Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-to’plam 1-son May 2025
11
COVID KASALLIGIDAN KEYINGI SINDROMDA O'PKANING
PATOMORFOLOGIYASI
Sheraliyev Ilyosjon Ibroxim o‘g‘li
Toshkent tibbiyot akademiyasi patologik anatomiya kafedrasi assistenti
SHERALIYEV726ILYOS@gmail.com
Annotatsiya: Ushbu maqolada postkovid sindromida o'pka to'qimalarida
rivojlanadigan patologik o'zgarishlarni oqibati va asoratlarini oldindan
prognozlash va yuzaga kelishi mumkin bo'lgan ikkilamchi proliferativ o'choqlarni
morfogenezi, o'pka to'qimasidagi sklerotik o'zgarishlar, morfofunktsional
buzilgan bronx o'pka segmentlaridagi chegralangan soxalardagi o'ziga xos
jixatlarini ochib berish orqali reabilitatsiya qilish jarayonini aniq mezonlar orqali
taktik davolash samaradorligi uchun tavsiyalar ishlab chiqarilishi ko‘zda tutilgan.
Kalit so‘zlar: kasallik, sindrom, mushak, pnevmoniya, tashxis, o‘pka,
norfogenez, simptom, to‘qima, patofiziologiya, reabilitatsiya, intensiv terapiya.
ПАТОМОРФОЛОГИЯ ЛЕГКИХ ПРИ ПОСТ-COVID-
СИНДРОМЕ
Шералиев Ильясжон Ибрагимович.
Ассистент Ташкентской медицинской Академии.
Аннотация: В статье прогнозируются последствия и осложнения
патологических изменений, развивающихся в легочной ткани при
постковидном синдроме, обсуждается морфогенез возможных вторичных
пролиферативных очагов, склеротических изменений легочной ткани,
морфофункциональных опухолей бронхов, разработать рекомендации по
эффективности тактического лечения по конкретным критериям
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-to’plam 1-son May 2025
12
реабилитационного
процесса
путем
выявления
особенностей
ограниченности участков сегментов ПКА.
Ключевые
слова: заболевание, синдром, мышца, пневмония,
диагностика, легкое, норфогенез, симптом, ткань, патофизиология,
реабилитация, интенсивная терапия.
PATHOMORPHOLOGY OF THE LUNGS IN POST-COVID SYNDROME
Sheraliev Ilyosjon Ibroxim o‘g‘li.
Assistant of the Tashkent Medical Academy.
Abstract: The article predicts the consequences and complications of
pathological changes developing in the lung tissue in post-COVID syndrome,
discusses the morphogenesis of possible secondary proliferative foci, sclerotic
changes in the lung tissue, morphofunctional tumors of the bronchi, and develops
recommendations on the effectiveness of tactical treatment according to specific
criteria of the rehabilitation process by identifying the features of the limitations
of the areas of the RCA segments.
Key words: disease, syndrome, muscle, pneumonia, diagnostics, lung,
norphogenesis, symptom, tissue, pathophysiology, rehabilitation, intensive care.
Kirish
2019-yil koronavirus infeksiyasi (COVID-19) —
yaʼni ogʻir
keltirib chiqaradigan yuqumli kasallik
hisoblandi. Kasallik ilk marotaba 2019-yilda
shahrida aniqlandi
va
global
miqyosda
keltirib chiqardi. Kasallik yuqori harorat, yoʻtal hamda nafas
olishni mushkullashishi kabi simptomlarni keltirib chiqaradi. Ayrim holatlar
mushaklar ogʻrishi, balgʻam ajralishi hamda tomoq ogʻrishi kuzatiladi. Virus
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-to’plam 1-son May 2025
13
yuqtirganlarning aksarida yengil simptomlar yuzaga kelsa-da ayrim bemorlarda
hamda bir necha organ faoliyatining ishdan chiqishiga
olib keladi. Tashxis qoʻyilgan holatlar orasida oʻlimlar koʻrsatkichi oʻrtacha 3,4
foizni tashkil qiladi. 20 yoshga toʻlmaganlar orasida bu koʻrsatkich 0,2 foizni, 80
yoshdan oʻtganlar orasida 15 foizni tashkil qiladi.
