Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
13
O'ZBEKISTONDA TRANSPORT SOHASIDAGI ISLOHOTLARNING
URBANIZATSIYA JARAYONLARIGA TA'SIRI VA YO’L
INFRATUZILMASI
Egamberdiev Odil Buriboevovich
teacher of Tashkent Transport University, Tashkent,
Annotatsiya: Magolada O'zockiston hududlarida transport sohasining
Urabanizatsiya jarayonlariga ta'siri, yangidan quilayotgan hamda
rekonstruktsiya qilinayotgan avtomobil yollarining shaharlarni rivojanishidagi
ahamiyati tahlil gilingan. Shu bilan birga, Respublika ahamiyatidagi yo'llaming
savdo-logistika tarmoqlariga ijboiy ta'siri hamda ulari jadallashtirish masalalari
keltirilgan.
Kalit so'zlar: urbanizatsiya, transport, shabar, yo'1 bo'yi infratuzilmasi, port-
shahar, investitsiya.
Abstract: Keywords: The article analyzes the impact of the transport sector on
the processes of urbanization in the regions of Uzbekistan, the role of newly built
and reconstructed highways in the development of citics. At the same time, the issues
of the positive impact of roads of national importance on the trade and logistics
sector and their acceleration are discussed.
Kaywords: urbanization, transport, urban, roadside infrastructure, port-city,
investment.
Kirish
gismi. Bugungi kunda jahonning rivojlangan mamlakatlarida
shaharlarni o'rni, ulami yashash uchun qulay va xavfsiz bolishi eng avallo shaharda
yashovchi aholi uchun shuningdek, shaharga tashrif buyuruvchilar uchun ham
muhim omillardan biri sanaladi. O'z navbatida, bu kabi omillarning asosi shaharlari
to'g'ri loyihalashtirish hamda rivojlantirish dasturlarini ishlab chiqishdir. Bunda, eng
avvlo transport tizimining o'mi, uning shahar hududidagi to g'ri rejalashtirilganligi
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
14
va tashkil etilganligi hisoblanadi.
Iqtisodiyotni ragamlashtirish sharoitida korporativ boshgaruv Shaharlarda
yollarni to'g'ri loyihalash orgali yo'1 bo'yi infratuzilmasini rivojlanishiga,
shahardagi transport ogimining ravon harakatiga, migratsiya jarayonlarining
tartioga solinishiga erishish mumkin bo ladi. Umuman olganda, shaharlarning gon
tomiri hisoblangan yo'llar urbanizatsiya jarayonlarida muhim o'rin kast etishi
sababli bugungi kunda mazkur yo'nalishning oziga hos muammo va masalalari ham
yo q emas.
Asosiy qisim .Mamlakatimizda yo'llarni quish, ularni ta' mirlash va
kengaytirish borasida ulkan loyihalar amalga oshirilib kelinmoqda. Xususan,
Avtomobil yo'llari qo'mitasining asosiy faoliyat ko'rsatgichlari to'g'risida
tahliliy ma'lumotga ko'ra o'tgan 2021-yil mobaynida investitsiya dasturi doirasida
davlat byudjetidan 1462,1 mird so m miqdordagi qurilish va rekonstruktsiya ishlari
amalga oshirilgan bo lib, ushbu ko'rsatgich 2020-yildagiga nisbatan 122,9%ni
tashkil etadi«).
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "2022-2024-yillarda O'zbekiston
Respublikasini ijtimoiy va ishlab chiqarish infratuzilmasini rivojlantirish chora-
tadbirlari to'g'risida" 2022-yil 22-yanvardagi PQ-98-son qaroriga muvofiq birgina
2022-yilda yo'1 transport infratuzilmasi, shu jumladan avtomobil yo'llari va temir
yo'l transporti va metro quilishi hamda rekonstruktsiya gilinishi uchun respublika
byudjetidan jami 2 trIn. 400 mlrd. so'm pul mablag'lari ajratilgan.
Bu esa o'z navbatida o'tgan 2021-yil yilga nisbatan 1,8 marta ko'p. O’zbekiston
Respublikasida mavjud avtomobil yo'llarining uzunligi 184 000 km.ni tashkil qiladi.
