Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
290
AGGREGATE ASOSIDA TARMOQ ELEMENTLARINI
MONITORING QILISH TIZIMLARI FAOLIYATINI TAHLIL QILISH
Mirzohid Berdimuradov
berdimurodov.mirzohid@gmail.com
1 University of Management and Future Technologies universiteti assistenti;
Annotatsiya:
Mazkur maqolada zamonaviy kompyuter tarmoqlarini tashkil
etishning nazariy asoslari va ularni amaliy jihatdan monitoring qilish usullari
o‘rganilgan. Ish davomida tarmoqlar turlari, ularning arxitekturalari, infratuzilmasi
hamda ularni samarali boshqarish va nazorat qilish texnologiyalari tahlil qilinib,
AggreGate texnologiyasi orqali tarmoq qurilmalarini avtomatik aniqlash, server
klasterlarini boshqarish, hodisalarni monitoring qilish, tarmoq xavfsizligi va
barqarorligini ta’minlash imkoniyatlari yoritilgan
Kalit so‘zlar:
AggreGate, AggreGate Agent, MoM, Network Manager,
CPU/HDD, Shell skript, ARP, STP, AFT, CDP, LLDP.
Tarmoqni tashkil etish va monitoring qilish sohasida zamonaviy
texnologiyalar va yondashuvlar jadal rivojlanmoqda. Tarmoq infratuzilmasining
samarali ishlashi va xavfsizligini ta’minlash, shuningdek, tarmoqni boshqarish va
monitoring qilish jarayonlarini optimallashtirish hozirgi kunda katta ahamiyat kasb
etadi. Tarmoqlarni boshqarishda yangi texnologiyalar, masalan, AggreGate
platformasi va uning imkoniyatlari, samarali monitoring va tarmoq resurslarini
boshqarish uchun muhim vosita sifatida qaraladi[1].
Ushbu maqola sizga tarmoq arxitekturasi haqida barcha kerakli
tushunchalarni aniq va sodda tarzda tushuntirishni maqsad qilgan.
AggreGate
–
bu turli manbalardan ma’lumotlarni yig‘ish, saqlash, tahlil
qilish va vizuallashtirish hamda ularni korporativ infratuzilmaning boshqa
elementlariga uzatish uchun ishlatiladigan dasturiy modullar to‘plami
[3].
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
291
AggreGate Agent
-
bu ochiq manba dasturiy ta’minot komponenti bo‘lib,
qurilmaning mikrodasturiga o‘rnatiladi va uni AggreGate bilan moslashtiradi.
Katta tizimlarda AggreGate ko‘pincha markaziy boshqaruv platformasi
sifatida ishlatiladi va ba’zan umbrella IT boshqaruvi o‘rta qatlam (middleware)
yoki Manager of Managers (MoM) deb ataladi.
AggreGate MoM sifatida ogohlantirishlarni birlashtirish, normalizatsiya
qilish va ITSM tizimlariga yuborish orqali katta va murakkab tizimlar bo‘ylab IT
qo‘llab
-quvvatlash va hodisalar boshqaruvini samarali va aniq amalga oshirishda
muhim rol o‘ynaydi
[5].
AggreGate individual router/switch portlaridan real vaqtda trafik va
bandwidthdan foydalanish foizlarini yig‘adi. Bu routerning/switchning holati va
uning hamkorlari bilan bo‘lgan aloqalariga doir ba’zi tezkor va tarixiy
ma’lumotlarni taqdim etadi.
Network Manager minglab tarmoq interfeyslari uchun uzoq muddatli
tendensiyalarni saqlash va tezda kirish imkoniyatini optimallashtiradi, bu esa
soatlik, kunlik, haftalik, oylik va yillik trafik/bandwidthdan foydalanish uchun
o‘rtacha grafiklarni yaratishga
yordam beradi.
2-rasm. Trafik monitoringi interfeysi
O‘xshash platformalardan farqli o‘laroq, AggreGate Network Manager
arxitekturasi to‘liq sozlanadigan grafiklar va hisobotlarni taqdim etadi. Bir nechta
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
292
portlardan yoki hatto qurilmalardan trafikni bitta grafikada birlashtirish, quvvat
rejalashtirishni osonlashtirish uchun harakatlanuvchi o‘rtacha yoki chiziqli
regressiya tendensiyalarini qo‘shish va boshqa imkoniyatlar mavjud
[4].