Og'ir o'tkir respirator sindrom
virusi-2 SARS-CoV-2 sabab bo'lgan yangi COVID-19 koronavirus infektsiyasi avj
olganligiga bugungi kunda to'rt yil o'tdi. COVID-19 - bu jamoat sog'lig'ini saqlash
sohasi va ijtimoiy strukturalarga chuqur globar iqtisodiy inqirozi orqali o'z ta'sirini
ko'rsatgan. COVID-19 vaktsinalarining paydo bo'lishi SARS-CoV-2 infektsiyasi
xavfini samarali ravishda kamaytirdi va o'tkir infektsiyadan keyin o'lim holatlari
va kasallikning og'ir darajalarining oldi olindi. Biroq, COVID-19 dan tuzalgan
bemorlarning taxminan 10-30 foizi 3 oydan ortiq davom etadigan va o'tkir
kasallikdan keyin 28 kun ichida rivojlanadigan surunkali kasallikka duchor
bo'lishadi. Ushbu davom etayotgan sog'liq holatlari bo'yicha kuzatilayotgan
muammolar COVID-19 dan keyingi sindrom yoki COVID-19 sindromi deb
ataladi, ammo “SARS-CoV-2 ning o'tkir asoratlari” (PASC) deb ham ataladi. Vafot
etmasdan olgan bemorlar tomonidan bildirilgan PASC belgilari o'zaro bir-biridan
farq qiladi, ammo umumiy simptomlar bo'lib, charchoq, uyqusizlik, nafas siqilishi
va yo'talni o'z ichiga oladi. PASC ning bir qismi o'tkir o'pka PASC infektsiyasidan
tuzalganidan keyin ham doimiy o'pka simptomlari bezovta qilishda davom etadi.
Yaqinda o'tkazilgan yirik kogordagi tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, COVID-19 bilan
kasallangan odamlarda qo'shma kasalliklar, ayniqsa diabet, shuningdek, yurak
qon-tomir va buyrak kasalliklarini rivojlanish xavfi yuqori hisoblanadi. PASC
holatlarining global miqyoda tarqalishi va COVID-19 dan omon qolganlarning
organizmida qoldirgan oqibatlari ularning hayot sifati va nogironlikka olib kelgan
umr yillariga ta'sirini inobatga olgan holda, PASC sog'liqni saqlash infratuzilmasi
uchun bugungi kunda jiddiy global muammo bo'lib qolmoqda.
Mavzu bo'yicha adabiyotlarni tahlil qilish
COVID-19 odatda faqat yengil simptomlarni keltirib chiqaradi, lekin ayrimlar
qattiq kasal boʻlishi mumkin. Bu odatda, qariroq odamlar yoki oldindan kasal
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-to’plam 1-son May 2025
14
boʻlganlarga tegishli. Shu sababli har kim aholi orasida infeksiyaning tarqalishini
sekinlashtirishga yordam berishi muhim. Buni mahalliy va milliy darajada
belgilangan qoida va tartiblarga har doim amal qilish orqali bajarishingiz mumkin.
Infeksiya yuqtirib olganingizdan COVID-19 simptomlarini his qilguningizgacha
odatda 4-5 kun vaqt ketadi. Infeksiya yuqtirib olganlarning koʻpchiligida
simptomlar 10 kun ichida koʻrinadi. Simptomlari paydo boʻlishidan 1-2 kun oldin
va simptomlarning birinchi kunida siz kuchli infeksiya tarqatuvchi boʻlasiz.
