Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
419
HARAKATLI O‘YINLAR YORDAMIDA BOSHLANG‘ICH SINF
O‘QUVCHILARINING JISMONIY TAYYORGARLIGINI
RIVOJLANTIRISH
Olimjonov Barkamol Raximjon o‘g‘li
Oriental Universiteti, talaba
Annotatsiya: Ushbu maqolada harakatli o‘yinlar yordamida boshlang‘ich
sinf o‘quvchilarining jismoniy tayyorgarligini rivojlantirish masalasi yoritilgan.
Tadqiqotda tajriba va nazorat guruhlariga asoslangan holda o‘yin
texnologiyalarining samaradorligi baholandi. Harakatli o‘yinlarning bolalar
salomatligiga, jismoniy faolligiga va mashg‘ulotga bo‘lgan qiziqishiga ijobiy
ta’siri isbotlandi. Tajriba natijalari jismoniy tayyorgarlik ko‘rsatkichlarining
sezilarli darajada oshganini ko‘rsatdi. Muallif harakatli o‘yinlardan dars
jarayonida tizimli foydalanishni taklif etadi.
Аннотация: В статье рассмотрен вопрос развития физической
подготовленности учащихся начальных классов с помощью подвижных игр.
В исследовании была проведена оценка эффективности игровых технологий
на основе контрольной и экспериментальной групп. Установлено
положительное влияние подвижных игр на здоровье, физическую
активность и интерес детей к занятиям. Результаты эксперимента
показали
значительное
улучшение
показателей
физической
подготовленности. Автор предлагает систематическое использование
подвижных игр в учебном процессе.
Abstract: This article addresses the issue of developing physical fitness in
primary school students through movement games. The study evaluates the
effectiveness of game-based technologies using control and experimental groups.
The results confirm the positive effects of movement games on children's health,
physical activity, and motivation to engage in physical education. The experiment
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
420
showed significant improvements in physical fitness indicators. The author
recommends the systematic use of movement games in the educational process.
Kalit so‘zlar: harakatli o‘yinlar, jismoniy tarbiya, boshlang‘ich sinf,
jismoniy faollik, pedagogik tajriba
Ключевые слова: подвижные игры, физическое воспитание,
начальный класс, физическая активность, педагогический эксперимент
Keywords: movement games, physical education, primary school, physical
activity, pedagogical experiment
KIRISH
Jismoniy tarbiya bolalarning sog‘lom hayot tarzini shakllantirishda muhim
o‘rin tutadi. Ayniqsa, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining jismoniy tayyorgarligi
ularning umumiy rivojlanishi, darsga bo‘lgan munosabati va psixologik holatiga
ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Bugungi kunda o‘quvchilarning jismoniy faolligi sezilarli
darajada kamaygani kuzatilmoqda, bu esa ularning salomatligiga salbiy ta’sir
qilmoqda. Shu sababli, dars jarayonida harakatli o‘yinlardan samarali foydalanish
dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.
Harakatli o‘yinlar nafaqat o‘quvchilarning harakat faolligini oshiradi, balki
ularning ijtimoiylashuvi, muloqot ko‘nikmalari va emotsional holatini ham
yaxshilaydi. Shu bilan birga, o‘yin orqali mashg‘ulot o‘tkazish bolalarda harakatga
bo‘lgan qiziqishni uyg‘otadi va ularni faol ishtirok etishga undaydi [1].
Ushbu maqolaning maqsadi – harakatli o‘yinlar orqali boshlang‘ich sinf
o‘quvchilarining jismoniy tayyorgarligini rivojlantirish imkoniyatlarini aniqlash
va amaliy jihatdan asoslashdir. Maqolada mavjud muammoning tahlili, tadqiqot
metodologiyasi, eksperimental natijalar va ularning tahlili keltiriladi. Tadqiqotning
ahamiyati shundaki, u boshlang‘ich ta’limda jismoniy tarbiya samaradorligini
oshirishga qaratilgan yangicha yondashuvlarni taklif etadi [2,5].
METODLAR
Tadqiqot 8 hafta davomida 2-sinf o‘quvchilari ishtirokida olib borildi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
421
Eksperiment Toshkent shahridagi umumiy o‘rta ta’lim maktabining 2 ta sinfida
o‘tkazildi: 2-“A” sinf (nazorat guruhi) va 2-“B” sinf (tajriba guruhi), har bir
guruhda 25 nafardan o‘quvchi qatnashdi. Tadqiqotda kuzatuv, jismoniy
tayyorgarlik testlari va statistik tahlil usullari qo‘llanildi.
