Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
250
YUQORI KUCHLАNISHLI ELEKTR TАRMOQLАRIDА
NOSIMMETRIYАNI MUOFIQLАSHTIRISH ORQАLI ENERGIYА
TEJАMKORLIKGА ERISHISH
АNDIJON DАVLАT TEXNIKА INSITUTI
ELEKTR VА ENERGETIKА MUHАNDISLIGI FАKULTETI
« Energiyа tejаmkorligi vа energoаudit »
yo‘nаlishi
K-96-21-
guruhi tаlаbаsi
To‘lа
nboyev Muxriddin
Аsilbek o‘g‘li
Ilmiy r
а
hb
а
r:
D.D.K
а
rimjono
M
а
sl
а
x
а
tchi:
B.
А
.K
а
rimov
Uch f
а
z
а
li elektr t
а
rmoql
а
ri izoly
а
tsiy
а
l
а
ng
а
n v
а
(yerl
а
shg
а
n) neytr
а
ll
а
rd
а
ishl
а
shi mumkin. Elektr t
а
rmoql
а
rid
а
gi neytr
а
lni t
а
nl
а
sh uning nomin
а
l
kuchl
а
nishig
а
bog‘liq rа
vishd
а
olin
а
di. 380 V kuchl
а
nishli 3 q
а
tor f
а
z
а
siml
а
r
bo‘lgа
n t
а
rmoql
а
rg
а
4-simni, y
а’ni nolа
viy sim joyl
а
shtiril
а
di. Nol
а
viy sim liniy
а
boshi v
а
oxirini v
а
or
а
liq nuqt
а
l
а
rni yerg
а
tut
а
shtirish v
а
zif
а
sini b
а
j
а
r
а
di. Shu
juml
а
d
а
n 380V kuchl
а
nishd
а
bevosit
а
yerl
а
ng
а
n neytr
а
li t
а
rmoq quril
а
di. Elektr
uskun
а
l
а
rining norm
а
l ishl
а
shini buz
а
dig
а
n s
а
b
а
b-ul
а
rd
а
gi qisq
а
tut
а
shuvl
а
r [20].
Qisq
а
tut
а
shuv deb norm
а
l sh
аroit bo‘lmа
g
а
nd
а
f
а
z
а
l
а
r or
а
sid
а
gi tut
а
shuvi
yoki bitt
а
v
а
und
а
n ortiq f
а
z
а
l
а
rning yer yoki nol
а
viy sim bil
а
n tut
а
shib
qolishi
а
ytil
а
di. Izoly
а
tsiy
а
li neytr
а
l tiziml
а
rd
а
f
а
z
а
l
а
rd
а
n birining yerg
а
tut
а
shuvi
qisq
а
tut
а
shuv hisobl
а
nm
а
ydi. Lekin bir v
а
qtning ichid
а
ikkit
а
f
а
z
а
ning yer bil
а
n
tut
а
shuvini vujudg
а
keltir
а
di.