Postkovid sindromida o'pka to'qimalarida rivojlanadigan patologik o'zgarishlarni
oqibati va asoratlarini oldindan prognozlash va yuzaga kelishi mumkin bo'lgan
ikkilamchi proliferativ o'choqlarni morfogenezi, o'pka to'qimasidagi sklerotik
o'zgarishlar, morfofunktsional buzilgan bronx o'pka segmentlaridagi chegralangan
soxalardagi o'ziga xos jixatlarini ochib berish orqali reabilitatsiya qilish jarayonini
aniq mezonlar orqali taktik davolash samaradorligi uchun tavsiyalar ishlab
chiqariladi. O'pka to'qimasida yuzaga keladigan gipertenziya oqibatida
rivojlanadigan o'pka-yurak patologiyasining morfofunktsional jixatlari ochib
beriladi. O'pka to'qimasi segmentlarida bronx drenaj ko'rsatkichlarini yaxshilashga
qaratilgan tavsiyalar beriladi. Dunyoda covid-19 pandemiyasidan keyin
rivojlangan ikkilamchi asoratlarning keskin ko'payishi, ayniqsa, surunkali
kasalliklar bilan og'rigan bemorlarda fon kasalliklari va yo'ldosh kasalliklarni
assotsiatsiyalangan ko'rinishda yuzaga kelishi bilan xarakterlanadi. AQSH va
Yevropa davlatlarida postkovid sindromi nomi bilan yuzaga kelgan o'pka,
oshqozon osti bezi, yurak, buyrak va tayanch tizimi a'zolaridagi o'zgarishlarning
yuzaga kelishi 2020 yilning oxiri 2021 yildan boshlab keskin sur'atlarda o'sishi,
aynan o'pka to'qimasida karnifikatsiyalanish (o'pka to'qimasini go'shtlashishi)
jarayoni, kichik qon aylanish doirasida gipertenziyaning yuzaga kelishi va bunga
javoban o'pka yurak yetishmovchiligi bilan bog'liq o'lim ko'rsatkich 3,4% dan
31,4% oshganligi bilan izoxlanadi. Shu bilan birga postkovid sindromlarida o'pka
yurak tizimidagi morfofunktsional o'zgarishlar oqibatida barcha parenximatoz
a'zolarda gemodinamik o'zgarishlarning yuzaga kelishi, ayniqsa, jigar to'qimasida
gipofunktsional xolatining yuzaga kelishi oqibatida, o'pka to'qimasida yuzaga
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-to’plam 1-son May 2025
15
kelgan membranoz shishlar va o'pka to'qimasining fibrosklerozi xaqidagi
ma'lumotlar morfologik jixatdan to'la to'kis o'rganilmaganligi va klinik morfologik
jixatdan davolash taktikasi uchun aniq bir mezonlar xali xanuzgacha taklif
etilmaganligi, ushbu mavzuni dolzarbligini anglatadi. Postkovid sindromida o'pka
to'qimasida yuzaga keladigan morfologik peyzajning turli tuman ko'rinishda
yuzaga kelganligi, bemor xayot anamnezida to'la to'kis aks etmaganligi
patologiyani yashirin tarzda davom etishi va klinik morfologik belgilarning boshqa
kasalliklar fonida qolishi bilan davom etishi, aksariyat, mexnatga layoqatli
kontingentda yuzaga kelishi kutilmagan yuqori darajada letal ko'rsatkichlar bilan
tugallanadi.
Postkovid sindromida asosan shikastlanishlar parenximatoz a'zolardagi
ikkilamchi sklerotik o'zgarishlar bilan namoyon bo'lishi, sanogenez va tanotogenez
mexanizmini belgilashda muhim ahamiyat kasb etishi yuqorida keltirilgan
ma'lumotlar bilan tasdiqlanadi. MDX davlatlarida postkovid sindromi tushunchasi
ostida yuzaga kelgan ikkilamchi o'zgarishlar dastavval Rossiya federatsiyasi
olimlari tomonidan 2020 yil may oyidan “xayotiy muxim a'zolardagi to'qima va
qon tomir oralig'ida siyrak va dag'al tolali tuzimalarning keskin ko'payishi,
a'zolarning
morfofunktsional ko'rsatkichlarini keskin kamayishi bilan davom etadi...” COVID
dan keyin shifokorlar o‘z oldilariga quyidagilarni vazifa qillib qo‘ydilar:
-
Postkovid sindromida o'pkalarning morfologik jihatlarini o'rganish;
-
Postkovid sindromida o'pka to'qimasini morfometrik ko'rsatkichlarini
o'rganish;
-
Postkovid sindromida o'pka to'qimasini immunogistokimyoviy tekshirish
orqali olingan o'zgarishlarni o'rganish va baxolash;
-
Postkovid sindromida o'pkalarning morfologik, immunogistokimyoviy va
morfometrik xos o'zgarishlar asosida baxolash va klinik morfologik tashxislash
algoritmini ishlab chiqarish;
Klinik morfologik tashxislash algoritmini ishlab chiqarish orqali, postkovid
sindromida bemorlarni reabilitatsiya qilish, morfounktsioanal jixatlarini aniq
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-to’plam 1-son May 2025
16
mezonlar asosida tavsiyalar berish bilan xarakterlanadi. Postkovid sindromida
yuzaga kelishi mumkin sanogenez va tanotogenez mexanizmlarini prospektiv
baxolash va ularga qarshi davo choralarini qo'llash uchun tavsiyalar taklif etish
imkoni paydo bo'ladi.
