Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
183
"
NOGIRONLIKNING IJTIMOIY-FALSAFIY TALQINI: INKLYUZIV
JAMIYAT SHAKLLANISHINING NAZARIY VA METODOLOGIK
ASOSLARI"
Jurayeva Mushtariy Muxaydinovna
KIUT Namangan filiali katta o‘qituvchi
Telefon raqami: +99893 852-12-89
Annotatsiya: Ushbu maqolada nogironlik tushunchasining ijtimoiy-falsafiy
talqini hamda zamonaviy jamiyatda inklyuzivlik jarayonlarini rivojlantirish
masalalari
tahlil
qilinadi.
Tadqiqot
nogiron
shaxslarning
jamiyatga
integratsiyasini ta’minlash, ularning huquq va erkinliklarini kafolatlash, ta’lim va
mehnat bozorida teng imkoniyat yaratish tamoyillarini falsafiy jihatdan
asoslashga qaratilgan. Nogironlikni nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy hodisa sifatida
tushunish, jamiyatdagi me’yoriy-huquqiy yondashuvlarni takomillashtirish hamda
nogiron shaxslarning o‘zini namoyon qilish imkoniyatlarini kengaytirish bugungi
kunda global jarayonlarning muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Maqolada
ijtimoiy davlat tamoyillari asosida inklyuziv jamiyat barpo etishning nazariy va
metodologik asoslari ochib berilib, O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan davlat
siyosatining ushbu sohadagi ahamiyati ko‘rsatib o‘tilgan.
Kalit so‘zlar: nogironlik, inklyuziv jamiyat, ijtimoiy-falsafiy tahlil, ijtimoiy
transformatsiya, gender va inklyuziya, huquqiy himoya, reabilitatsiya va
adaptatsiya, ta’lim tizimida inklyuziya, mehnat va bandlik, ijtimoiy institutlar,
davlat siyosati
Аннотация: В данной статье рассматривается социально-
философская интерпретация инвалидности, а также вопросы развития
инклюзивных процессов в современном обществе. Исследование направлено
на философское обоснование интеграции людей с инвалидностью в
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
184
общество, гарантию их прав и свобод, создание равных возможностей в
сфере образования и трудовой занятости. Понимание инвалидности не
только как медицинского, но и как социального явления, совершенствование
нормативно-правовых подходов, а также расширение возможностей
самореализации людей с инвалидностью являются важными направлениями
глобальных процессов современности. В статье раскрываются теоретико-
методологические основы построения инклюзивного общества на принципах
социального государства, а также значимость государственной политики
Узбекистана в данной сфере.
Ключевые слова: инвалидность, инклюзивное общество, социально-
философский анализ, социальная трансформация, гендер и инклюзия,
правовая защита, реабилитация и адаптация, инклюзия в системе
образования, труд и занятость, социальные институты, государственная
политика
Abstract: This article explores the social-philosophical interpretation of
disability and the development of inclusive processes in modern society. The study
focuses on the philosophical justification of integrating people with disabilities into
society, ensuring their rights and freedoms, and creating equal opportunities in
education and employment. Understanding disability not only as a medical issue
but also as a social phenomenon, improving normative-legal approaches, and
expanding opportunities for self-realization for individuals with disabilities are
crucial aspects of modern global processes. The article examines the theoretical
and methodological foundations of building an inclusive society based on the
principles of a social state and highlights the significance of Uzbekistan’s state
policy in this area.
Keywords: disability, inclusive society, social-philosophical analysis,
social transformation, gender and inclusion, legal protection, rehabilitation and
adaptation, inclusion in the education system, labor and employment social
institutions, state policy
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
185
KIRISH
Inson huquqlari, tenglik va inklyuzivlik zamonaviy falsafa va ijtimoiy
fanlarning eng muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Global miqyosda
nogironlik tushunchasi tobora kengayib, u nafaqat tibbiy nuqtayi nazardan, balki
ijtimoiy va falsafiy jihatdan ham o‘rganilmoqda.