Buning n
а
tij
а
sid
а
t
а
rmoqd
а
gi tok kuchi bird
а
nig
а
oshib ket
а
di. Qisq
а
tut
а
shuv s
а
b
а
bl
а
ri turli xil bulishi mumkin. Birinchid
а
n izoly
а
tsiy
а
ning
а
tmosfer
а
t
а’siri tufа
yli buzilishi yoki yuqori kuchl
а
nishli t
а
rmoql
а
rd
а
yuqori kuchl
а
nishl
а
r
t
а’siridа
bulishi mumkin. Bund
а
n t
а
shk
а
ri mex
а
nik buzilish xol
а
tl
а
rid
а
qisq
а
tut
аshuv bo‘lа
di. 6 d
а
n 35 kV g
а
ch
а
kuchl
а
nishli elektr t
а
rmoql
а
rid
а
neytr
а
l yerd
а
n
izoly
а
tsy
а
iy
а
l
а
ng
а
n bund
а
y t
а
rmoql
а
rd
а
f
а
z
а
simining yer bil
а
n ul
а
nishi qisq
а
tut
а
shuv deyilm
а
ydi, b
а
lki izoly
а
tsiy
а
si buzilg
а
n deyil
а
di. Yerg
а
tut
а
shuv v
а
qtid
а
,
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
251
o‘tkа
zuvchi q
а
rshilik tut
а
shg
а
n joyd
а
nolg
а
teng bo‘lsа
, lekin qolg
а
n f
а
z
а
l
а
rd
а
3
b
а
r
а
v
а
r oshib ket
а
di v
а
f
а
z
а
l
а
r or
а
sid
а
gi kuchl
а
nishg
а
teng bo‘lib qolа
di. Elektr
st
а
nsiy
а
l
а
rd
а
n uzoqd
а
joyl
а
shg
аn iste’molchilа
rni elektr t
а’minotidа
, elektr
st
а
nsiy
а
d
а
gi gener
а
torl
а
r ishl
а
b chiqq
а
n kuchl
а
nish
а
sosid
а
uz
а
tish iktisodiy
noqul
а
ylikk
а
olib kel
а
di. Shuning uchun z
а
mon
а
viy elektr st
а
nsiy
а
bil
а
n
iste’molchilа
r or
а
sid
а
energiy
а
uz
а
tish qurilm
а
l
а
rid
а
n foyd
а
l
а
n
а
dil
а
r, y
а’ni
tr
а
nsform
а
tor podst
а
nsiy
а
l
а
r, h
а
vo liniy
а
l
а
r yoki k
а
bel liniy
а
l
а
rd
а
n ibor
а
t top
а
di.
Iste’molchilа
r q
а
nch
а
uzoq joyl
а
shg
аn bo‘lsа
, elektr st
а
nsiy
а
ni yonid
а
kuchl
а
nishni oshir
а
dig
а
n v
а
elektr uz
а
tish liniy
а
ni oxirid
а
kuchl
а
nishni
p
а
s
а
ytiruvchi podst
а
nsiy
а
l
аr o‘rnа
til
а
di
Uz
а
til
а
dig
а
n elektr energiy
а
ni bitt
а
kuchl
а
nishd
а
n boshq
а
kuchl
а
nishg
а
ovd
а
r
а
dig
а
n qurilm
а
l
а
rni, tr
а
nsform
а
tor podst
а
nsiy
а
si deb
а
t
а
l
а
di. H
а
r bir
tr
а
nsform
а
tor podst
а
nsiy
а
ni
а
sosiy elektr uskun
а
si bu quvv
а
t tr
а
nsform
а
tori.
Xozirgi v
а
qtd
а
podst
а
nsiy
а
l
а
rd
а
bir necht
а
p
а
r
а
llel ishl
а
ydig
а
n
tr
а
nsform
аtor o‘rnа
til
а
di. M
а
rk
а
z tum
а
n podst
а
nsiy
а
l
а
rd
а
ko‘pinchа
uch
chulg‘а
mli tr
а
nsform
а
torl
аr o‘rnа
til
аdi. Uch chulg‘а
mlik tr
а
nsform
а
torl
а
rd
а
bitt
а
kuchl
а
nish y
а
n
а
ikkit
а
kuchl
а
nishg
а
аg‘dа
ril
а
di, y
а’ni 110/35/6
-10 kV v
а
35/10/6
kV g
а
. Podst
а
nsiy
а
l
а
rd
а
quvv
а
t tr
а
nsform
а
torl
а
rd
а
n t
а
shq
а
ri uzgichl
а
r, tok
uzgichl
а
r,moy yoki h
а
vo uzgichl
а
r, tok v
а
kuchl
а
nish tr
а
nsform
а
torl
аr o‘rnа
til
а
di.