Tahlil va natija
Virusning uzoq vaqt davom etishi COVIDga yordam beradigan potentsial
mexanizmlarga virus bilan bog'liq patofiziologik o'zgarishlar (masalan,
mikrokoagulyatsiya), o'tkir infektsiya natijasida kelib chiqadigan immunologik va
yallig'lanish disregulyatsiyasi va og'ir kasalligi bo'lgan bemorlarda kasallikning
ma'lum oqibatlari (intensiv terapiyadan keyingi sindrom) kiradi. Lancet
Respiratory Medicine jurnalining COVID-19 ning o'tkir oqibatlarga bag'ishlangan
sonida og'ir kechuvchi o'tkir COVID-19 ning nafas olish, neyrokognitiv,
psixologik va sistemali oqibatlariga e'tibor qaratgan holda koviddan keyingi
sindromning diagnostikasi, davolashi va boshqaruvi to'g'risidagi ma'lumotlar
muhokama qilingan. Koviddan keyingi sindrom uchun ma'lum bo'lgan xavf
omillari orasida o'tkir kechuvchi og'ir kasalliklar, qo'shma kasalliklar (masalan,
qandli diabet va surunkali yurak yetishmovchiligi) va o'pkaning invaziv sun'iy
ventilyatsiyasi kabi hayotni saqlab qoluvchi muhim davolash usullari kiradi.
Ma'lum qilinishicha, COVID-19 dan omon qolganlarning 30 foizi kasalxonaga
yotqizilganidan keyin holsizlikni boshdan kechiradilar. Covid dan keyingi
sindromning yashirin xususiyatlaridan biri shundaki, u COVID-19 bilan
kasallangan odamlarda kasallikning har qanday og'irlik darajasida ham ta'sir qiladi.
Tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, Covid dan keyingi sindromning hatto yengil va
o'rtacha og'ir darajadagi bemorlarga, shuningdek, nafas olishni qo'shimcha
ravishda yengillashtirishni talab qilmagan, kasalxonaga yotqizishga yoki intensiv
terapiya muolajalariga muhtoj bo'lmagan yoshi kichik insonlarga ham ta'sir qiladi.
SARS-CoV-2 uchun ijobiy natija bo'lmagan, bundan tashqari kasalxonadan
chiqarilgan bemorlar, shuningdek, ambulator davolanishdagi bemorlarda ham
Coviddan keyingi sindrom rivojlanishi mumkin. Yana bir tashvishli holat
shundaki, Covid dan keyingi sindrom bolalarga, shu jumladan COVID-19
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-to’plam 1-son May 2025
17
asimptomatik tarzda kechgan bemorlarga ham ta'sir qiladi, bu nafas siqilishi,
charchoq, mialgiya, kognitiv buzilishlar, bosh og'rig'i, yurakning tez urishi va
ko'krak qafasidagi og'riq kabi alomatlarga olib keladi, bu esa kamida 6 oydan kam
bo'lmagan vaqt davom etadi. O'pka to'qimalarida va har xil turdagi o'choqli
(ekssudativ bosqichda jarayonni tarqalish maydoni bilan aniqlanadi) tarqaluvchi
fibroproliferativ jarayonlar o'choqli pnevmofibroz rivojlanishiga olib keladi.
