Barcha maqolalar
Научная статья it-технологии доступности: создание цифровой карты безбарьерной среды
В настоящее время одним из значимых факторов обеспечения инклюзивной городской среды является доступность инфраструктуры для маломобильных граждан. В данной статье рассматривается разработка мобильного приложения «Маршруты без барьеров», позволяющего предоставлять актуальные данные о доступных маршрутах. Метод исследования включает аналитическое моделирование, опрос целевой аудитории и тестирование прототипа. Полученные результаты показывают, что использование цифровых технологий и краудсорсинга позволяет значительно улучшить качество передвижения маломобильных граждан.
Налогообложение цифровых бизнес-моделей: генезис и перспективы развития правового регулирования
Налогообложение в условиях цифровой реальности
Налог на цифровые услуги в свете международной налоговой реформы: практика зарубежных стран и перспективы введения в Российской Федерации
Мультимедиали воситалар асосида визуализацияланган ўқитиш технологиялари
Таълим тизимида ўқувчиларининг таълим қобилиятларини ривожлантириш муаммоси ҳар
доим энг долзарб муаммолардан бири бўлиб келган. Таълимни фаоллаштиришнинг самарали
технологияларидан бири бу замонавий талабларга жавоб берадиган ўқув маълумотларини
визуализация қилиш усулидир
Мошенничество с использованием методов социальной инженерии: механизм совершения и основные способы защиты
В статье рассматриваются наиболее популярные и распространенные схемы мошенничества с использованием методов социальной инженерии. Определен механизм совершения данного вида преступлений, который включает четыре этапа: подготовка, проникновение, эксплуатация и отключение. Сформулированы рекомендации, которые могут быть использованы в целях повышения эффективности профилактики мошенничества с использованием методов социальной инженерии.
Механизмы разрешения споров на платформах электронной торговли: возможность или необходимость?
Механизм реализации цифрового субъективного права на забвение (международный и отечественный опыт)
Методы преобразования таблиц функционирования в управлении сложными системами
В статье рассматривается стандартного описание рабочих мест для решения проблем алгоритмизации управления сложными системами. Предлагается описание процесса решения задачи управления объектом на основе алгоритмического подхода. Разработаны методы композиции ТФ для алгоритмического синтеза комплексов рабочих мест, управляющих мониторов.
Метаморфозы работы по вызову в цифровую эпоху
Метавселенная как место исполнения обязательства: правовые аспекты
Матнларни таҳлил қилиш иловалари
К вопросу о возможности оборота интеллектуальных прав с использованием технологии блокчейн
К вопросу об особенностях создания и использования автоматизированных конструкторов в юридической деятельности
Кўп таркибли аралашмаларни тозалаш жараёнларини тадқиқ этиш учун такомиллаштирилган модел ва алгоритмлар
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жаҳонда қишлоқ хўжалик маҳсулотларини етиштириш, уларни тозалаш ва кайта ишлаш технологик жараёнларини автоматлаштиришга алоҳида эътибор қаратилмокда. «БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти (ҒАО)нинг маълумотига кўра, 2015 йилда жаҳонда 2,5 млрд, тонна донли маҳсулотлар стиштирилган ва бу кўрсаткич хар йили янги инновацион технологияларни қўллаш ҳисобига ортиб бормокда»1. Жаҳоннинг бир катор мамлакатларида, жумладан АҚШ, Хитой, Германия, Япония, Жанубий Корея, Буюк Британия, Россия ва Узбскистонда қишлоқ ҳўжалиги маҳсулотларини стиштириш, уларни дастлабки кайта ишлашни компьютсрлаштириш бўйича илмий изланишлар олиб борилмокда.
Жаҳонда хомашсларни чуқур қайта ишлаш, янги тозаловчи агрегат ва машиналарни ишлаб чиқариш ҳамда уларнинг унумдорлигини оширишда ахборот-коммуникация технологияларини кўллаш орқали технологии жараёнларни таномиллаштиришга йўналтирилган илмий-тадкиқот ишлари олиб борилмокда. Бу борада, жумладан кўп таркибли аралашмаларни тозалаш технологии жараёнларини математик модсллар орқали динамик ҳолатда бошкариш, сонли ҳисоблаш тажрибаларини ўтказиш, технологии жараёнда ички ва ташки таъсирларни инобатга олган ҳолда қийин ажралувчи аралашмаларни тозалашнинг янги технологии усул ва воситаларини ишлаб чикиш муҳим вазифалардан бири ҳисобланади.
