Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
395
CHET TILI TA’LIMIDA KOMMUNIKATIV YONDASHUVNING
SAMARADORLIGI
Gapparov Abdujalil Jabbarovich
Guliston davlat Universiteti, Filologiya fakulteti,
Fakultetlararo chet tili kafedrasi katta o‘qituvchisi
Annotatsiya: Kommunikativ til o‘qitish (CLT) chet tillarini o‘qitishda
muloqotga asoslangan samarali metodlardan biri bo‘lib, o‘quvchilarning haqiqiy
hayotiy vaziyatlarda tilni qo‘llash qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan. Ushbu
maqolada CLT metodining asosiy tamoyillari, afzalliklari va qiyinchiliklari tahlil
qilinib, uning lingvistik kompetensiyani oshirish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish
va ta’lim jarayonini jonlantirishdagi o‘rni yoritiladi. Tadqiqot natijalari shuni
ko‘rsatadiki, CLT yondashuvi talabalarni interaktiv o‘rganish muhitiga jalb etish
orqali samarali natijalarga erishish imkonini beradi.
Kalit so‘zlar: Kommunikativ til o‘qitish, chet tili ta’limi, interaktiv metodlar,
muloqot kompetensiyasi, real vaziyatlarda til o‘rganish, lingvistik rivojlanish,
tanqidiy fikrlash, ta’lim texnologiyalari
Kommunikativ til o‘qitish (CLT) chet tillarini o‘qitishda samarali
metodlardan biri sifatida e’tirof etilib, asosiy urg‘uni muloqotga yo‘naltirilgan
ta’limga qaratadi. Ushbu metod odatiy grammatik yondashuvlardan farqli
ravishda, o‘quvchilarning nutqiy kompetensiyasini oshirishga, amaliy
foydalanishga va haqiqiy hayotiy vaziyatlarda tilni qo‘llashga asoslangan.
CLT metodining asosiy afzalliklaridan biri uning o‘quv muhitini tilga
boyitish qobiliyatidir. Ushbu yondashuv orqali talabalar til ko‘nikmalarini tabiiy
ravishda rivojlantirib, bir vaqtning o‘zida nutqiy madaniyat va kommunikativ
strategiyalarni o‘zlashtiradilar. Tilni bevosita real hayotiy vaziyatlar orqali
o‘rganish, o‘quvchilarni o‘z fikrlarini erkin ifoda eta olishlari uchun
rag‘batlantiradi [1].
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
396
CLT metodining samaradorligi lingvistik va psixolingvistik tadqiqotlar bilan
tasdiqlangan bo‘lib, mazmunli til tajribasi orqali bilimlarni yanada chuqurroq
o‘zlashtirishga yordam beradi. Talabalar dars jarayonida tilni amalda qo‘llash
imkoniyatiga ega bo‘lib, so‘z boyligi, grammatik tuzilmalar va nutqiy uslublarni
tabiiy kontekstda o‘rganadilar. Muloqotga asoslangan yondashuv nutqiy faollikni
oshirishga yordam beradi va talabalarni chet tilida ishonch bilan gapirishga
undaydi.
Bundan tashqari, CLT tanqidiy fikrlash va muammolarni hal qilish
ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi. Talabalar o‘zaro suhbatlar, bahs-munozaralar va
jamoaviy topshiriqlar orqali nafaqat lingvistik bilimlarni, balki mustaqil fikrlash
va mantiqiy tahlil qilish qobiliyatlarini ham oshiradilar. Bunday integrativ
yondashuv til o‘rganish jarayonini yanada samarali va qiziqarli qiladi [2].
Shunga qaramay, CLTni amaliyotga tatbiq etishda qator muammolar
mavjud. Eng katta muammolardan biri o‘qituvchilarning yuqori darajadagi til
kompetensiyasi va metodik ko‘nikmalarga ega bo‘lish zaruriyatidir. O‘qituvchilar
nafaqat tilni, balki zamonaviy kommunikativ metodlarni ham chuqur bilishlari
kerak. Bu esa ta’lim jarayonining oldindan puxta rejalashtirilishini va didaktik
materiallarning ehtiyotkorlik bilan tanlanishini talab qiladi.