Ekssudativ pnevmoniya yoki pnevmonitni va qoida tariqasida, ayniqsa
interalveolyar kapillyarlarda eritrotsitlar trombining ko'p shakllanishini o'z ichiga
oladi va bu miofibroblastlarning ko'payishi, bronxoalveolyar epiteliyning
giperplaziyasi va metaplaziyasi, fibroz-kostoz remodelyatsiyasi va ikkilamchi
emfizem o'choqlarining shakllanishi bilan kechadi. Koviddan keyingi o'pkaning
interstitsial shikastlanishi bo'lgan bemorlarda o'pka fibrozi rivojlanishi, nafas olish
yetishmovchiligi va nafas siqilishi, yo'tal, balg'am kuzatiladi. Mazkur ko'rinishlar
boshqa organlarning disfunktsiyasi bilan birlalikda kelishi mumkin.
Munozara.
Myroshnychenko MS, Pasiyeshvili NM, (2023) koviddan keyingi
sindromda o'pkaning morfologik xususiyatlarini ko'rib chiqqanlar. Autopsiya
materiallari – 96 nafar murdalar (59 erkak va 37 ayol) o'pka to'qimalarining
bo'laklaridan foydalanildi. Anamneziga ko'ra o'limiga qadar hayoti davomida
barcha bemorlarda turli darajadagi COVID-19 aniqlangan bo'lib va ushbu
infektsiyani davolashdan so'ng ularda nafas olish yetishmovchiligining turli
darajalari kuzatilgan. Koviddan keyingi davrning o'rtacha davomiyligi 148,6±9,5
kunni tashkil etdi. Kasallik tarixida COVID-19 ning og'irlik darajasiga qarab,
barcha holatlar uchta guruhga bo'lingan. 1-guruhga yengil COVID-19 bilan
og'rigan 39 nafar bemor kiritilgan. 2-guruhga o'rtacha og'irlikdagi COVID-19 bilan
kasallangan 24 nafar bemor kiritilgan. 3-guruhga og'ir darajada COVID-19 bilan
kasallangan 33 nafar bemor kiritilgan. Tadqiqotda gistologik, gistokimyoviy,
morfometrik va statistik tadqiqot usullaridan foydalanilgan. Koviddan keyingi
sindromda o'pkadagi bo'ladigan morfologik o'zgarishlar ya'ni pnevmosklerozning
rivojlanishi, immun hujayrali lokal-diffuz infil`tratsiya; emfizematoz va atelektik
o'zgarishlar; alveola epiteliysida alterativ o'zgarishlar; biriktiruvchi to'qimalarda
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-to’plam 1-son May 2025
18
metaplastik o'zgarishlar; distrofik kalsifikatsiya; bronxial daraxtning epiteliy
qavatida distrofik o'zgarishlar, metaplastik va displastik o'zgarishlar; gemodinamik
buzilishlar kuzatilishi mumkin deb xulosa qilindi. Pnevmoskleroz, immunitet
hujayralarning o'choqli-diffuz infiltratsiyasi, alveola epiteliysidagi alterativ
o'zgarishlar, emfizematoz va atelektik o'zgarishlar va gemodinamik buzilishlar
COVID-19 kuchayishi bilan mazkur jarayonlar ham tezlashib boradi. Biriktiruvchi
to'qimadagi metaplastik o'zgarishlar, distrofik kaltsinoz, bronxial daraxtning
epiteliy qavatidagi distrofik, metaplastik va displastik o'zgarishlar infektsiyaning
og'irligiga bog'liq bo'lmaydi. Mualliflar tomonidan aniqlangan o'zgarishlar
koviddan keyingi sindromning o'pka ko'rinishini tushuntirishga yordam beradi.
