Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
68
4 K MODELI ASOSIDA BOSHLANGICH SINFLARDA OʻQISH
SAVODXONLIK DARSLARINI TASHKIL QILISH
Samarqand viloyati Qoʻshrabot tumani
74-umumiy oʻrta tà'lim maktabi boshlangʻich sinf oʻqituvchisi
Mardiboyeva Oynisa Saytqulovna
Annotatsiya: Boshlang‘ich sinflarda o‘qish savodxonlik darslarini tashkil
etishda 4K modeli muhim o‘rin tutadi. Bu model o‘quvchilarning nafaqat bilim
olish, balki ularni amaliyotda qo‘llash, ijodiy fikrlash va muloqot qilish
ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan. 4K modeli to‘rt asosiy komponentdan
iborat bo‘lib, ular kreativlik, kommunikatsiya, kritik fikrlash va kolaboratsiya
hisoblanadi. Ushbu yondashuv o‘quv jarayonini yanada samarali va qiziqarli
qilishga yordam beradi hamda o‘quvchilarning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishiga
katta hissa qo‘shadi.
Kalit so‘zlar: boshlang'ich sinf, kreativlik, kommunikatsiya, kritik fikrlash va
kolaboratsiya, amaliyot, ijodiy yondashuv, savodxonlik.
Kreativlik o‘quvchilarda yangi g‘oyalar yaratish, muammolarga noodatiy
yechimlar topish qobiliyatini shakllantiradi. O‘qish savodxonlik darslarida
kreativlikni rivojlantirish uchun o‘qituvchi o‘quvchilarga turli xil matnlar bilan
ishlashda erkinlik berishi, ularni o‘z fikrlarini ifoda etishga undashi muhimdir.
Masalan, o‘quvchilar o‘qigan matn asosida qisqa hikoyalar yozishlari, rasm
chizishlari yoki matnni o‘zgartirib yangi variantlar yaratishlari mumkin. Bu
jarayon o‘quvchilarning tasavvur doirasini kengaytiradi va o‘z fikrlarini mustaqil
ravishda ifoda etish ko‘nikmalarini oshiradi. Kommunikatsiya esa o‘quvchilarning
fikr almashish, tinglash va muloqot qilish qobiliyatlarini rivojlantirishga
qaratilgan. O‘qish savodxonlik darslarida o‘quvchilar o‘zaro guruhlarda
ishlashlari, o‘qilgan matnlar haqida suhbatlashishlari va fikrlarini bayon etishlari
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
69
zarur. Bu jarayon nafaqat nutq madaniyatini oshiradi, balki o‘zaro hurmat va
hamkorlik ruhini ham shakllantiradi. O‘qituvchi esa o‘quvchilarning fikrlarini
diqqat bilan tinglab, ularni to‘g‘ri yo‘naltirishi, savollar berish orqali muloqotni
jonlantirishi kerak.[1]
Kritik fikrlash o‘quvchilarga o‘qilgan matnlarni tahlil qilish, asosli xulosalar
chiqarish va o‘z fikrini asoslash imkonini beradi. Savodxonlik darslarida
o‘quvchilar matn mazmunini chuqur anglashlari, muallifning asosiy fikrini
topishlari, matnda berilgan ma’lumotlarni taqqoslashlari va baholashlari talab
etiladi. Bu jarayon o‘quvchilarning ongli o‘qish ko‘nikmalarini rivojlantiradi, ular
o‘zlari uchun foydali va ishonchli ma’lumotlarni ajratib olishni o‘rganadilar.
O‘qituvchi esa o‘quvchilarga matnlarni turli nuqtai nazardan ko‘rib chiqishni,
savol-javoblar orqali fikr almashishni tashkil etishi lozim. Kolaboratsiya, ya’ni
hamkorlik esa o‘quvchilarning jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini shakllantiradi.
