Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
126
MISR TILOVAT MAKTABINING
DAVRLARGA BO‘LINISHI VA
UALRNING VAKILLARI
Rahmatov Iqboljon Izzatullo o‘g’li
O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi “Islomshunoslik va islom
sivilizatsiyasini o‘rganish ICESCO” kaferasi tayanch doktoranti
Annotatsiya:
maqolada Qur’on tilovati san’atida o‘z uslubiga ega bo‘lgan
Misr maktabi namoyonalarining beshta davriga mansub vakillari ro‘yxati tuzilgan.
Kalit so‘zlar:
Qur’on, tilovat, maktab, uslub, darslik
Misrda Fotimiylar sulolasi davridan to hozirgi kungacha bo‘lgan yetti yuz
yillik qiroat san’ati minglab rasmiy va norasmiy qorilarning paydo
bo‘lganiga
guvoh bo‘ldi. Tilovat san’atining
professional tarixi bo‘yicha mutaxassislar
fikricha, XIX asrda Misrda qiroat sohasida Shayx Ahmad Nada Abdus-Salom
(1852-
1933) paydo bo‘lishi bilan qiroat san’ati xalq qalbida tez sur’atlar bilan
professionallik va taraqqiyot sari yo‘l oldi; shuning uchun ham bu afsonaviy
qorining paydo bo'lishini Misrda professional qiroat tarixida burilish nuqtasi deb
hisoblash mumkin.
Afsuski, Misrda qiroat sanʼatining olgʻa siljishi XX asrning
soʻnggi oʻn yilliklarigacha davom etdi. Zamonaviy Misr qiroa
t tarixi bo'yicha XX
asr boshidan to hozirgi kungacha barcha Misrlik qorilarni besh guruhga bo'linadi.
1-guruh:
XIX asr oxirlari Misrda professional qiroat s
anʼatida mashhur
boʻlgan
Shayx Yusuf Xafaji al-Manilaviy (1850-1911 y.) Shayx Ahmad Nada
Abdul Salam (1852 - 1933) Shayx Muhammad Al-Qahhoviy kabi qorilar. Bu
qorilar guruhi 1934 yilda Misr radiosi ochilishidan oldin Misrda qolgan edi.
Ulardan bizgacha audio namunalar yetib kelmagan.
2-guruh:
1920, 1930 va 1940-yillarda shon-shuhrat cho'qqisida bo'lgan
qorilar orasida: Shayx Ali Mahmud (1878 - 1943 (milodiy), Shayx Muhammad
Mahmud Rifoat (1882-1950), Shayx Muhammad Ukasha (1882-1982),Shayx
Mansur Muhammad Badar (1884 - 1967), Shayx Hasan Al-Manaxli, Shayx
Mansur Badar bilan zamondosh va uning Qohiradagi do‘sti, Shayx Muhammad al
-
Saifiy (1885
–
1955) Shayx Abdul Fattoh ash-Shashoiy (1890 - 1962), Shayx
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
127
Muhammad Saudiya 1897) - 1957 (milodiy) Tanta viloyatining mashhur qorisi va
shayx Mahmud Ali al-Banna ustozi. Shayx Siddiq Sayyid Minshaviy (1898 - 1984
milodiy, Muhammad Siddiq Minshaviyning otasi), Shayx Muhammad Salama
(1899 - 1982). Bu guruh namoyondalarining tilovatlari tahlil qilinib ulardan
yetarlicha ta’lim dasturiga kiritiladiganlari saralab olindi.