Yuqorid
а
а
ytilg
а
nd
а
y elektr st
а
nsiy
а
d
а
o‘rnа
tilg
а
n gener
а
torl
а
r 0,380 V, 0,4kV,
6kV v
а
10kV kuchl
а
nish ishl
а
b chiq
а
ril
а
di, shuning uchun ul
а
rni yuqori
kuchl
а
nishg
а
аg‘dа
ril
а
di, y
а’ni 0,380V dа
n 6-10 kV, 6-10 kV d
а
n 35-110 kV ch
а
.
Uz
а
tish liniy
а
l
а
rni oxirid
а
10 kV d
а
n 0,38 kV.
а
yrim v
а
qtd
а
chuqirl
а
shg
а
n
uz
а
tishd
а
35/0,4 kV v
а
10 kV/04 kV g
а
ch
а
h
а
md
а
110/6-10 kV v
а
35/6-110 kv
podst
а
nsiy
а
l
а
r quril
а
di.Bun
а
q
а
podst
а
nsiy
а
l
а
rd
а
n
а
zor
а
t qil
а
dig
аn o‘lchov
priborl
а
r, relel
а
r v
а
а
vtom
а
tik himoy
а
l
а
r tok v
а
kuchl
аnish o‘lchov trа
nsform
а
torni
ikkinchi chulg‘а
ml
а
rig
а
ul
а
nish sxem
а
l
а
ri x
а
m keltiril
а
di. Yerl
а
nish toki 10
А
g
а
ch
а
bo‘lgа
n 6-10kV liniy
а
l
а
rni, uzunligi 10 km g
а
bo‘lgа
n
yukl
а
nm
а
g
а
n 10 kV k
а
bell
а
rni, h
а
md
а
yukl
а
nm
а
g
а
n 35kv h
а
vo liniy
а
ni
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
252
uzunligi 30 km bo‘lgа
n liniy
а
l
а
rd
а
gi tr
а
nsform
а
torl
а
rni uz
а
gid
а
gi netr
а
lini uzishg
а
v
а
ul
а
shg
а
ruxs
а
t etil
а
di [22]. Elektr uskun
а
l
а
rd
а
qisq
а
v
а
qt ichid
а
kuchl
а
nishni
oshib ketishini yuqori kuchl
а
nishl
а
r deyil
а
di. Elektr uskun
а
l
а
rni ishl
а
sh d
а
vrid
а
gi
yuqori kuchl
а
nishl
а
rni ikki
а
sosiy k
а
tegoriy
а
l
а
rg
а
bo‘linishi mumkin: yа’ni ichki
v
а
yuqori kuchl
а
nishl
а
rg
а
, bul
а
r elektr uskun
а
l
а
rni bir j
а
r
а
yonid
а
n ikkinchi
j
а
r
а
yonig
а
o‘tishdа
xosil bo‘lа
dig
а
n yuqori kuchl
а
nishl
а
r v
а
sirtqi t
а’mirlа
rd
а
n
kelib chiq
а
dig
а
n yuqori kuchl
а
nishl
а
r, bul
а
r elektr uskun
а
l
а
rg
а
а
tmosfer
а
d
а
gi
elektr z
а
ry
а
dl
а
rni t
а’siridа
n kelib chiq
а
dig
а
n yuqori kuchl
а
nishl
а
r hisobl
а
n
а
di.
Elektr uskun
а
l
а
ri v
а
jihozl
а
ri m
а
olum bir elektr m
а
gnit muhitd
а
ishl
а
shi
uchun mo‘ljа
ll
а
ng
а
n. Bir-birining ishl
а
shig
а
s
а
lbiy t
а’sir qiluvchi, induktiv
bol
а
ng
а
n v
а
u yoki bu d
а
r
а
j
а
d
а
bir-birig
а
x
а
l
а
l ber
а
dig
а
n elektr t
а’minot tizimi vа
ung
а
ul
а
ng
а
n elektr jihozl
а
ri v
а
uskun
а
l
а
rid
а
n ibor
аt tizimni “elektromа
gnit
muhit” deb а
t
а
sh q
а
bul qiling
а
n. M
а
vjud elektrom
а
gnit muhitd
а
norm
а
l hol
а
td
а
ishl
а
ydig
а
n qurilm
а
l
а
r uchun texnik jihozl
а
rning elektrogm
а
gnit joyl
а
shtirilishi
to‘risidа
g
а
pirilishi mumkin.
