Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 1-son Aprel 2025
348
MAVZU: BOSHLANG'ICH TA'LIMDA KORREKSION PEDAGOGIKA
FANINING MAQSAD VA VAZIFALARI
TEZIS
Normatova Maftuna Aliqulovna
Toshboboyeva Nodira Shavkatulla qizi
Xoliyorova Mohichehra Xoliyorovna
Toirova Shoira Boyburiyevna
DENOV TADBIRKORLIK VA PEDAGOGIKA INSTITUTI TALABALARI
Boshlang‘ich ta’limda korreksion pedagogika fanining maqsad va vazifalari
Korreksion pedagogika — bu maxsus pedagogikaning muhim bo‘limlaridan
biri bo‘lib, jismoniy va aqliy rivojlanishida turli xil cheklovlarga ega bolalar bilan
ishlash metodikasini o‘rganadi. Ushbu fanning boshlang‘ich ta’limdagi ahamiyati
nihoyatda katta, chunki aynan shu bosqichda bola shaxsining asosiy jihatlari
shakllana boshlaydi. Shu sababli korreksion pedagogika boshlang‘ich ta’limda o‘z
oldiga muhim maqsad va vazifalarni qo‘yadi.
Korreksion pedagogika — bu imkoniyati cheklangan (ya’ni, eshitish, ko‘rish, nutq,
harakat yoki aqliy rivojlanishda muammosi bor) bolalar bilan ishlashni o‘rgatuvchi
fan. Bu fan o‘qituvchiga shunday bolalarning ehtiyojlarini tushunish, ularga
qanday yondashish, qanday metodlardan foydalanish kerakligini o‘rgatadi.
Asosiy maqsad — imkoniyati cheklangan bolalarga sifatli ta’lim va tarbiya berish,
ularning rivojlanishiga yordam berish va jamiyatga moslashishlariga
ko‘maklashishdir.
Yani, bu fan bolaga:
•
o‘qishni,
•
yozishni,
•
fikrlashni,
•
mustaqil hayot kechirishni,
•
jamiyatda o‘z o‘rnini topishni
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 1-son Aprel 2025
349
•
o‘rgatishni maqsad qiladi.
Korreksion pedagogikaning asosiy maqsadi – imkoniyati cheklangan
bolalarning individual rivojlanish xususiyatlarini inobatga olgan holda, ularni
jamiyatga moslashtirish, bilim, ko‘nikma va malakalarni shakllantirish hamda
ijtimoiy moslashuvini ta’minlashdir. Bu bolalarni umumiy rivojlanish yo‘nalishiga
yaqinlashtirish, ularning mustaqil fikrlash, muloqot qilish va faoliyat yuritish
qobiliyatlarini rivojlantirish fanning asosiy yo‘nalishlaridandir.
Ushbu fan oldiga qo‘yilgan vazifalar esa quyidagilardan iborat:
Imkoniyati cheklangan bolalarni erta aniqlash va tashxislash — bu orqali
bolalarning ehtiyojlariga mos individual ta’lim dasturlari tuzish mumkin bo‘ladi.
Maxsus pedagogik yondashuvlarni ishlab chiqish — har bir bolaning psixofizik
rivojlanish darajasiga mos tarzda o‘quv-uslubiy vositalarni tanlash va qo‘llash.
Kompensator va korreksion mashg‘ulotlarni tashkil etish — bolaning mavjud
kamchiliklarini kamaytirish va ularni to‘ldiruvchi mashg‘ulotlar o‘tkazish.
Ijtimoiylashtirish va reabilitatsiya jarayonini yo‘lga qo‘yish — bolani mustaqil
hayotga tayyorlash, ijtimoiy muhitda moslashishiga ko‘maklashish.
Ota-onalar va pedagoglar bilan hamkorlik qilish — bolaning rivojlanishida
muhitning o‘rni katta bo‘lgani sababli, ular bilan doimiy aloqada bo‘lish va
maslahatlar berish.