AggreGate Network Manager barcha muhim server salomatligi metrikalari
bo‘yicha ogohlantirish, grafik tahlil, hisobot, uzoq muddatli tarixni saqlash va
chuqur tahlil imkoniyatlarini taqdim etadi:
-
Ish faoliyati (Availability)
-
CPU yuklanishi (CPU load)
-
Disk xotiradan foydalanish (Disk space usage)
-
Trafik va bandwidthdan foydalanish (Traffic and bandwidth
usage)
-
Ishlayotgan jarayonlar va xizmatlar (Running processes and
services)
-
CPU/HDD/ona plata harorati (CPU/HDD/motherboard
temperature)
-
Ventilyator tezligi va holati (FAN speed and status)
-
SNMP orqali mavjud bo‘lgan har qanday moslashtirilgan
metrikalar
Barcha ogohlantirishlarga javoban tuzatish choralari avtomatlashtirilishi
mumkin, masalan:
-
Shell skript ishga tushirish
-
Wake-on-LAN orqali serverni ishga tushirish
Windows Event Log va Syslog orqali turli dasturlar tomonidan yaratilgan
xabarlar ma’lumotlar bazasida saqlanadi. Ushbu xabarlar Mail Emergency, FTP
Login kabi oldindan belgilangan ogohlantirishlarni ishga tushirishi mumkin[2].
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
293
3.-rasm. AggreGate ilovalar monitoringi oynasi
Tarmoq skanerlash va moslamalarni aniqlash:
-
Ochilgan kompyuterlarda ishlayotgan dasturlar va xizmatlarni
aniqlaydi
-
Kuzatuv jarayonini jadval asosida avtomatik ravishda bajarish
mumkin;
-
Markazlashgan autentifikatsiya ma’lumotlari orqali tarmoq
xizmatlarining mavjudligini tekshiradi;
-
Foydalanuvchi belgilagan portlarda ishlayotgan nostandart dastur va
xizmatlarni ham aniqlash imkoniyatiga ega;
Tarmoq topologiyasini aniqlashda tizim ARP, STP, AFT, CDP, LLDP va
boshqa texnologiyalar yordamida L1/L2/L3 tarmoq topologiyasini davriy
ravishda aniqlaydi[6].
-
Aniqlangan barcha tarmoq ulanishlari server bazasida saqlanadi va
kerak bo‘lsa qo‘lda tahrirlash mumkin
-
SDH/PDH, MPLS, xizmat topologiyalari kabi boshqa turdagi
tarmoqlarni ham kashf etish imkoniyati mavjud
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
294
-
Pastki darajadagi Element Management Systems (EMS) orqali ham
topologiya ma’lumotlarini olish mumkin
Bu imkoniyatlar tarmoq infratuzilmasini vizualizatsiya qilish, muammolarni
oldindan aniqlash va optimal boshqaruvni ta’minlash imkonini beradi
[4].
4 - rasm. AggreGate Network Manager tarmoqni skanerlash oynasi
Geografik xaritalar:
Google Maps, Bing Maps, OpenStreetMap yoki boshqa
GIS manbalariga asoslanadi. Tarmoq topologiyasini vizualizatsiya qilish, ya’ni
qurilmalar o‘rtasidagi ulanishlarni ko‘rsatish imkoniyatiga ega
.
5-rasm. AggreGate dinamik tarmoq xaritalash oynasi
Hodisalarni boshqarish
–
bu ko‘plab hodisalarni tahlil qilish orqali haqiqatan
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
295
ham muhim bo‘lganlarini aniqlash texnologiyasidir.
xatoliklar. Hodisalarni monitoring qilishning asosiy vositasi
—
bu
AggreGate foydalanuvchi interfeysining barcha turlarida mavjud bo‘lgan
hodisalar jurnalidir. Ushbu jurnal ikki qismga bo‘lingan: Real vaqtli hodisalar va
Hodisalar tarixi. Jurnal hodisalarn
i saralash, filtrdan o‘tkazish, o‘chirish,
tasdiqlash va hodisaga tegishli harakatlarga kirish imkoniyatini taqdim etadi[5].
6-rasm. Hodisalarni boshqarishni tashkil etishning mantiqiy sxemasi
Hodisalar ikki turga bo‘linadi: o‘tkinchi (transient) va doimiy (persistent)
hodisalar. O‘tkinchi hodisalar faqat ular yuzaga kelgan paytda qayta ishlanishi
mumkin (masalan, ogohlantirish ishlab chiqarish).
7-rasm. Real vaqtli monitoring oynasi
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
296
Ifoda orqali filtrlash hodisalar filtrlarini nihoyatda moslashuvchan qiladi.