Bular quyidagicha: Shu jumladan: alqaro ahamiyatdagi-3 981 km; davlat
ahamiyatidagi-14 100 km;
2022(Maxalliy hokimliklar balansida). Shu jumladan: shaxar ko'chalari-7 125
km;
- tuman markazlari ko chalari-12 530 km;
- qishloq aholi punktlari-49 383 km;
- shahar aholi punktlari-15 456 km;
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
15
- xo jaliklararo qishloq yo*llari-32 066 km;
Iqtisodiyotni ragamlashtirish sharoitida korporativ Investitsiya dastur bo yicha
(mird som)
I-rasm: 2021-yilda yo 'Ilarni qurish va ta'mirlash uchun ajratilgan pul miqdori
grafikda Umuman olganda atomobill yo llari shaharlaring rivojlanishiga juda katta
ta'sir ko'rsatadi. Yirik shaharlar ulkan transport uzellari hisoblanib, ularda savdo-
sotiq muhim o'rin tutgan holda, sanoat rivojlanishiga erishiladi, shu bilan birga
transport terminallari tomonidan ish o'rinlari yaratiladi. Ko'pgina shaharlar aynan
suv va quruqlik kesishgan joylarda qurilgan bo'ladi. Bularga London, Marsel, Parij
va boshqa port-shaharlar bunga yaqgol misol bo la oladi. Avtomabil yollari
shaharlamni va ular atrofida joylashgan hududlarni rivojlantirishga misol qilib
Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani hududidagi
Amirsoy ko'ngilochar dam olish maskanini olishimiz mumkin. 2-rasm:
Toshkent viloyati Bo'stonliq tumani hududida joylashgan Amirsoy dam olish
maskani.
2017-yilda qurilishi boshlangan .Amirsoy dam olish maskani 2020-yilda Jahon
turistlar kuni munosabati bilan eng yashi xizmat ko'rsatish maskani sifatida
taqdirlangan. Mazkur dam olish maskaniga olib boruvchi yo'l ilgari foydalanishga
yaraqosiz bo'lganligi sababli transport harakati cheklangan edi. Ushbu hududda
aholining ko'p qismi ishlash uchun shaharlarga borar,aksariyati esa chorvachilik va
dexqonchilik bilan shug illamar edi. Bugungi kunga kelib esa Amirsoy dam olish
maskaniga olib boruvchi yo'1 investor tomonidan qayta ta'mirlanishi natijasida
mazkur hududda rivojlanish harakatlari asta-sekin jadallasha boshladi.Birinchi
navbatda dam olish maskaniga boruvchi yo'1 boylarida tub aholi savdo-sotiq va
xizmat ko'rsatish obyektlari barpo etila boshladi. Bu esa ushbu hududda yo'! bo'yi
infratuzilmasini rivolanishiga olib keldi. Kichik dam olish maskanlari, kafe,
restoran, tamaddixonalar, atomobilga ximat ko'rsatish shaxobchalari shular
jumlasidan. Xulosa / tavsiyalar. Shuni alohida ta'kidlash joizki, transport yo'llari
shaharlarning qon tomiri kabidir. Ularning qanchalik to'g'ri loyihalashtirilishi
hamda tashkil etilishi shaharda transport va aholi oqimini tartibli tarzda amalga
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 1-son Mart 2025
16
oshirilishiga sabab bo ladi.
Shaharlarni rivojlantirishida shahar atrofidagi kichik shaharlar aglomeratsiyasi
bu kelajakda katta va yirik shaharlar, megapolislari paydo bo'lishiga olib keladi.
Bunda migratsiya jarayonlari, aholining harakatini to'g'ri yo'lga qo'yilishi eng
avvalo atomobil yollari sohasini rivolantirish orqali amalga oshirilishiga erishiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. 0'zbekiston Respublikasi Prezidentining 22.01.2022 yildagi PQ-98-sonli
Qarori.
2. Isamuxamedova, L.A.Adilova. Shaharsozlik asoslari va landshaft
arxitekturasi: 1 qism,
darslik,-T.2009
3.https://mintrans.uz/useful-articles/O'zbckiston Respublikasidagi avtomobil
yo'llari to g'risida
