Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 1-son Aprel 2025
418
BIM TEXNOLOGIYASI: QURILISH SOHASIDA RAQAMLI INQILOB
Po’latov G’ofur Ergashovich
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiya universiteti o’qituvchisi
Rajapov Ramazon Shuhratovich
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiya universiteti o’qituvchisi
Anotatsiya: Building Information Modeling (BIM) texnologiyasi zamonaviy
qurilish sohasida raqamli inqilobni keltirib chiqardi. BIM 3D model yaratishdan
tashqari, qurilish jarayonini rejalashtirish, boshqarish va monitoring qilish uchun
zarur bo‘lgan barcha ma’lumotlarni birlashtiradi. Bu texnologiya qurilishning
barcha bosqichlarida (loyiha, dizayn, qurilish va ekspluatatsiya) jamoalar
o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytiradi va xatolarni kamaytiradi. Maqolada
BIMning qanday ishlashi, uning qurilish sohasidagi samaradorligi va undan
foydalanishning amaliy misollari haqida so‘z yuritiladi.
Kalit so’z: Arxitektura, BIM, Revit dasturi , ArchiCad.
BIM texnologiyasining afzalliklari
BIM texnologiyasining asosiy afzalliklaridan biri – bu samaradorlikning
sezilarli darajada oshishi. BIM yordamida qurilish loyihalari oldindan aniq
rejalashtiriladi, bu esa xatolar va kechikishlarning oldini oladi. Masalan, 3D model
yordamida qurilish jarayonini vizualizatsiya qilish, mehnat resurslarini va
materiallarni optimal taqsimlash imkonini beradi. Bu esa qurilishning umumiy
xarajatlarini kamaytiradi va vaqtni tejaydi.
Bundan tashqari, BIM texnologiyasi jamoaviy ishni ham yaxshilaydi. Loyiha
ustalari, arxitektorlar, muhandislar va qurilish mutaxassislari birgalikda bir
platformada ishlashlari mumkin. Shu tarzda, barcha ishtirokchilar bir-birining
ishini kuzatishi va o‘zgarishlar kiritishi mumkin, bu esa loyihaning sifatini oshiradi
va noto‘g‘ri qarorlar qabul qilinishi ehtimolini kamaytiradi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 1-son Aprel 2025
419
BIM dasturlari va texnologiyalarining rivojlanishi
BIMning rivojlanishiga ko‘plab dasturlar va texnologiyalar hissa qo‘shgan.
Eng mashhur dasturlar qatoriga Autodesk Revit, ArchiCAD va Navisworks kiradi.
Ushbu dasturlar qurilish jarayonining barcha bosqichlarida ishlatiladi: loyihani
yaratish, qurilishning har bir bosqichini rejalashtirish va resurslarni taqsimlash.
Revit dasturi arxitektura, muhandislik va qurilish dizaynini birlashtiradi va barcha
ishtirokchilarga loyiha yaratishda bir xil platformada ishlash imkonini beradi.
ArchiCAD esa o‘zining intuitiv interfeysi bilan mashhur bo‘lib, arxitektorlar va
dizaynerlar uchun qulay. Navisworks dasturi esa ko‘p qavatli qurilish loyihalarini
boshqarish uchun keng qo‘llaniladi.
Real hayotda BIM texnologiyasining qo‘llanilishi
BIM texnologiyasi real hayotda qurilish sohasida muvaffaqiyatli
qo‘llanilmoqda. Masalan, Londonning Crossrail loyihasi – bu 15 milya
uzunlikdagi temiryo‘l liniyasini qurish bo‘yicha katta loyiha bo‘lib, bu loyihada
BIM texnologiyasi yordamida barcha qurilish jarayonlari rejalashtirildi va
muvofiqlashtirildi. Natijada loyiha o‘z vaqtida va belgilangan byudjet doirasida
amalga oshirildi.
Shuningdek, Burj Khalifa (Dubay) va One World Trade Center (Nyu-York)
kabi osmono‘par binolarni qurish jarayonida ham BIM texnologiyasi keng
qo‘llanilgan. Bu loyihalarda BIM yordamida qurilish jarayonlari boshqarildi,
shuningdek, inshootlarning barcha texnik parametrlari oldindan rejalashtirildi.
Xulosa:
BIM texnologiyasi qurilish sohasining kelajagini o‘zgartirib
yuboradi. U samaradorlikni oshirib, loyiha jamoalari o‘rtasida yaxshilangan
hamkorlikni ta’minlaydi. Texnologiya orqali qurilish jarayonlari aniq
rejalashtiriladi, xatolar kamayadi va ishlar tezlashadi. Kelajakda BIM
texnologiyasining yanada rivojlanishi va qo‘llanilishi, ayniqsa, yashil arxitektura
va aqlli shaharlar qurilishida muhim rol o‘ynaydi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 1-son Aprel 2025
420
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Eastman, C., Teicholz, P., Sacks, R., & Liston, K. (2011). BIM Handbook:
A Guide to Building Information Modeling for Owners, Managers, Designers,
Engineers, and Contractors. John Wiley & Sons.
2. Kymmell, W. (2016). Building Information Modeling: Planning and Managing
Construction Projects with 4D CAD and Simulations. McGraw-Hill Education.
