zichlashishi vizuallashtiriladi.
Funktsional Baholash: Chap qorinchahajmining sistolik funktsiyasi. Chap
qorinchahajmining qanchalik samarali qonni haydashini baholash. Asosiy
ko'rsatkich - otish fraktsiyasi (ejection fraction, EF). Normal qiymati 55% dan
yuqori. Chap qorinchahajmining diastolik funktsiyasi. Chap qorinchahajmining
qon bilan to'lish qobiliyatini baholash. Mitral klapan orqali o'tadigan qon
oqimining tezligi (E/A nisbati), to'qima Doppler yordamida olingan ko'rsatkichlar
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
137
(e', a') va boshqa parametrlardan foydalaniladi.O'ng qorinchahajmining
funktsiyasi. O'ng qorinchahajmining qanchalik samarali qonni o'pka arteriyasiga
haydashini baholash. TAPSE (tricuspid annular plane systolic excursion) va
boshqa ko'rsatkichlar ishlatiladi.Qon oqimining tezligi va yo'nalishi. Doppler
ekokardiyografiya yordamida qon oqimining tezligi va yo'nalishi o'lchanadi. Bu
ma'lumot klapanlardagi stenoz va regurgitatsiyalarni baholashda muhim.
Asosiy Ekokardiyografik Belgilar
Klapan Stenozi: Klapan teshigining torayishi, bu esa qon oqimining
qiyinlashishiga olib keladi. Dopplerda yuqori tezlik va turbulentsiya aniqlanadi.
Klapan Regurgitatsiyasi: Klapan to'liq yopilmasligi natijasida qonning
teskari oqishi. Rangli Dopplerda teskari oqim ko'rinadi.
Yurak Gipertrofiyasi: Yurak devorlarining qalinlashishi.
Yurak Dilatatsiyasi: Yurak bo'shliqlarining kengayishi.
Perikardial Effuziya: Perikard xaltasida suyuqlik to'planishi.
Yurak Ishemiyasi: Yurak mushaklarining qon bilan ta'minlanishining
buzilishi, bu esa devor harakatining anomaliyalari va yurak funktsiyasining
pasayishiga olib kelishi mumkin.
Ekokardiyografiya yurak-qon tomir kasalliklarini tashxislash va davolashda
muhim rol o'ynaydi:Klapan kasalliklarini aniqlash va baholash.Yurak
yetishmovchiligini baholash.Koronar arteriya kasalliklarini (ishemiya, infarkt)
aniqlash.Kardiomiopatiyalarni (dilatatsion, gipertrofik, restriktiv) aniqlash.Tug'ma
yurak nuqsonlarini aniqlash.Perikard kasalliklarini aniqlash.Yurak o'smalarini
aniqlash.Yurak transplantatsiyasidan keyingi baholash.Davolash samaradorligini
baholash.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
138
2-rasm. O'ng yurak bo'limlarining kengayishi va gipertrofiyasi kuzatiladi.
Bo'lmachalararo to'siqning yetishmovchiligi (nuqsoni) 0,4 sm bo'lib, qonning
chapdan o'ngga o'tishi kuzatiladi.
Xulosa
Kardiologiyada yurakning UZI (ultratovush) tasvirini tahlil qilish, ya'ni
ekokardiyografiya, yurak-qon tomir kasalliklarini tashxislash va davolashda
muhim ahamiyatga ega bo'lgan asosiy diagnostika usulidir. U yurakning anatomik
tuzilishini, funktsiyasini va qon oqimini real vaqtda, invaziv bo'lmagan tarzda
baholash imkonini beradi. Ekokardiyografiya transduserlar, turli xil tasvir rejimlari
(B-mode, M-mode, Doppler) va standart proektsiyalar yordamida yurakning har
tomonlama tasvirini yaratadi. Bu tasvirlar asosida o'lchovlar olinadi va
ko'rsatkichlar hisoblanadi, bu esa yurakning funktsional holatini aniqlashga
yordam beradi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
139
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Otto CM. Textbook of Clinical Echocardiography. 6th ed.
Philadelphia, PA: Elsevier; 2017. (Ekokardiyografiya bo'yicha keng qamrovli
darslik, asosiy tushunchalardan tortib murakkab texnikalargacha)
2.
Weyman AE. Principles and Practice of Echocardiography. 2nd ed.
Philadelphia: Lea & Febiger; 1994. (Ekokardiyografiyaning fundamental
prinsiplari va amaliyotiga bag'ishlangan klassik kitob)
3.
Oh JK, Seward JB, Tajik AJ. The Echo Manual. 3rd ed. Philadelphia:
Lippincott Williams & Wilkins; 2006. (Ekokardiyografiyaning amaliy qo'llanmasi,
klinik vaziyatlarda tezkor maslahatlar uchun)
4.
Quinones MA, Otto CM. Valvular Heart Disease. 3rd ed.
Philadelphia:
Saunders
Elsevier;
2010.
(Klapan
kasalliklarida
ekokardiyografiyaning roli haqida batafsil ma'lumot)