jamiyatni shakllantirish, nogiron shaxslarning huquq va erkinliklarini ta’minlash,
ularning ta’lim olish, mehnat qilish va jamiyat hayotida faol ishtirok etish
imkoniyatlarini kengaytirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
O‘zbekistonda so‘nggi yillarda nogironlikka oid davlat siyosatini
takomillashtirish bo‘yicha qator islohotlar amalga oshirildi. 2017-2021-yillarda
qabul qilingan Harakatlar strategiyasi
hamda 2022-2026-yillar uchun Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi doirasida nogironligi bo‘lgan shaxslarning
huquq va manfaatlarini himoya qilish, inklyuziv ta’lim tizimini rivojlantirish,
ularni mehnat bozoriga jalb etish bo‘yicha muhim qadamlar qo‘yildi.
strategiyalar nogiron shaxslarning jamiyatdagi o‘rnini mustahkamlash va ularga
moslashuvchan infratuzilma yaratish masalalariga alohida e’tibor qaratmoqda.
Falsafiy nuqtayi nazardan olib qaraganda, nogironlik tushunchasi inson
huquqlari, adolat va ijtimoiy tenglik bilan bevosita bog‘liq. Ilgari nogironlik faqat
biologik yoki individual cheklov sifatida qaralsa, zamonaviy yondashuvlarda
nogironlik ijtimoiy muammo sifatida talqin qilinmoqda. Bu esa jamiyatdagi
mavjud to‘siqlar, huquqiy va iqtisodiy cheklovlar, madaniy va axloqiy
qarashlarning nogiron shaxslar hayotiga ta’sirini chuqur tahlil qilish zaruratini
tug‘diradi.
METOD
Mazkur tadqiqotda nogironlik tushunchasining ijtimoiy-falsafiy talqinini
o‘rganish, inklyuziv jamiyat shakllanishining nazariy va metodologik asoslarini
tahlil qilish hamda O‘zbekistonda nogiron shaxslarning huquq va imkoniyatlarini
1
Birlashgan Millatlar Tashkiloti. Nogironlar huquqlari bo‘yicha Konvensiya. –
Nyu-York: BMT, 2006.
2
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarni qo‘llab
-quvvatlash tizimini
takomillashtirish to‘g‘risida”gi PQ
-74-sonli Qarori, 27.02.2023 y
3
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. –
Toshkent: O‘zbekiston, 2021.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
186
kengaytirish masalalarini falsafiy jihatdan asoslashga qaratilgan ilmiy usullar
qo‘llanildi.
Tadqiqot jarayonida kompleks yondashuv asosida falsafiy, ijtimoiy va
huquqiy tahlil metodlari uyg‘unlashtirildi.
Tadqiqotda quyidagi metodologik yondashuvlar qo‘llanildi:
1. Dialektik metod – nogironlik tushunchasining rivojlanish jarayonlarini
tushuntirish, uning tarixiy o‘zgarishlarini tahlil qilish va zamonaviy inklyuziv
siyosat shakllanishining bosqichlarini aniqlashga xizmat qildi. Ushbu metod
yordamida nogironlikka oid qadimiy jamiyatlardagi, sanoat inqilobi davridagi va
XXI asr jamiyatidagi yondashuvlar o‘zaro taqqoslandi.
2. Sotsiologik metod – nogiron shaxslarning jamiyatda tutgan o‘rni, ular
duch kelayotgan ijtimoiy to‘siqlar va inklyuziv jamiyatga qo‘shilish jarayonlarini
aniqlashga imkon berdi. Tadqiqot davomida nogironlik bilan bog‘liq ijtimoiy
stereotiplar, davlat siyosatining samaradorligi hamda jamoatchilik fikri o‘rganildi.
3. Falsafiy-analitik metod – nogironlik tushunchasining ontologik,
gnoseologik va aksiologik jihatlarini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, nogironlikni
ijtimoiy hodisa sifatida talqin qilish imkonini berdi. Bu metod orqali
nogironlikning nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy va falsafiy mezonlari tahlil qilindi.