Quyida bu funksiyaning qanday foyda berishi mumkinligiga bir nechta misollar
keltirilgan[4]:
⎯
Muayyan sana/vaqt oralig‘ida yuzaga kelgan hodisalarni aniqlash
⎯
Ma’lum bir foydalanuvchining tizimga kirish hodisalarini topish (masalan,
foydalanuvchi nomi orqali filtrlash)
⎯
Har qanday ma’lumot maydonida ma’lum bir qatorni (substring) o‘z ichiga
olgan barcha hodisalarni topish
⎯
Harorat 120 darajadan yuqori bo‘lgan paytlarda yig‘ilgan barcha harorat
o‘lchovlarini topish
⎯
X va/yoki Y shartiga mos keluvchi hodisalarni yoki bundan ham murakkab
kombinatsiyalarni filtrlash
8-rasm. Hodisalarni filtrdan o‘tkazish oynasi
Yangi hodisa asosiy qayta ishlash jarayonidan o‘tgach, u uzatish
(dispatching) bosqichiga yetib keladi. Bu bosqich turlicha ko‘rinishda bo‘lishi
mumkin:
Sinxron hodisalar
–
ularni hosil qilgan oqim (thread)ning o‘zida tinglovchilar
(listeners) tomonidan qayta ishlanadi[6].
Oddiy ketma-ket hodisalar
–
asosiy hodisalar navbatiga qo‘shiladi va
keyinchalik hodisalarni uzatish oqimida (event dispatcher thread) qayta ishlanadi
Parallel hodisalar
–
ular o‘ziga xos turlarga mos navbatlar orqali o‘tadi va
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
297
ularning qayta ishlanishi maxsus ajratilgan oqimlar to‘plami (thread pool)da
parallel tarzda amalga oshiriladi.
9-rasm. Hodisalarni navbatga qo‘yish sxemasi
AggreGate ikki asosiy foydalanuvchi interfeysi (UI) variantini taqdim etadi:
Web Desktop - HTML5 texnologiyasiga asoslangan veb-
interfeys bo‘lib, u
zamonaviy brauzerlarning aksariyati, shuningdek, planshetlar, smartfonlar va
Javani qo‘llab
-quvvatlamaydigan boshqa qurilmalar bilan mos keladi[7].
10-rasm. AggreGate yagona operatsion konsol oynasi
1-jadval.
AggreGate va boshqa tizimlarning texnik imkoniyatlarining qiyosiy
tahlili
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
298
Mezonlar
AggreGate
Kaa
ThingsB
oard
OpenRe
mote
Node-RED
ThingSpeak
Arxitektura
Client-
Server,
Bulutli
platforma
Client-
Server,
Bulutli
platforma
Client-
Server,
Bulutli
platforma
ClientSer
ver,
Bulutli
platforma
Client-
Server,
Ma’lumot
oqimi
Bulutli
platforma
Protokollar
va
tarmoq
qo‘llabquvvatlas
h
MQTT,
HTTP,
REST,
SNMP,
Modbus,
OPC, CoAP
MQTT,
CoAP,
HTTP,
REST API
MQTT,
CoAP,
HTTP,
REST API
REST,
MQTT,
KNX,
BACnet
MQTT,
HTTP,
WebSocket,
TCP, UDP
HTTP,
MQTT
Ma’lumotlar
bazasi va saqlash
SQL,
NoSQL,
Redis
SQL,
NoSQL
(Cassandr
a)
PostgreSQ
L,
Cassandra
, H2
PostgreSQ
L,
InfluxDB
NoSQL,
InfluxDB
MATLAB,
PostgreSQL,
ThingSpeak
cloud storage
AggreGate tizimi yuqori darajada moslashtirilgan va kengaytirilgan, barcha
turdagi protokollarni qo‘llab
-quvvatlaydi. Kaa tizimi IoT arxitekturasi uchun
samarali, lekin ko‘proq kengaytiriladigan va moslashtirilgan.
ThingsBoard tizimi
IoT va smart city ilovalarida yaxshi ishlaydi, u real-vaqt analitika va vizualizatsiya
imkoniyatlari bilan ta’minlaydi. Ko‘plab protokollarni qo‘llab
-quvvatlaydi va
kichik moslashtirish imkoniyatlari mavjud[7].
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO‘YXATI
1. Stallings W., Data and Computer Communications. Pearson Education.
2013.
2. Tanenbaum, A. S., & Wetherall, D. Computer Networks (5th ed.). Prentice
Hall. 2011.
3. Kurose, J. F., & Ross, K. W. Computer Networking: A Top-Down
Approach (7th ed.). Pearson Education. 2017.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
299
4. Schenk, M. Network Monitoring and Management: A Practical Approach.
Wiley. 2016.
5. AggreGate Technologies. AggreGate Platform Overview. [AggreGate
Technologies]. https://www.agreGate.com (2020).
6. Khan, M. A., & Ahmad, M. Internet of Things (IoT) Applications: A New
Era for Monitoring and Control Systems. Elsevier. 2019.
7. Zhang, D., & Zhang, X. High Performance Computing and Networking:
Design and Evaluation of Parallel Systems. Springer. 2018.