Республикамизда инновацион технологияларни қўллаш орқали хомашсларни чуқур кайта ишлаш, махсулотларнинг сифатини ошириш ва тозалаш технологик жараснларини автоматик бошкаришга алохида эътибор қаратилмокда. Ушбу йўналишда жумладан, қишлоқ ҳўжалик маҳсулотларни дастлабки тозалаш, саралаш, сепарациялаш ва фильтрлаш технологик жараснларини математик моделлаштириш ва сонли тадқик этиш йўналишида илмий изланишлар олиб борилди хамда муайян натижаларга эришилди. Бу борада янги агрегатлар ишлаб чиқиш, мавжудларини такомиллаштириш, уларнинг унумдорлигини ошириш ҳамда соҳага ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш муҳим ахамият тақозо этмокда. 2017-2021 йилларда Узбекистан Рсспубликасини ривожлантиришнинг бсшта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратсгиясида, жумладан « ... мева-сабзавот ва гўшт-сут маҳсулотларини қайта ишлаш, рангли ва қимматбаҳо мсталларни чукур кайта ишлаш, кимсвий хом ашсларни чуқур кайта ишлаш, ... иқтисодиёт, бошкарув тизимига ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш»2 вазифалари бслгиланган. Мазкур вазифаларни амалга ошириш, жумладан кўп таркибли аралашмаларни тозалаш ва фильтрлаш технологик жараснларини математик моделлаштириш ва сонли алгоритм-ларини ишлаб чикариш мухим масалалардан бири хисобланади.
Узбекистан Рсспубликаси Президснтининг 2017 йил 7 фсвралдаги ПФ-4947-сон «Узбекистан Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратсгияси тўғрисида»ги Фармони, 2016 йил 5 мартдаги ПҚ-2505 сон «2016-2020 йилларда озиқ-овқат маҳсулотлари хом ашс базасини, мева-сабзавот ва гўшт-сут маҳсулотларини чуқур кайта ишлашни янада ривожлантириш, ишлаб чикариш ва экспорт хажмларини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги, 2013 йил 27 июндаги ПҚ-1989-сон «Узбекистан Рсспубликаси Миллий ахборот-коммуникация тизимини янада ривожлантириш тўғрисида»ги Қарорлари, Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йил 1 фсвралидаги 24-сон «Жойларда компьютерлаштириш ва ахборот коммуникация технологияларини бундан кейинги ривожлантиришга шароитлар яратиш учун чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори ҳамда мазкур фаолиятга тегишли бошқа мсъсрий-ҳукукий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишга ушбу диссертация тадқикоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади кўп таркибли аралашмаларнинг физик-механик хусусиятларини инобатга олган ҳолда сепарациялаш ва фильтрлаш ўзгарувчан технологик жараснларини бошқариш ва башоратлаш учун такомиллаштирилгап математик моделлар ва сопли алгоритмларпи ишлаб чикишдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
айланма барабанли сепараторларда сочилувчан аралашмаларни тозалаш технологик жараёнининг зарра диаметри, шакл коэффициента ва ҳаво қаршилигини инобатга олиш орқали математик модели ва сонли ҳисоблаш алгоритми такомиллаштирилган;
текис юзали виброгалвирда зарралар вертикал ва горизонтал ҳаракати тезликлари ҳисобга олган ҳолда аралашмаларда концентрация ўзгаришини аниклаш учун гидродинамика конунлари асосида икки ўлчовли математик модель ҳамда сонли хисоблаш алгоритми ишлаб чиқилган;
ион алмашинув фильтрлаш технологик жараёнидаги тажрибавий киймат бародиффузия коэффициентини лаборатория шароитисиз аниклаш усули Лаплас ва Фурье алмаштиришлари асосида такомиллаштирилган;
ион алмашинув фильтрлаш жараёнининг тўртта ҳолатлари учун чўкма қалинлигининг вакт бўйича ўзгаришини киритиш асосида математик моделлар такомиллаштирилган ва вскторли-айирмали усули ёрдамида хисоблаш алгоритмлари ишлаб чиқилган;
кўп таркибли аралашмаларнинг физик-механик хусусиятларини инобатга олган ҳолда суюқ ионли эритмаларни ионалмашинув усулда тозалаш технологик жараёнининг тескари масаласини ечиш усули Чсбишсв кўпхадларини киритиш орқали такомиллаштирилган;
кўп таркибли аралашмаларни тозалаш технологик жараёнларининг ишлаб чиқилган математик модел ва ҳисоблаш алгоритмлари асосида дастурий восита яратилган.
Хулоса
“Кўп таркибли аралашмаларни тозалаш жараснларини тадқиқ этиш учун такомиллаштирилган модел ва алгоритмлар” мавзусидаги диссертация бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижасида куйидаги хулосалар такдим этилди:
1. Марказдан кочма куч таъсирида сочилувчан аралашмаларни тозалаш технологик жараенларининг математик модели, хисоблаш алгоритми ва дастурий таъминоти ишлаб чиқилди. Улар аралашманинг физик-механик хусусиятларини инобатга олган ҳолда марказдан қочма куч классификаторли сепаратор парамстрларининг ўзгариш оралиғини аниклаш ва башорат қилишга хизмат килади.