Shuningdek, ba’zi talabalar uchun CLT metodi doirasida chet tilida fikrlash
va muloqot qilish qiyinchilik tug‘dirishi mumkin. Ayniqsa, boshlang‘ich
darajadagi o‘quvchilar uchun bu jarayon murakkab bo‘lib, tushunmovchilik va
motivatsiyaning pasayishiga olib kelishi mumkin. Ushbu muammoni hal qilish
uchun o‘qituvchilar vizual vositalar, soddalashtirilgan matnlar va bosqichma-
bosqich yo‘naltirish kabi qo‘llab-quvvatlash usullaridan foydalanishlari zarur [3].
Baholash tizimi ham CLTda alohida o‘rin tutadi. An’anaviy baholash
usullari, ya’ni faqat grammatik bilimlarga asoslangan testlar, talabalar
rivojlanishini to‘liq aks ettirmasligi mumkin. Shu sababli, CLT darslarida
baholashning amaliy usullari, jumladan, taqdimotlar, loyiha ishlari, yozma insho
va refleksiyalar qo‘llanilishi lozim. Bunday yondashuv o‘quvchilarning muloqot
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
397
qobiliyatini ob’ektiv baholash va ularning rivojlanish darajasini aniqlash imkonini
beradi.
Zamonaviy texnologiyalar CLT metodining samaradorligini yanada
oshiradi. Onlayn resurslar, video darslar, interaktiv o‘yinlar va virtual platformalar
o‘quvchilarga haqiqiy til muhitida mashq qilish imkoniyatini taqdim etadi. Mobil
ilovalar va onlayn hamkorlik vositalari esa o‘quvchilarning sinfdan tashqari
mashg‘ulotlarini
qo‘llab-quvvatlab,
ularning
tilni
yanada
chuqurroq
o‘zlashtirishlariga yordam beradi [4].
CLT zamonaviy ta’lim tamoyillariga ham mos keladi. XXI asr globalizatsiya
jarayonlari bilan ajralib turar ekan, xorijiy tillarni mukammal bilish va samarali
muloqot qilish ko‘nikmalari tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. CLT esa
o‘quvchilarni dunyo miqyosida samarali muloqot qilishga tayyorlashga qaratilgan
bo‘lib, til ta’limini yanada mazmunli va natijaviy qiladi [5].
Xulosa qilib aytganda, kommunikativ til o‘qitish (CLT) chet tili ta’limida
samarali yondashuvlardan biri bo‘lib, talabalarni real hayotiy vaziyatlarda muloqot
qilishga tayyorlaydi. Bu metod til kompetensiyasini, tanqidiy fikrlashni va
mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Barcha
qiyinchiliklariga qaramay, to‘g‘ri rejalashtirish va zamonaviy pedagogik
texnologiyalardan foydalanish orqali CLT chet tilini o‘rgatish jarayonida muhim
o‘rin tutadi va o‘quvchilarning global dunyo bilan bog‘lanish imkoniyatlarini
kengaytiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Brown, H. D. (2007).
Principles of Language Learning and Teaching
(5th
ed.). Pearson Education.
2.
Richards, J. C., & Rodgers, T. S. (2014).
Approaches and Methods in
Language Teaching
(3rd ed.). Cambridge University Press.
3.
Janikulovna, D. S., Jabbarovich, G. A., Abdumuratovich, K. S., &
Bakhriddinovich,
J.
I.
(2021).
THE
IMPORTANCE
OF
INTERCULTURAL INTERACTION IN THE STUDY OF A FOREIGN
LANGUAGE. Проблемы педагогики, (5 (56)), 36-38.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
398
4.
ГАППАРОВ, А. Ж., & ФОЗИЛОВ, М. М. (2013). ПРАВИЛЬНОЕ
ПРОИЗНОШЕНИЕ И КАК ДОСТИЧЬ ЕГО. In Будущее науки-2013
(pp. 201-204).
5.