3-guruh:
oltin avlod qorilari Shayx Mustafo Ismoil (1905 - 1978 milodiy),
Shayx Mahmud Abdul Hakam (1915 - 1982 milodiy), Shayx Mahmud Xalil Al-
Husriy (1917 - 1980 y.) Shayx Hoshim Hayba (1917 - 1985 milodiy) Shayx
Muhammad Sodiq al-Manshaviy (milodiy 1920-1969) Shayx Seyyid an-
Naqshband (1976-1920) Shayx Nasreddin Tobar (1920 - 1986)Shayx Abdulaziz
Harbiy (1920-2003)Shayx Hasan Salim Shohin (1920 - 1988) Shayx Muhammad
Hasan Al-Nadiy (1921-1961) Shayx Avadin al-
Mag‘robiy (milodiy 1921
-
1992)Shayx Muhammad Abdul Halim Salama (1921 - 1992) Shayx Abu al-Ayin
Shaysha (1922 - 2011 milodiy) Shayx Komil Yusuf al-Bahtaimi (1922 - 1969). Bu
guruh vakillarining namunaviy tilovatlari o‘quv dasturimizning asosiy
qismilaridan joy olgan. Dunyo bo‘ylab eng ilg‘or metologik
dasturlar aynan shu
davr qorilari misolida talabalarga yetkaziladi.
4-guruh:
Shayx Ali Hajjoj al-Suisi (1926-2002), Shayx Said Abdul Samad
Az-Zatiy (1927-1990), Shayx Mahmud Muhammad Ramazon (1927 - 1981),Shayx
Abdul Aziz Ali Al Faraj (1927-1977), Shayx Ahmad Muhammad Amer (1927 -
2016), Shayx Muhammad Abdulaziz Xass (1928 - 2003), Shayx Hamdi Mahmud
Zomil (1929-1989), Shayx Shokri al-Baroi (1929-1982 milodiy), Shayx Ibrohim
Shoshoiy (1930 - 1992), Shayx Fathi Qandil (1931 - 1990), Shayx Muhammad
Mahmud Avad (1931 - 2003), Shayx Mahmud al-Bajramiy (1933 - 1992), Shayx
Muhammad Ahmad Shabib (1934 - 2012), Shayx Mahmud Husayn Mansur (1934-
2002), Shayx Muhammad Mahmud Tablaviy (1934
–
2020), Shayx Antar Said
Muslim (1936 - 2002), Shayx Muhammad Badr Husayn (1937-2003), Shayx
Ahmad Ahmad Al-Roziqiy (1938-2005), Shayx Rag'ib Mustafo G'lush (1938 -
2016), Shayx Shabon Abdulaziz Sayyod (1940-1994), Shayx Mahmud Abu Saud
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
3-son Iyun 2025
128
(milodiy 1940-2006), Shayx Abdul Moneym Toxi (1940-2004), Shayx
Muhammad Ahmad Imron (1944 - 1994).
5-guruh:
qorilari 1980, 1990, 2000-
yillarda o‘z faoliyatining cho‘qqisiga
chiqqan shayxlar, qorilar: Shayx Seyyid Mutauli Abdul Aal (1947 - 2015), Shayx
Abdul Vahhob Tantaviy (1947 - 2017), Shayx Shahat Muhammad Anvar (1950 -
2007), Shayx Muhammad Ahmad Bosiuniy (1951), Shayx Muhammad
Muhammad Al-Laytiy (1952 - 2006) Shayx Ahmad Ahmad Noina (1954). Ush bu
ro‘yxatdagi shayxlardan ham o‘quv dasturimiz uchun kerakli materiallar jalb
qilindi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
Mahmu Sadaniy. Alhan As-samaa. Misr. Akbar al-yavm 1996.
Shukriy Al-Qodiy. Ibaqoroti at-tilava. Misr 2007.
Mahmud Al-Xuliy. Asvat min nur. Misr. 1992.
Ahma Al-Balk. Ashhuri min Qurro al-
Qur’an fi al
-asr al-hadis. Dar Al-maruf.
Misr 2011.
Abu Tolib Mahmud. Al-
Qur’an bisovti Misr (mo‘jam al
-Qurroa al-Misriin).
Misr 2016
G’oli Muhammad. Xodimul Qur’an alzahidu al
-
g’oniy shyax Muhammad
Refaat. Al-Hilol. Misr