Ular shifokorlarda o'sma jarayonlariga shubhani shakllantirish, bemorlarning
ushbu toifasi uchun reabilitatsiya va terapevtik tadbirlarni ishlab chiqish uchun
asos bo'lishi kerak. O'pka fibrozi - o'pka to'qimalarining progressiv chandiqlari
bilan tavsiflangan, o'pka funktsiyasiga ta'sir qiluvchi va gaz almashinuvi va nafas
olish qiyinlishuviga olib keladigan interstitsial o'pka kasalligi hisoblanadi. Hozirgi
vaqtda o'pka fibrozi bilan kasallanish sezilarli darajada oshib bormoqda. O'pka
fibrozining rivojlanishi qarish jarayoni, chekish, genetik moyillik, kasbga bog'liq
chang va asbest ta'siri kabi ko'plab xavf omillari bilan bog'liq bo'ladi. O'pka fibrozi
bo'lgan bemorlarda kasallikning rivojlanishini to'xtatish uchun samarali davolash
usullari bugungi kunda yo'qligi sababli o'lim xavfi ortib bormoqda. COVID-19
atipik pnevmoniyaga olib kelishi mumkin bo'lib, bu o'pkaning o'tkir shikastlanishi
va o'tkir respirator distress sindromiga (O'RDS) olib kelishi mumkin. COVID-19
bilan bog'liq alomatlar yuqori nafas yo'llarining yengil shikastlanishidan tortib
o'pka fibrozi tufayli uzoq muddatli kislorod terapiyasini talab qiladigan og'ir o'tkir
respirator disstres sindromi (O'RDS) gacha olib kelishi mumkin. O'pka fibrozi
rivojlangan COVID-19 bemorlarida o'lim xavfi ortib boradi, chunki o'pka fibrozi
nafas yetishmovchiligiga olib keladigan va yomon prognoz bilan bog'liq bo'lgan
progressiv kasallik sanaladi. O'pka transplantatsiyasi natijalarni yaxshilash uchun
ko'rsatilgan yagona davolash usuli hisoblanadi. COVID-19 ning hayot uchun
xavfli asoratlari rivojlanishi oqibatida endoteliy hujayra disfunktsiyasi, qonning
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-to’plam 1-son May 2025
19
mikrotsirkulyator disfunktsiyasiga, bu esa venoz tromboembolik kasallik va ko'p
a'zolarning shikastlanishi kabi asoratlarni rivojlanishiga o'z hissasini qo'shadi.
O'pka fibrozini aniqlashning zamonaviy usullari to'qima namunalarini gistologik
tekshiruvi va kompyuter tomografiyasi yordamidagi nurli tashxisot tekshiruvini o'z
ichiga oladi. Gistologik tahlil natijalariga ko'ra, fibroz ko'rinishini, kollagen
maydoni fraktsiyasi va hujayra lokalizatsiyasi kuzatilishi mumkin. Gistopatologik
tasvirlar bo'yicha baholangan kollagen zonasi fraktsiyalari fibrozning gistologik
ko'rsatkichlari bilan o'zaro kuchli bog'liqdir va bu fibroz miqdorini aniqlash uchun
ishonchli indeksni beradi.
Olimlar ishlab chiqilgan modelning simulyatsiya natijalarini solishtirish
uchun gistologik tahlildan kollagen sohasi fraktsiyalaridan foydalanganlar.
Uzluksiz yangilanish va parallel rivojlanishni qo'llab-quvvatlash uchun modulli va
kengaytiriladigan bo'lish uchun maxsus ishlab chiqilgan epiteliy to'qimalari, virusli
infektsiya, hujayrali immun reaktsiyasi va to'qimalarning shikastlanishini ko'p
o'lchamli fazoviy-vaqtli modellashtirish uchun ochiq manba platformasidan
foydalanildi. Epiteliy to'qimalarining soddalashtirilgan sohasini va immun
reaktsiyasini asosiy modellashtirish keng tarqalgan infektsiyani kamaytirish va
tozalashgacha bo'lgan infektsiya dinamikasining aniq namunalarini ko'rsatadi.