1. Imkoniyati cheklangan bolalarni erta aniqlash va tashxislash
Bu vazifa bolaning rivojlanishidagi muammolarni erta bosqichda aniqlashni
ko‘zda tutadi. Tashxis qo‘yish — bolaning aqliy, jismoniy yoki psixologik
xususiyatlarini aniqlab, unga mos pedagogik yondashuv tanlash imkonini beradi.
Bu orqali bolaning imkoniyatlarini to‘g‘ri baholash va unga kerakli yordamni
ko‘rsatish osonlashadi.
2. Maxsus pedagogik yondashuvlarni ishlab chiqish
Har bir bolaning rivojlanish darajasi, ehtiyojlari va o‘rganish uslubi har xil
bo‘lganligi sababli, ularni o‘qitish va tarbiyalashda individual yondashuv talab
etiladi. Ushbu vazifa — maxsus metodlar, vositalar va texnologiyalarni ishlab
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 1-son Aprel 2025
350
chiqish hamda ularni amaliyotga tatbiq etishni nazarda tutadi.
3. Kompensator va korreksion mashg‘ulotlarni tashkil etish
Bu vazifa bolaning mavjud nuqsonlarini yumshatish yoki qoplash
(kompensatsiya qilish), ularning o‘rnini boshqa qobiliyatlar orqali to‘ldirishga
qaratilgan. Korrektsion mashg‘ulotlar esa bolaning o‘zida mavjud bo‘lgan
nuqsonlarni tuzatishga yoki rivojlantirishga xizmat qiladi. Masalan, nutqida
muammo bo‘lgan bolalar bilan logopedik mashg‘ulotlar olib boriladi.
4. Ijtimoiylashtirish va reabilitatsiya jarayonini yo‘lga qo‘yish
Bu vazifa imkoniyati cheklangan bolalarni jamiyatga moslashtirish, ular
bilan sog‘lom tengdoshlari bilan munosabat o‘rnatishga yordam berishdan iborat.
Reabilitatsiya — bu bola faoliyatini tiklash yoki rivojlantirish jarayoni bo‘lib,
ularning ijtimoiy hayotda faol ishtirok etishiga zamin yaratadi.
5. Ota-onalar va pedagoglar bilan hamkorlik qilish
Bolani rivojlantirishda oila va o‘qituvchining roli muhim ahamiyatga ega.
Shu sababli korreksion pedagogika ota-onalar bilan yaqin hamkorlikda ishlashni
vazifa qilib qo‘yadi. Bu orqali bola uchun yagona, izchil ta’lim-tarbiya muhiti
yaratiladi, ota-onalar bola bilan to‘g‘ri munosabat qurish bo‘yicha maslahatlar
oladilar.
XULOSA
Boshlang‘ich ta’limda korreksion pedagogika fani imkoniyati cheklangan
bolalarning individual ehtiyojlarini inobatga olgan holda, ularni to‘g‘ri tarbiyalash
va o‘qitish yo‘llarini o‘rgatadi. Bu fan orqali nafaqat bolalarning bilim va
ko‘nikmalari shakllanadi, balki ularning ijtimoiy hayotga moslashuvi, mustaqil
yashashga tayyorlanishi ham ta’minlanadi. Korreksion pedagogika maqsadi — har
bir bolaning imkoniyatini ochish, uni jamiyatga foydali shaxs sifatida voyaga
yetkazish bo‘lsa, vazifalari esa bu yo‘ldagi aniq bosqich va choralarni belgilab
beradi. Shunday ekan, ushbu fan pedagoglar uchun nafaqat bilim manbai, balki
mehr, sabr-toqat va insonparvarlik maktabi hamdir.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 1-son Aprel 2025
351
Foydalangan adabiyotlar
1.
Abdullaeva, Z. "Maxsus pedagogika asoslari." – Toshkent: O‘qituvchi,
2019.
2.
Karimova, R. va boshq. "Korreksion pedagogika." – Toshkent: Fan va
texnologiya, 2020.
3.
Axmedova, M. "Boshlang‘ich ta’lim metodikasi." – Toshkent: Yangi asr
avlodi, 2021.
4.
Salieva, N. "Defektologiya asoslari." – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2018.