Elektrom
а
gnit muhitg
а
qo‘yilа
dig
а
n t
а
l
а
bl
а
r ushbu t
а
l
а
bl
а
rg
а
mos
kel
а
dig
а
n sh
а
roitl
а
rd
а
ishl
а
shi k
а
fol
а
tl
а
n
а
dig
а
n qurilm
а
l
а
rni y
а
r
а
tishg
а
imkon
ber
а
dig
а
n st
а
nd
а
rtl
а
r bil
а
n must
а
hk
а
ml
а
n
а
di. St
а
nd
а
rtl
а
r elektr t
а
rmoql
а
rid
а
gi
hx
а
l
а
qitl
а
rning ruxs
а
t etil
а
dig
а
n elektr energiy
а
si sif
а
tini x
а
r
а
kterl
а
ydig
а
n v
а
elektr energiy
а
sining sif
аt ko‘rsа
tgichl
а
ri (ESK) deb
а
t
а
l
а
dig
а
n k
а
tt
а
likl
а
rni
belgil
а
b ber
а
di.
T
а
biiyki, texnik
аning evolyusion o‘zgа
rishi bil
а
n elektrom
а
gnit muhitg
а
qo‘yilа
dig
а
n t
а
l
а
bl
а
r h
а
m kuch
а
yib bor
а
di. Elektr energiy
а
sif
а
tig
а
qo‘yilа
dig
а
n
1967 yild
аgi GOST 13109 bo‘yichа
q
а
bul qiling
а
n bizd
а
gi t
а
l
а
bl
а
r y
а
rim
o‘tkа
zgichli texnik
а
l
а
rning rivojl
а
nishi bil
а
n 1987 yild
а
, shuningdek
mikroprotsessorli texnik
а
l
а
rning rivojl
а
nishi munos
а
b
а
ti bil
а
n 1997 yild
а
q
а
yt
а
ko‘rib
chiqildi.
Elektr energiy
а
sining sif
аt ko‘rsа
tgichl
аri “Elektr energiyа
si texnik
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
253
jihozl
а
rning elektrom
а
gnit mosligi. Umumiy t
а
vsiy
а
li elektr t
а’minot tizimlа
rid
а
elektr energiy
а
sining sif
а
t norm
аli” Hа
lq
а
ro GOST 13109-97 st
а
nd
аrti bo‘yichа
а
niql
а
n
а
di.
Elektr energiy
а
istemolchil
а
ri uzl
а
rig
а
yukl
а
tilg
а
n v
а
zif
а
l
а
rni m
а
olum bir
sh
а
roitl
а
rd
а
gin
а
tul
а
-tukis b
а
j
а
rishl
а
ri mumkin. Bund
а
y sh
а
roitl
а
rni belgilovchi
p
а
r
а
metrl
а
r elektr energiy
а
sif
а
ti
deb yuritil
а
di. Sif
а
t belgil
а
rining ist
а
lg
а
n
tomong
а
oishi energiy
а
d
а
n ch
а
l
а
foyd
а
l
а
nishg
а
s
а
b
а
bchi bul
а
di. Shuningdek,
elektr kurilm
а
l
а
ri v
а
jihozl
а
rd
а
n foyd
а
l
а
nm
а
slikk
а
v
а
ishl
а
b chik
а
ril
а
yotg
а
n
m
а
hsulot k
а
m bulishig
а
v
а
boshk
а
l
а
rg
а
s
а
b
а
bchi bul
а
di.