Virusning sekinroq internalizatsiyasi va immun hujayralarining tezroq to'planishi
infektsiyani sekinlashtiradi va uni ushlab turishga yordam beradi. Antivirusli
preparatlar nojo'ya ta'sirga ega bo'lishi va keyinchalik infektsiya vaqtida
qo'llanilganda klinik samaradorlikni pasaytirishi mumkinligi sababli, biz davolash
samaradorligining rivojlanishiga ta'sirini va infektsiyadan keyin birinchi davolash
vaqtini ko'rib chiqdik. Simulyatsiyalarda, hatto virusli RNK replikatsiyasi tezligini
kamaytiradigan dori bilan past quvvatli terapiya infektsiyaning boshida berilganda
umumiy to'qimalarning shikastlanishi bu virus yukini sezilarli darajada kamaytirdi.
Dozalash va davolash vaqtining ko'p kombinatsiyasi sitotoksik natijalarga olib
keladi, ba'zi simulyatsiya replikatsiyalari tozalash yoki nazoratni (davolash
muvaffaqiyati), boshqalari esa barcha epiteliy hujayralarining tez infitsirlanishini
(davolash muvaffaqiyatsizligi) ko'rsatadi. Shunday qilib, yuqori quvvatli terapiya,
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-to’plam 1-son May 2025
20
odatda, keyinroq qo'llanilganda bu samarasiz bo'lsada, keyinroq davolanish ba'zan
samarali hisoblanadi.
Xulosa.
COVID-19 ning hayot uchun xavfli asoratlari rivojlanishi oqibatida
endoteliy hujayra disfunktsiyasi, qonning mikrotsirkulyator disfunktsiyasiga, bu
esa venoz tromboembolik kasallik va ko'p a'zolarning shikastlanishi kabi
asoratlarni rivojlanishiga o'z hissasini qo'shadi. O'pka fibrozini aniqlashning
zamonaviy usullari to'qima namunalarini gistologik tekshiruvi va kompyuter
tomografiyasi yordamidagi nurli tashxisot tekshiruvini o'z ichiga oladi. Gistologik
tahlil natijalariga ko'ra, fibroz ko'rinishini, kollagen maydoni fraktsiyasi va hujayra
lokalizatsiyasi kuzatilishi mumkin. Gistopatologik tasvirlar bo'yicha baholangan
kollagen zonasi fraktsiyalari fibrozning gistologik ko'rsatkichlari bilan o'zaro
kuchli bog'liqdir va bu fibroz miqdorini aniqlash uchun ishonchli indeksni beradi.
Koviddan keyingi sindrom uchun ma'lum bo'lgan xavf omillari orasida o'tkir
kechuvchi og'ir kasalliklar, qo'shma kasalliklar (masalan, qandli diabet va
surunkali yurak yetishmovchiligi) va o'pkaning invaziv sun'iy ventilyatsiyasi kabi
hayotni saqlab qoluvchi muhim davolash usullari kiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Абдуллаев Р. Ю. Клинико-лабораторные проявления и патологоанато-
мическая картина тяжелого течения новой коронавирусной инфекции
(ковид-19) с летальным исходом // Инфекционные болезни: Новости.
Мнения. Обучение. 2022. №4 (43). -С.30-37.
2. Воробьев П. А., Воробьев А. П., Краснова Л. С. Постковидный синдром:
образ болезни, концепция пато-генеза и классификация //Проблемы
стандартизации в здравоохранении. – 2021. – №. 5-6. – С. 3-10.
3. Деев Р. В., Емелин А. М. Стромально-паренхиматозные взаимодействия в
легких при тяжелых формах новой коронавирусной инфекции //Актуальные
вопросы патологической анатомии в мирное и военное. – 2022. – С. 16.
4. Казимирский А. Н. и др. Пост-ковидный синдром ассоциирован с
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-to’plam 1-son May 2025
21
повышением внеклеточных пуриновых оснований и нейтрофильных
экстраклеточных ловушек в плазме крови //Бюллетень сибирской медицины.
– 2022. – Т. 21. – №. 2. – С. 41-47.
5. Хасанова Д. Р., Житкова Ю. В., Васкаева Г. Р. Постковидный синдром:
обзор знаний о патогенезе, нейропсихиатрических проявлениях и
перспективах лечения //Неврология, нейропсихиатрия, психосоматика. –
2021. – Т. 13. – №. 3. – С. 93-98.
