Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 1-son Aprel 2025
405
MAKTABGACHA TA’LIMDA TASVIRIY FAOLIYATNI TASHKIL
ETISH MASALASI
Sabirxodjaeva Tursunoy Tojitdin qizi
ADU, “Tasviriy va amaliy san’at” kafedrasi katta o‘qituvchisi.
Annotatsiya. Maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida olib
boriladigan tasviriy faoliyat mashg’ulotlari imkoniyatlari tahlil qilingan.Tasviriy
faoliyat jarayonida bolalarning har tomonlama rivojlanishi va guruhda
rivojlantiruvchi muhitning tarkib topishi izchil asoslangan.
Kalit so’zlar; tasviriy faoliyat, estetik tarbiya, integral faoliyat.
Sh.M. Mirziyoyev Oliy majlisga yo'llagan murojaatlarida "Ilm va ta'limning
qadriga yetib, davlatimizda ilm va ta'lim o'rganish bilan muhit yaratilsa,
bobolarimizga munosib hayot va kelajakni qura olamiz"- deya ta'kidlaganlar.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tasviriy faoliyat vositasida bolalarning
estetik qobiliyatlarini shakllantirishda tarbiyachining o’rni beqiyos.U chuqur bilim
va yuqori malakaga ega bo’lishi, buning uchun muntazam rvishda o’z ustida
ishlashi, ilmiy-nazariy saviyasini tinimsiz ko’tarishi, ilg’or tajribalarga tayanishi
kerak. Tasviriy faoliyat bo’yicha maktabgacha ta’lim tashkiloti dasturi bolalarda
tevarak atrofga nisbatan qiziqishni uyg’otish estetik munosabatni tarbiyalash,
ijodiy qobiliyat va tasvirlashni rivojlantirishni ko’zda tutadi.Maktabgacha ta’lim
tashkiloti mashg’ulotlarida bolaning maktabda muvaffaqiyatli o’qib ketishi uchun
zarur bo’lgan vazifalar hal etiladi.Rasm,applikatsiya loy ishlari jarayonida
bolalarda fikr yuritishning analiz sintez, takrorlash,konkretlashtirish kabi
ko’nikmalari shakllanadi.Shuningdek bu jarayonlarda bolalar jamoada ishlashga,
o’z harakatini o’rtoqlarining harakatiga moslashtirishga o’rganadilar.
Tasviriy faoliyat bo‘yicha maktabgacha ta'lim tashkiloti dasturi bolalarda
tevarak atrofga nisbatan ijobiy munosabatini, bundan tashqari san'at bolalarda
estetik munosabatni tarbiyalash, ijodiy qobiliyat va tasvirlashlarini rivojlantirishni
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 1-son Aprel 2025
406
ko‘zda tutadi. Ma’lumki, maktabgacha ta'lim tashkiloti mashg‘ulotlarida maktabda
muvaffaqiyatli o‘qib ketishlari uchun zarur bo‘lgan vazifalar xal etiladi. Rasm,
applikatsiya, loy ishlari jarayonida bolalarda fikr yuritishning analiz, sintez,
takrorlash, konkretlashtirish kabilar shakllanadi. Shuningdek bu jarayonlarda
bolalar jamoada ishlashga, o‘z harakatini o‘rtoqlarining harakatiga bo‘ysundirishga
o‘rganadilar. Bolalar maktabgacha ta'lim tashkilotida tasviriy faoliyati
mashg‘ulotlari bolalarda, o‘quv faoliyatida zarur bo‘lgan malaka ko‘nikmalarni
shakllantiradi. Maktabgacha ta'lim tashkilotlarining tasviriy faoliyat birlamchi
yo‘nalishi maktabgacha yoshdagi bolalarni badiiy-estetik tarbiyalash hisoblanadi.
Mazkur yo‘nalishning samarasi estetik yo‘nalishning barcha vositalarini (teatr,
musiqa, badiiy adabiyot, rasm chizish, applikatsiya va boshqalar) kompleks tarzda
qo‘llanilgandagina aniq bo‘ladi. Maktabgacha ta'lim tashkilotlarida o‘tiladigan
“Tasviriy faoliyat” mashg‘ulotlari bolalarga beriladigan estetik tarbiya masalalarini
yechishda katta ahamiyatga ega. Chunki tasviriy faoliyat o‘z xususiyatiga ko‘ra
badiiy faoliyat hisoblanadi. Badiiy faoliyat mashg‘ulotlarining barcha turlari
bolalarda go‘zallikni bilish uchun, borliqqa emotsional-estetik munosabatni
rivojlantirish uchun keng imkoniyatlarni ochib beradi. “Tasviriy faoliyat”
mashg‘ulotlari jarayonida: badiiy didni tarbiyalash; amaliy badiiy faoliyat va
malakalarni rivojlantirish; fantaziya, ijodiy fikrlash va tasavvur qilish, idrok
qilishni rivojlantirish; qo‘lning aniq harakatlari va barmoqlarning mayda
motorikasini rivojlantirish; kasbiy badiiy-ijodiy faoliyat kurtaklarini namoyon
bo‘lishi uchun imkon yaratish kabi ta'limiy va tarbiyaviy masalalar hal etib
boriladi. Bundan xulosa shuki, tasviriy faoliyat integrativ mazmun kasb etuvchi
eng katta bo‘lim hisoblanadi va faoliyatning boshqa turlari bilan mantiqiy va
didaktik bog‘liqlikda amalga oshiriladi. Ushbu omil o’z navbatida tasviriy faoliyat
mashg‘ulotlari mazmuni, nazariyasi va texnologiyasi faoliyatning boshqa turlariga
bog’liq tarzda takomillashtirib borish lozimligini anglatadi.