Zhabborovich, Gapparov Abdujalil. "AN INTEGRATED MODEL OF
TEACHING COMPUTER SCIENCE AND THE ENGLISH LANGUAGE
IN THE INFORMATION EDUCATIONAL ENVIRONMENT OF
SCHOOLS." European Journal of Research and Reflection in Educational
Sciences Vol 8.3 (2020).
6.
Jabbarovich , G. A. . «HOW TECHNOLOGY IS SHAPING MODERN
LANGUAGE EDUCATION». Новости образования: исследование в
XXI
веке, т. 2, вып. 21, май 2024 г., сс. 438-40,
https://nauchniyimpuls.ru/index.php/noiv/article/view/15877
7.
Jabbarovich , G. A. . «THE INTEGRAL ROLE OF TECHNOLOGY IN
MODERN EDUCATION». Новости образования: исследование в XXI
веке,
т.
2,
вып.
21,
май
2024
г.,
сс.
461-3,
https://nauchniyimpuls.ru/index.php/noiv/article/view/15884
8.
Sh, Kuziev. "The ways of developing discourse competence in non-
linguistic faculties." The academy of Ma'mun in Kharezm 5 (2020).
9.
Kuziev, S. H., and S. Rahmonova. "Distance learning and technology-the
future of national education." Foreign languages in Uzbekistan 1 (2018): 20.
10.
Kuziev, Shavkat, and Mukhlisa Kuzieva. "SOCIAL NETWORKS IN
TEACHING AND LEARNING ENGLISH." Talqin va tadqiqotlar 1.9
(2023).
11.
Кузиев,
Шавкат
Абдумуратович.
"ТАЪЛИМ
ТИЗИМИДА
ЗАМОНАВИЙ
ВОСИТАЛАРДАН
ФОЙДАЛАНИШ
ИМКОНИЯТЛАРИ." Scientific Impulse 1.5 (2022): 1641-1643.
12.
Abdumuratovich, Kuziev Shavkat. "MODERN METHODS AND TIPS OF
LEARNING
ENGLISH."
JOURNAL
OF
INNOVATIONS
IN
SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL RESEARCH 6.3 (2023): 58-60.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
399
13.
Abdumuratovich, Kuziev Shavkat. "The role of multimedia technology in
teaching the English language." Достижения науки и образования 2.7 (29)
(2018): 57-60.
14.
Otabek, Tilavoldiev, and Kuziev Shavkat. "The methodology of grammar
teaching." Academy 5 (44) (2019): 79-80.
15.
Abdumuratovich, Kuziev Shavkat. "Progress in language teaching via
picture stories." Вопросы науки и образования 2 (14) (2018): 60-62.
16.
Кузиев, Шавкат Абдумуратович. "Актуальное членение как особая
характеристика синтаксического уровня." Молодой ученый 1 (2017):
528-530.
17.
Kuziev, Shavkat Abdumuratovich. "THE ROLE OF AUDIENCE AND
CONTEXT IN THE SPEECH." Наука и образование: сохраняя прошлое,
создаём будущее. 2017.
18.
Abdumuratovich, Kuziev Shavkat. "HEI POLICIES ON AI USE."
INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH CONFERENCE. Vol. 2.
No. 19. 2023.
19.
Abdumuratovich, Kuziyev Shavkat. "AI IN LANGUAGE LEARNING
PROCESS." International Scientific and Current Research Conferences.
2023.
20.
Abdumuratovich, Kuziev Shavkat. "TEACHING WRITING THROUGH
THE USE OF ChatGPT." PEDAGOG 7.4 (2024): 61-63.
21.
Kuziev, Shavkat. "POLICY FRAMEWORKS IN DEVELOPED
COUNTRIES
FOR
AI
INTEGRATION:
A
COMPARATIVE
ANALYSIS." Ilm-fan va ta'lim 5 (20) (2024).
22.
Abdumuratovich, Kuziev Shavkat. "COMPARISON OF AI POLICY." SO
‘NGI ILMIY TADQIQOTLAR NAZARIYASI 7.4 (2024): 204-206.