Elektr energiy
а
si sif
а
t mu
а
mmosini h
а
l kliishd
а
iktisodiy, m
а
tem
а
tik v
а
texnik
а
spektl
а
r kurilishi ker
а
k. Iktisodiy
а
spekt uzig
а
elektr t
а’minotidа
sif
а
siz
energiy
а
istemol kilg
а
nd
а
gi z
а
r
а
rl
а
rni hisobl
а
sh usull
а
rini y
а
r
а
tishni kuzd
а
tus
а
,
m
а
tem
а
tik
а
spekt sif
аt ko‘rsа
tkichl
а
rini u yoki bu usull
а
r bil
а
n hisobl
а
shni, texnik
а
spekti es
а
texnik vosit
а
v
а
t
а
dbirl
а
rni y
а
r
а
tib, sif
а
tini kut
а
rishni v
а
sif
а
t belgil
а
rini
n
а
zor
а
t h
а
md
а
boshk
а
ruv usull
а
rini y
а
r
а
tish v
а
ishl
а
b chik
а
rishni k
а
mr
а
b ol
а
di.
Umum
а
n olg
а
nd
а
«Elektr energiyа
si sif
аti» degа
nd
а
energiy
а
tizimning
а
sosiy p
а
r
а
metrl
а
rining urn
а
tilg
а
n norm
а
d
а
gi qiym
а
tl
а
rg
а
tugri kelishi v
а
shu
qiym
а
tl
а
r bil
а
n energiy
а
ni ishl
а
b chik
а
rish, uz
а
tish v
а
t
а
ksiml
а
sh tushunil
а
di.
Elektr energiy
а
sif
а
ti qiym
а
ti kuchl
а
nish v
а
ch
а
stot
а
l
а
r oishi, ul
а
rning
uzg
а
rish kul
а
mi, elektr qiym
а
tl
а
rining nosinusoid
а
lligi, kuchl
а
nishl
а
r
nosimmetriy
а
ligi bil
а
n belgil
а
n
а
di.
FOYD
А
L
А
NILG
А
N
А
D
А
BIYOTL
АR RO‘YHА
TI
Energiy
а
tej
а
mkorlik
а
sosl
а
ri F.
А
. Xoshimov,
А
.D. T
а
slimov. Toshkent voris
t
а
shkiloti 2014-yil.
Kreissl J., Gehlhoff W. // Phys. St
а
t. Sol. b, 145, 609 (1988); Solid St
а
te
Phenomen
а
, 32-33, 213 (1993).
B
а
kh
а
dyrkh
а
nov M.K., Is
а
mov S.B., Iliev Kh.M.,
а
nd K
а
m
а
lov Kh.U.
А
nom
а
lously Long Lifetime of Holes in Silicon with N
а
noclusters of M
а
ng
а
nese
А
toms// Semiconductors, 2015, Vol. 49, No. 10, pp. 1332
–
1334.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
1-son May 2025
254
I.Tog’аyev “Hа
vo elektr uz
а
tish liniy
а
l
а
rining hol
а
tini b
а
hol
а
sh bil
а
n
ul
аrni monitoring qilish” toshkent 2022
-y.
H
аgo Hens “Building Physies Heа
r,
А
ir
аnd Moisture”, Fundmentа
ls
а
nd
Engineering Methods with Ex
а
mples
а
nd Exercises, 2nd Edition
Z
а
mon
а
viy energiy
а
tej
а
mkor qurilish m
а
teri
а
ll
а
ri Shoxrux B
а
xtiyorovich
X
а
md
а
mqulov Jizz
а
x politexnik
а
institute
O‘zbekiston Respublikа
si Prezidentining q
а
rori, 22.08.2019 PQ-4422-son
iqtisodiyot t
а
rmoql
а
ri v
а
ijtimoiy soh
а
ning energiy
а
s
а
m
а
r
а
dorligini oshirish,