Maktabgacha
ta’lim
tashkilotlarida
tasviriy
tasviriy
faoliyat
mashg’ulotlarida bolalar asosan amaliy ish bajaradilar,san’at asarlari, xususan
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 1-son Aprel 2025
407
rasmga qarab hikoya qilish boshqa faoliyatlar bilan integral ravishda olib boriladi.
Bolalar guruhdagi olib boriladigan tasviriy faoliyat mashg’ulotlarida, qalam hamda
moyqalamdan erkin foydalanishda o’z harakterini va qo’l kuchini idora etishga
o;rganadilar.Bu esa malakani egallash ,bolalarda qo’lini yengil ,erkin bir tekisdagi
harakat qilish hususisyatini rivojlantiradi. Umumiy tatqiqotlarimiz natijasida
bolalar turli shakl ,proporsiyadagi predmedlarni chizish jarayonida predmetning ish
hususiyatiga qarab yo’nalishni saqlash zarurligiga predmetning kattaligiga mos
ravishda harakatlanishga yordam beradigan metodikalarni tadqiq etdik.Bundan
kelib chiqdiki, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida olib boriladigan tasviriy faoliyat
mashg’ulotlarida bolalar materialdan tartibli foydalanishga, ularni toza saqlashga,
faqat zarur materiallardan hamda ularni ishlatish yo’llarini rejalashtirishga
o’rganadilar.Bu mashg’ulotlar bolalarda diqqatni va ko’rish xotirasini
rivojlantiradi. Tasviriy faoliyat-bu bolalarni o’z oldiga qo’ygan maqsadlarini
bajarishda tinmay mehnat qilishga undovhi faoliyatdir.Tasviriy faoliyat bolalarga
estetik tarbiya berishning asosiy vositasi hisoblanadi.Bolalarda estetik sezgining
rivojanishirangi,ritmi,proporsiyani chuqurroq sezish bilan bog’liqdir.Bola rangni
shaklni,uning xilma xilligini sezsa shunchalik aralashmasining xilma-xilligini
sezsa, shunchalik ranglar aralashmasining xilma xilligidan zavq oladi,bahramand
bo’ladi.Bolalarda estetik sezgining rivojlanishi ularda predmetlarga va uning bazi
sifatlariga nisbatan estetik baho berishni rivojlantiradi.Ularda tasviriy san’at
asarlarini
tushunishga,ularga
nisbatan
his-tuyg’uni,munosabatni
tarbiyalaydi.Tasviriy faoliyat bolalarning badiiy ijodiy o’sishida muhim o’rin
egallaydi.Bolalarning badiiy ijodiy o’sishi –bu obrazli fikr yuritish,estetik idrok
etishni va obraz yaratishda zarur bo’lgan malaka ko’nikmalarni egallash
hisoblanadi.Masalan, tabiatga yoki istirohat bog’iga sayr,bahor faslida ekskursiya
uyushtirish va tabiatdagi o’zgarishlarni kuzatish.Tarbiyachi bolalarni predmet yoki
tevarak atrofini kuzatishda kelib chiquvhi estetik his-tuyg’u orqali tevarak atrofga
kishilar mehnatiga to’g’ri baho berish,vatanga muhabbat kabi sifatlarini
tarbiyalashi mumkin.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 1-son Aprel 2025
408
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki Maktabga bolalarni tayyorlashda
tasviriy faoliyat katta ahamiyat kasb etadi.Rasm,loy,qurish materiallari bo’yicha
bilim,malakalarini egallash maktabda tasviriy faoliyat darslari va mehnat darslarini
muvaffaqiyatli
egallashlariga
asos
bo’ladi.Ularni
o’quv
faoliyatiga
tayyorlaydi:pedagogni
tinglashga,uning
ko’rsatmalarini
bajarishga
o’rgatadi.Oldiga qo’yilgan vazifani hal etishda,uning asosiy va muhim hal etish
yo’llarini izlab topishbu o’quv faoliyatning asosiy sababchilaridan biridir.Tasviriy
faoliyat jarayonida o’z ishini nazorat qilib boorish,maktabda vazifalarni bajarishda
ham rol o’ynaydi.Shuningdek,bola tasviriy faoliyat jarayonida psixologik jihatdan
ham tayyorlanib boradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xapqimiz bilan
birga quramiz. - Toshkent, O‘zbekiston, 2017. - 488 b.
2. Bahodirovna M. Z. IMPROVING THE METHODOLOGY OF
DEVELOPING AESTHETIC CULTURE OF STUDENTS IN FINE ARTS
//Academia Repository. – 2024. – Т. 5. – №. 2. – С. 300-305.
3. Bakhadirovna M. Z. Methodology for the Development of Students'
Comets of Aesthetic Culture and Creativity //EUROPEAN JOURNAL OF
INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION. – 2024. – Т. 4. – №. 1. – С. 22-
26.
4. Bahodirovna M. Z. TASVIRIY SAN’AT MASHG’ULOTLARIDA O
‘QUVCHILARNING
IJODKORLIK
KOMETENSIYASINI
RIVOJLANTIRISHDA TRENINGLARDAN FOYDALANISH //FAN JURNALI
TA'LIM VA MADANIYAT. – 2024. – Т. 2. – №. 1.
5. Kh K. K. THE ROLE AND SIGNIFICANCE OF THE PORTRAIT
GENRE IN AESTHETIC EDUCATION OF V-VIII CLASS STUDENTS OF
GENERAL SECONDARY SCHOOLS //American Journal of Pedagogical and
Educational Research. – 2024. – Т. 21.