4. Qiyosiy tahlil metodi – O‘zbekiston va boshqa davlatlarning nogironlik
siyosati, inklyuziv ta’lim tizimi va ijtimoiy himoya tizimlarini solishtirish orqali
mavjud tajribalarni tahlil qilishga yordam berdi. Xususan, Yevropa va Osiyo
mamlakatlarining ilg‘or tajribalari ko‘rib chiqildi.
5. Normativ-huquqiy tahlil metodi – O‘zbekiston Respublikasida nogironlar
huquqlarini himoya qilishga oid qabul qilingan qonun va farmonlarni tahlil qilish,
ularning xalqaro standartlarga mos kelishini baholash uchun ishlatildi. Shu bilan
birga, nogironlik bo‘yicha BMT konvensiyasi, ILO tavsiyalari va boshqa xalqaro
hujjatlar o‘rganildi.
6. Fenomenologik metod – nogironlikni ijtimoiy tajriba sifatida o‘rganishga
xizmat qildi. Ushbu metod nogiron shaxslarning kundalik hayoti, duch kelayotgan
4
Muhaydinova M. “Nogironlik va ijtimoiy transformatsiya” // O‘zbekiston falsafa jurnali. –
2023.
–
№1. –
B. 88-
102.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
187
muammolari va ularning ijtimoiy integratsiyasi jarayonidagi subyektiv tajribalarini
aniqlashga yordam berdi.
Ushbu tadqiqotning obyekti O‘zbekistonda nogiron shaxslarning
jamiyatdagi o‘rni, ularning huquqiy himoyasi va inklyuziv jarayonlarda ishtiroki
bilan bog‘liq ijtimoiy-falsafiy masalalardir. Tadqiqot predmeti esa nogiron
shaxslarning huquqlari, jamiyatga integratsiyasi va inklyuziv siyosat asoslari
bo‘lib, bu jarayonlarni falsafiy jihatdan asoslashga qaratilgan.
EKSPERIMENT VA MUHOKAMA
Mazkur tadqiqot nogironlik tushunchasining ijtimoiy-falsafiy mohiyatini
ochib berish, inklyuziv jamiyatni shakllantirishda ilmiy yondashuvlarni
takomillashtirish hamda nogiron shaxslarning huquqiy, iqtisodiy va ijtimoiy
jihatdan
jamiyatga
integratsiya
qilinishini
tahlil
qilishga
qaratilgan.
Eksperimentning asosiy maqsadi – O‘zbekistonda nogiron shaxslar uchun
inklyuziv muhitni rivojlantirish va ularning jamiyatdagi faolligini oshirishga
xizmat qiluvchi omillarni aniqlashdan iborat.
Tadqiqotning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
- Nogiron shaxslarning ijtimoiy hayotda ishtirok etish imkoniyatlarini
o‘rganish va ular duch kelayotgan asosiy muammolarni aniqlash.
- Inklyuziv jamiyatni shakllantirishda davlat siyosatining ta’sirini baholash
va mavjud huquqiy asoslarning samaradorligini tahlil qilish.
- O‘zbekiston sharoitida nogiron shaxslarning ta’lim va mehnat bozoriga
integratsiyasini ta’minlash bo‘yicha samarali mexanizmlarni ishlab chiqish.
- O‘zbekistonda inklyuziv ta’lim va ish bilan ta’minlash tizimining amaldagi
holatini baholash va ilg‘or xorijiy tajribalarni tahlil qilish.
-
Nogiron
shaxslarning
ijtimoiy
institutlar
bilan
hamkorligini
mustahkamlash va ularning huquqiy ongini oshirish mexanizmlarini ishlab chiqish.
Tadqiqot jarayonida quyidagi metodlar qo‘llanildi:
- Sotsiologik so‘rov va intervyular – Nogiron shaxslarning jamiyatdagi o‘rni
va ularning ijtimoiy faoliyatga jalb etilish darajasini aniqlash uchun amalga
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
188
oshirildi.
- Kuzatuv va amaliy tajriba – Inklyuziv ta’lim muassasalarida olib borilgan
kuzatuvlar orqali nogiron shaxslarning ta’lim olish imkoniyatlari va pedagogik
jarayonga moslashish darajasi baholandi.