Tajriba guruhida har haftada 3 marotaba harakatli o‘yinlardan iborat maxsus
mashg‘ulotlar tashkil etildi. Har bir mashg‘ulot 35–40 daqiqa davom etdi va
o‘yinlar o‘quvchilarning yoshi, jismoniy imkoniyatlari hamda xavfsizlik
talablariga mos ravishda tanlandi. Mashg‘ulotlarda yugurish, sakrash,
muvozanatni saqlash, tezlik va chaqqonlikni rivojlantiruvchi o‘yinlardan
foydalanildi.
Jismoniy tayyorgarlik darajasini baholash uchun quyidagi testlar o‘tkazildi:
30 metrga yugurish (tezlik), 3 metrga sakrash (chaqqonlik), tanani oldinga egish
(moslashuvchanlik), va 1 daqiqada cho‘kkandan turishga (bardoshlilik) oid testlar.
Natijalar eksperiment boshida va yakunida solishtirildi.
NATIJALAR
Tadqiqot natijalari harakatli o‘yinlar orqali jismoniy tayyorgarlik
ko‘rsatkichlarida ijobiy o‘zgarishlar borligini ko‘rsatdi. Tajriba guruhidagi
o‘quvchilarning test natijalari eksperiment yakunida nazorat guruhiga nisbatan
ancha yuqori bo‘ldi.
Quyidagi jadvalda ikki guruh o‘quvchilarining dastlabki va yakuniy
ko‘rsatkichlari solishtirilgan:
1-jadval. O‘quvchilarning jismoniy tayyorgarlik ko‘rsatkichlari
(o‘rtacha qiymatlar)
Test nomi
Nazorat guruhi
(boshlanish)
Nazorat
guruhi
(yakun)
Tajriba guruhi
(boshlanish)
Tajriba
guruhi
(yakun)
30 m
yugurish
(sekund)
7.5
7.4
7.6
6.9
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
422
3 m
masofaga
sakrash (sm)
110
113
109
122
Tanani
oldinga
egish (sm)
5.2
5.5
5.1
7.8
1 daqiqada
cho‘kish-
soni
18
19
17
24
Ko‘rinib turibdiki, tajriba guruhida barcha test turlarida sezilarli ijobiy
o‘zgarishlar kuzatildi. Ayniqsa, yugurish tezligi va bardoshlilik ko‘rsatkichlari
ancha yaxshilandi.
MUNOZARA
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, harakatli o‘yinlar boshlang‘ich sinf
o‘quvchilarining jismoniy tayyorgarligini sezilarli darajada oshiradi. Tajriba
guruhi o‘quvchilari barcha ko‘rsatkichlar bo‘yicha nazorat guruhiga nisbatan
yuqori natijalarga erishdi. Bu o‘yin orqali jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarining
samaradorligini tasdiqlaydi.
Harakatli o‘yinlar mashg‘ulotlar mazmunini boyitadi, bolalarning e’tiborini
jalb qiladi va ularni faol harakatga undaydi. O‘yin jarayonida bolalar charchoqni
kamroq sezadilar, ular harakatni zavq bilan bajaradilar. Bu esa jismoniy mashqlarni
tizimli va samarali bajarishga yordam beradi.
Natijalar ilgari o‘tkazilgan boshqa tadqiqotlar bilan hamohangdir. Jumladan,
pedagog olimlar tomonidan o‘tkazilgan tajribalar ham o‘yin elementlari jismoniy
rivojlanishga kuchli ta’sir qilishini ko‘rsatgan. Biroq tadqiqot davomida ayrim
cheklovlar ham mavjud bo‘ldi [4].
XULOSA
Tadqiqot yakunlari harakatli o‘yinlardan foydalanish boshlang‘ich sinf
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
423
o‘quvchilarining jismoniy tayyorgarligini rivojlantirishda samarali vosita ekanini
ko‘rsatdi. O‘yinlar orqali o‘quvchilarning harakatga bo‘lgan qiziqishi ortadi,
ularda bardoshlilik, tezlik, chaqqonlik kabi sifatlar shakllanadi.
Ushbu metodika boshlang‘ich sinf jismoniy tarbiya darslarida keng
qo‘llanilishi mumkin. O‘qituvchilarga har bir mashg‘ulotda o‘yin elementlarini
qo‘shish, o‘quvchilarning yosh va jismoniy xususiyatlarini hisobga olish tavsiya
etiladi.