O‘qish savodxonlik darslarida guruh ishlari, loyiha asosida mashg‘ulotlar va
birgalikda muammolarni hal qilish kabi faoliyatlar o‘quvchilarning bir-biri bilan
samarali muloqot qilishlari, o‘zaro yordam berishlari va umumiy maqsad sari
birlashishlariga yordam beradi. Bu esa o‘quvchilarda mas’uliyat, hamjihatlik va
liderlik sifatlarini rivojlantiradi. O‘qituvchining vazifasi esa guruh ishlarini tashkil
etish, har bir o‘quvchining faol ishtirokini ta’minlash va jamoaviy ruhni
oshirishdan iborat.[2]
4K modeli asosida o‘qish savodxonlik darslarini tashkil etishda
o‘quvchilarning individual xususiyatlari, qiziqishlari va ehtiyojlari inobatga
olinadi. Har bir o‘quvchi o‘zining o‘rganish uslubiga ega bo‘lib, darslarda turli
metod va texnologiyalarni qo‘llash orqali ularning o‘rganish jarayoni
samaradorligi oshiriladi. Masalan, interaktiv o‘yinlar, multimedia vositalari, vizual
materiallar va amaliy mashg‘ulotlar o‘quvchilarning diqqatini jamlashga va
bilimlarni mustahkamlashga yordam beradi. Shuningdek, 4K modeli
o‘qituvchilarning professional malakasini oshirishda ham muhim ahamiyatga ega.
O‘qituvchilar doimiy ravishda yangi pedagogik yondashuvlar, texnologiyalar va
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 2-son May 2025
70
metodlarni o‘rganib borishlari, o‘z darslarini doimiy ravishda takomillashtirishlari
zarur. Bu esa o‘quvchilarning ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiladi va ularning
o‘qish savodxonligini yanada rivojlantiradi.[3]
Xulosa:
Natijada, 4K modeli asosida tashkil etilgan o‘qish savodxonlik darslari
nafaqat o‘quvchilarning o‘qish ko‘nikmalarini yaxshilaydi, balki ularni mustaqil
fikrlashga, ijodiy yondashishga, samarali muloqot qilishga va jamoaviy ishlashga
tayyorlaydi. Bu esa ularning kelajakdagi ta’lim jarayonlarida va hayotda
muvaffaqiyat qozonishlari uchun mustahkam poydevor yaratadi. Shu bois,
boshlang‘ich sinflarda 4K modeli asosida o‘qish savodxonlik darslarini tashkil
etish zamonaviy ta’limning muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Axmedov Sh. M., "4K modeli asosida boshlang‘ich sinflarda o‘qish
savodxonligi darslarini tashkil etish", Toshkent, 2024, "O‘zbekiston Ta’lim
Nashriyoti".
2. Rasulova N. T., "Boshlang‘ich sinflar uchun o‘qish savodxonligi darslarida
kreativlik va hamkorlikni rivojlantirish", Toshkent, 2023, "Ziyo Nashr".
3. Islomov B. Q., "Pedagogik innovatsiyalar: 4K modeli va boshlang‘ich
ta’lim", Samarqand, 2024, "Samarqand Universiteti Nashriyoti".
4. Karimova D. S., "Boshlang‘ich sinflarda kommunikatsiya va kritik fikrlash
ko‘nikmalarini shakllantirish", Toshkent, 2023, "Ilm-Fan Nashriyoti".
5. Yusupov O. R., "O‘qish savodxonligi darslarida 4K modelining amaliy
qo‘llanilishi", Buxoro, 2024, "Buxoro Ta’lim Nashriyoti".
6. Tursunova M. A., "Boshlang‘ich sinflar ta’limida zamonaviy pedagogik
yondashuvlar", Toshkent, 2023, "Yangi Avlod Nashriyoti".
7. Qodirov S. H., "Ta’limda 4K modeli: nazariya va amaliyot", Namangan,
2024, "Namangan Universiteti Nashriyoti".