- Qiyosiy tahlil – O‘zbekiston va boshqa davlatlarning nogiron shaxslarni
qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha siyosati solishtirildi.
- Statistik tahlil – Davlat statistika qo‘mitasi va boshqa rasmiy manbalar
tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlar asosida nogiron shaxslarning ijtimoiy va
iqtisodiy holati o‘rganildi.
Eksperiment natijalari nogiron shaxslarning jamiyatga integratsiya jarayoni
bilan bog‘liq quyidagi asosiy muammolarni aniqlashga yordam berdi:
1. Ijtimoiy to‘siqlar va stereotiplar – Jamiyatda hali ham nogiron
shaxslarning imkoniyatlariga to‘siq bo‘luvchi stereotiplar mavjud bo‘lib, bu
ularning ta’lim olish, ish topish va jamiyat hayotida faol ishtirok etishiga salbiy
ta’sir ko‘rsatmoqda.
2. Infratuzilmaning yetarlicha rivojlanmaganligi – Nogiron shaxslar uchun
jamoat joylari, transport va ta’lim muassasalari yetarlicha moslashtirilmagan.
3. Ta’lim tizimidagi cheklovlar – Nogiron shaxslar uchun maxsus pedagogik
metodlar va moslashtirilgan o‘quv dasturlari yetarlicha yo‘lga qo‘yilmagan.
4. Mehnat bozoriga integratsiya qilishda qiyinchiliklar – Nogiron
shaxslarning mehnat qilish imkoniyatlarini kengaytirish bo‘yicha tizimli
mexanizmlar yetarli darajada ishlamayapti.
Muhokama
Olingan natijalar nogironlik tushunchasining ijtimoiy-falsafiy mohiyatini
chuqurroq anglash hamda inklyuziv jamiyatni shakllantirish jarayonini
jadallashtirish zarurligini ko‘rsatadi.
O‘zbekistonda nogiron shaxslarning huquqiy himoyasini ta’minlash
maqsadida so‘nggi yillarda qator qonunlar va huquqiy-me’yoriy hujjatlar qabul
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
189
qilindi. Xususan, 2020-yil 23-sentyabrdagi “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun,
1-dekabrdagi “Nogironligi bo‘lgan shaxslarni davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlash tizimini tubdan takomillashtirish to‘g‘risida”gi
fevraldagi “Nogironligi bo‘lgan shaxslarni qo‘llab-quvvatlash tizimini
takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar”
etadi.
Eksperiment natijalari shuni ko‘rsatadiki, inklyuziv ta’lim tizimida hali ham
qator kamchiliklar mavjud. O‘qituvchilarning nogiron o‘quvchilarga maxsus
yondashuvlari, ta’lim jarayonida moslashtirilgan o‘quv materiallarining
yetishmovchiligi va texnik vositalarning kamligi muammolar sirasiga kiradi.
bois, nogiron shaxslar uchun maxsus tayyorlangan pedagoglarni ko‘paytirish, ular
uchun qo‘shimcha metodik qo‘llanmalar ishlab chiqish zarur.
Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, nogiron shaxslar uchun mehnat bozorida teng
imkoniyatlar yaratilmagan. Ish beruvchilar tomonidan nogiron shaxslarni ishga
qabul qilishda hali ham muayyan cheklovlar qo‘yilmoqda. Ularni ish bilan
ta’minlash uchun maxsus kvotalarni oshirish, inklyuziv ish muhitini yaratish va
nogiron shaxslarning kasbiy malakasini oshirishga yo‘naltirilgan dasturlarni
kengaytirish talab etiladi.
Nogiron shaxslarning jamoat hayotida faol ishtirok etishlari uchun
infratuzilmani moslashtirish zarur. Eksperiment natijalari shuni ko‘rsatadiki,
nogiron shaxslar uchun jamoat joylari, transport tizimi va boshqa infratuzilmalar
yetarlicha rivojlanmagan. Xususan, yo‘laklar va rampa yo‘nalishlari kam, lift
tizimlari mavjud emas yoki qulay emas, bu esa nogiron shaxslarning erkin
harakatlanishini cheklaydi.