Kelgusida harakatli o‘yinlarning turli yoshdagi bolalarga ta’siri, ijtimoiy-
psixologik rivojlanishga qo‘shgan hissasi ham chuqurroq o‘rganilishi lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Azizov, S. V., & Mahmudjonov, A. A. (2024). Oripov AF
SPRINTERLARNI
TAYYORLASHDA
PSIXOLOGIK
TAYYORGARLIKNING AHAMIYATI.
Экономика и социум
, (6-2), 121.
2.
Azizov, S. V., Azizova, R. I., Mahmudjonov, A., & Tuxtaboyeva, N. (2024).
SPORTCHILARDA O ‘YIN JARAYONINI YUQORI DARAJADA IDROK
QILISH QOBILIYATINI SHAKLLANTIRISH INTELLE
3.
Azizov, S. V., Mahmudjonov, A. A., & Oripov, A. F. (2024).
SPRINTERLARNI
TAYYORLASHDA
PSIXOLOGIK
TAYYORGARLIKNING AHAMIYATI.
Экономика и социум
, (6-2 (121)), 85-
90.KTUAL TAYYORGARLIKNING ASOSIY VAZIFASI.
Экономика и
социум
, (9 (124)), 82-86.
4.
Butabayev, A. X., & Ergashaliyev, D. N. (2024). GANDBOLCHILARNI
HUJUM VA HIMOYADAGI SHAXSIY TAKTIK HARAKATLARINI
SAMARADORLIGINI OSHIRISH USULLARI.
Экономика и социум
, (6-1
(121)), 160-166.
5.
Shamsitdinova, M. F. (2022). UMUMTA’LIM MAKTABLARI O
‘QUVCHILARINING JISMONIY TAYYORGARLIGIGA BASKETBOL
SPORT TO ‘GARAKLARINING TA’SIRI.
INTERNATIONAL СONFERENCE
ON LEARNING AND TEACHING
,
1
(9), 208-212.
6.
Mahmudjonov, A. A., & Soyibjonov, B. S. THE RОLE ОF PHYSICАL
EDUCАTIОN TEАCHERS IN ОRGАNIZING PHYSICАL EDUCАTIОN
LESSОNS IN GENERАL EDUCАTIОN SCHООLS.
7.
Makhmudovich, G. A. (2024). METHODS OF MONITORING THE
PHYSICAL DEVELOPMENT OF HIGH SCHOOL STUDENTS THROUGH
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
424
GYMNASTICS.
INTERNATIONAL
JOURNAL
OF
SCIENCE
AND
TECHNOLOGY
, 735-739.
8.
Mahmudjonov, A. A., Izatullayev, A. M., & Ergashaliyev, D. N. (2024).
THE IMPORTANCE OF GENERAL PHYSICAL FITNESS IN INCREASING
THE
EFFICIENCY
OF
SPORTS
TRAINING
IN
PRIVATE
SCHOOLS.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY
,
755-759.
9.
Makhmudovich, G. A. (2024). MOVEMENT SKILLS OF YOUNG
GYMNASTS AND THE LAWS OF ITS FORMATION.
INTERNATIONAL
JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY
, 751-754.
10.
Makhmudovich, G. A. (2024). THE IMPORTANCE OF SPECIAL
METHODS
IN
INCREASING
THE
EFFICIENCY
OF
SPORTS
EXERCISES.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY
,
730-734.
11.
G‘ofirjonova, A. I. (2022). MILIY HARAKATLI O ‘YINLARNI
SPORT ELEMENTLARINI O ‘ZLASHTIRISHDA QO ‘LLASHNING
SAMARADORLIGI.
INTERNATIONAL СONFERENCE ON LEARNING AND
TEACHING
,
1
(9), 171-176.
12.
Jo’rayev, T. T., Mahmudjonov, A. A., & Shamsitdinova, M. F.
(2024). THE EFFECTIVENESS OF USING NATIONAL ACTION GAMES IN
DEVELOPING SPORTS ELEMENTS.
MASTERS
,
2
, 29-33.
13.
Музафарова, Л., & Жахонгиров, Ш. (2023). Повышение
активности студенческой молодёжи и формирование здорового образа
жизни.
Scientific-theoretical journal of International education research
,
1
(2),
89-91.
14.
Сатиев, Ш. К., & Азизов, С. В. (2020). Характеристики
зависимости типов темперамента к эмоциональным стрессам и степени
стрессоустойчивости футболистов.
Лебедева Надежда Анатольевна–
доктор философии в области
, 55.