5
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, 23.09.2020 y. № ZRU
-637.
6
O‘zbekiston Respublikasining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida”gi Qonuni, 15.06.2020 y. №
ZRU-641.
7
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarni qo‘llab
-quvvatlash tizimini
takomillashtirish to‘g‘risida”gi PQ
-74-sonli Qarori, 27.02.2023 y
8
Safarov B. Nogironlik va inklyuziv jamiyat: huquqiy va falsafiy asoslar.
–
Toshkent: Adolat, 2020.
–
240 b.
9
Usmonov S. “Nogironlik tushunchasining falsafiy talqini” // Fan va taraqqiyot. –
2020.
–
№5. –
B. 33-48.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
190
Xulosa
Mazkur tadqiqot nogironlik tushunchasining ijtimoiy-falsafiy mohiyatini
ochib berish, inklyuziv jamiyat shakllantirish tamoyillarini ilmiy jihatdan asoslash
hamda O‘zbekiston sharoitida nogiron shaxslarning huquq va imkoniyatlarini
kengaytirish bo‘yicha chora-tadbirlarni takomillashtirishga qaratildi. Tadqiqot
davomida nogironlik tushunchasi nafaqat tibbiy yoki individual masala, balki
ijtimoiy-falsafiy hodisa sifatida tahlil qilindi. Nogiron shaxslarning jamiyatdagi
o‘rni, ularning ijtimoiy hayotga qo‘shilishi uchun zarur bo‘lgan huquqiy, iqtisodiy
va ijtimoiy omillar o‘rganildi.
O‘zbekistonning so‘nggi yillardagi davlat siyosati inklyuziv jamiyatni
shakllantirish, nogiron shaxslarning huquqlarini ta’minlash va ularning iqtisodiy,
ijtimoiy hamda madaniy sohalarda faolligini oshirishga yo‘naltirilgan. Xususan,
2017-2021-yillarda qabul qilingan Harakatlar strategiyasi hamda 2022-2026-yillar
uchun Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi doirasida nogironligi bo‘lgan
shaxslar uchun huquqiy kafolatlar mustahkamlanib, ta’lim, mehnat va ijtimoiy
himoya tizimlari takomillashtirilmoqda.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, nogiron shaxslarning jamiyatga
integratsiyasi bo‘yicha hali ham qator muammolar mavjud:
- Huquqiy himoya va qonunchilik tizimidagi muammolar – mavjud
qonunchilik hujjatlari nogiron shaxslarning barcha ehtiyojlarini qamrab olgani
bilan, ularning ijrosini ta’minlash tizimi hali ham sust rivojlangan.
- Inklyuziv ta’lim tizimining yetarli darajada rivojlanmagani – nogiron
shaxslarning sifatli ta’lim olishi uchun mos sharoitlar yetarlicha yaratilmagan.
Pedagoglar va ta’lim muassasalari inklyuziv ta’lim metodologiyasiga to‘liq tayyor
emas.
- Mehnat bozoriga integratsiyaning sustligi – nogiron shaxslar uchun ish
o‘rinlari soni yetarli emas, ish beruvchilar tomonidan diskriminatsiya
kuzatilmoqda.
- Ijtimoiy stereotiplar va infratuzilma muammolari – jamiyatda hali ham
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
191
nogiron shaxslar imkoniyatlariga nisbatan noto‘g‘ri tushunchalar mavjud bo‘lib,
bu ularning mustaqil hayot kechirishiga to‘sqinlik qilmoqda.
Tavsiyalar
- Nogiron shaxslarning huquqlarini himoya qiluvchi qonunchilik hujjatlarini
amaliyotga to‘liq joriy qilish va monitoring mexanizmlarini kuchaytirish.
- Nogiron shaxslarning ijtimoiy va huquqiy holatini mustahkamlash uchun
maxsus davlat dasturlarini ishlab chiqish va moliyaviy ko‘mak tizimini
kuchaytirish.
- Nogiron shaxslar uchun sud tizimida alohida imtiyozlar yaratish va
ularning huquqiy himoyasini kuchaytirish.
- Nogiron shaxslar uchun maxsus moslashtirilgan ta’lim dasturlarini yaratish
va pedagoglar uchun inklyuziv ta’lim metodologiyasini joriy etish.
- Maktab va oliy ta’lim muassasalarida nogiron o‘quvchilar uchun maxsus
resurs markazlarini tashkil etish.
- Nogiron shaxslar uchun masofaviy ta’lim va zamonaviy raqamli
texnologiyalarni joriy qilish.
- Nogiron shaxslarni ish bilan ta’minlash bo‘yicha maxsus dasturlar ishlab
chiqish va ularga imtiyozli kreditlar ajratish.
- Nogiron shaxslarni mehnat bozoriga jalb qilish uchun ish beruvchilar bilan
hamkorlik dasturlarini kuchaytirish.
- Davlat va xususiy sektorda nogiron shaxslar uchun maxsus ish o‘rinlarini
yaratish va ularning ishga joylashish jarayonini yengillashtirish.
- Nogiron shaxslarning jamiyatdagi o‘rnini oshirish uchun ommaviy axborot
vositalari va targ‘ibot kampaniyalari orqali ijobiy imijni shakllantirish.
- Nogiron shaxslar uchun ijtimoiy-madaniy tadbirlarni kengaytirish va
ularning sport, san’at va ijodiy sohalarda faol ishtirokini qo‘llab-quvvatlash.
- Nogiron shaxslarning huquqlari to‘g‘risidagi tushunchalarni oshirish
uchun maxsus o‘quv kurslari va seminarlar tashkil qilish.
- Nogiron shaxslar uchun jamoat joylari, transport tizimi va uy-joy
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
192
infratuzilmasini moslashtirish.
- Nogiron shaxslarning shaxsiy transport vositalaridan foydalanish
imkoniyatlarini kengaytirish va maxsus yo‘laklar yaratish.
- Davlat va xususiy sektor tomonidan qurilayotgan binolar va jamoat
joylarida nogiron shaxslar uchun qulay sharoitlarni majburiy talab sifatida
belgilash.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021.
2. O‘zbekiston Respublikasining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarning
huquqlari to‘g‘risida”gi Qonuni, 15.06.2020 y. № ZRU-641.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarni
qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi PQ-74-sonli Qarori,
27.02.2023 y.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni,
23.09.2020 y. № ZRU-637.
5. Birlashgan Millatlar Tashkiloti. Nogironlar huquqlari bo‘yicha
Konvensiya. – Nyu-York: BMT, 2006.
6. Yuldashev F.X. Ijtimoiy falsafa asoslari: Monografiya. – Toshkent: Fan,
2019. – 320 b.
7. Karimov A. Jamiyat va inklyuziya: Falsafiy tahlil. – Toshkent:
O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2021. – 280 b.
8. Safarov B. Nogironlik va inklyuziv jamiyat: huquqiy va falsafiy asoslar.
– Toshkent: Adolat, 2020. – 240 b.
9. Xolmirzayev X.N. “Nogiron shaxslarning huquqiy va ijtimoiy himoyasi
masalalari” // Ijtimoiy falsafa jurnali. – 2022. – №2. – B. 67-80.
10. Egamberdiyev A.A. “Inklyuziv ta’lim tizimi: nazariya va amaliyot” //
Pedagogika va psixologiya jurnali. – 2021. – №4. – B. 45-59.
11. Muhaydinova M. “Nogironlik va ijtimoiy transformatsiya” //
O‘zbekiston falsafa jurnali. – 2023. – №1. – B. 88-102.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 1-son May 2025
193
12. Normurodov T. “Nogironlarning mehnat bozoriga integratsiyasi” //
Iqtisodiyot va huquq jurnali. – 2022. – №3. – B. 55-72.
13. Usmonov S. “Nogironlik tushunchasining falsafiy talqini” // Fan va
taraqqiyot. – 2020. – №5. – B. 33-48.
14. World Health Organization. World Report on Disability. – Geneva:
WHO Press, 2011. – 345 p.
15. United Nations. Disability and Development Report 2018. – New York:
UN Publications, 2019. – 272 p.