2. Зарралар ҳаракати кисиш кучи таъсирида бўлган аралашмаларни виброэлакда тозалаш жараёнлари учун компьютерли модели ишлаб чикилди. Яратилган компьютер модели кийин ажралувчи аралашмаларни тозалаш жараёнларида тозаловчи агрегат парамстрларини тўғри танлаш имконини бсради.
3. Текис юзали огма виброгалвирларда аралашмаларни тозалаш жараенларининг икки ўлчовли математик модели ва унинг хисоблаш алгоритми хамда дастурий воситаси ишлаб чикилди. Яратилган дастурий восита текис юзали виброгалвирларда аралашмаларнинг элакдан ўтиш тезлиги ва маҳсулот концснтрацияси ўзгаришини аниклаш имконини бсради. Илмий тадкикот натижаларини “Урганч махсус санитар транс” давлат ишлаб чикариш корхонасида тадбик этиш натижасида тозаловчи агрегат ва машиналар унумдорлигини 5-6%га ошириш ҳамда уларга кстадиган сарф-харажатларни 8-9%га камайтириш имконини берган;
4. Суюк ионли аралашмаларни тозалаш жараснида бародиффузия коэффициента ва ионалмашинув колонна ичидаги босимни хисоблаш усули ишлаб чиқилган. Ишлаб чиқилган усул бародиффузия коэффициентини кўп ҳаражатли реал лаборатория шароитисиз хисоблаш имконини бсради хамда фильтрнинг ишчи ҳолати вақтини аниқлашга хизмат килади.
5. Суюқ ионли аралашмаларни тозалаш технологик жараснларининг тўртта ҳолати учун математик моделлар, сонли хисоблаш алгоритмлари ва дастурий воситалари яратилган. Яратилган дастурий воситалар ионалмашинув колоннаси ичидаги босим ўзгаришини хамда фильтр юзасидаги, говак мухит ичидаги ва чикишдаги ионлар концентрацияни аниклаш имконини бсради. Илмий тадкиқот натижасини “Зарафшон” магистрал тизимлари бошқармасига тадбик этиш натижасида тозаловчи агрсгатларнинг парамстрларини тўғри танлаш хисобига уларнинг унумдорлигини 8-9%га ошириш имконини берган.
6. Ишлаб чикилган математик ва дастурий таъминотлар ёрдамида ўтказилган хисоблаш тажрибалари Самарканд шахридаги “Лаззатли ДОН”, Самарканд вилоятидаги “Зарафшон” магистрал тизимлари бошқармаси, Урганч шахридаги “Урганч махсус санитар транс” ва Питнак шахридаги “Улугбек обод” машина-трактор парки корхоналарида тозаловчи агрсгатлар пармстрларини тўғри танлаш имконини берган ва муаян даражада иқтисодий самарадорликка эришилган.
Криптоактивы как объекты гражданского права: постановка проблемы и пути решения в контексте гармонизации правового регулирования на территории государств – членов ЕАЭС
Контрольно-надзорная деятельность в области транспортной безопасности: цифровые технологии
Компьютер тармоқларида трафикни фильтрлашнинг махсус усул ва воситалари
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жахонда ахборот химояси тизимларини ишлаб чиқишга ва уларни такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратилмокда. Ахборот-коммуникация тизимлари ривожининг ҳозирги замон босқичида ахборот хавфсизлигини самарали таъминлаш механизмларидан бири компьютер тармокларида тармок трафигини химоялаш хисобланади. «Интерфакс маълумотига асосан Германияда 2016 йил киберхуружлар сони 2015 йилга нисбатан 1,8 мартага ошган ва бу каби хуружларнинг ошкор этилиши 2016 йилда ўтган икки йилга нисбатан 32,8% ўрнига 38,7% га ошган».1 Бу борада чет эл мамлакатларда, жумладан АҚШ, Нидерландия, Германия, Буюк Британия, Швеция, Франция, Жанубий Корея, Хитой, Россия Федерацияси ва бошқа давлатларда маълум сохалар белгиланган бўлиб, уларда компьютер тизимларининг юқори ҳимояланганлигини таъминловчи тармоқлараро экран дастурий-аппарат воситаларини яратишга алоҳида эътибор каратилмокда.
Жахонда тармок трафигини самарали фильтрлаш усуллари ва воситаларини такомиллаштириш, уларни OSI модели сатхдарида ишлаш унумдорлигини ошириш, назоратловчи ахборот иловаларини ташкил этиш ва пакетли фильтрлаш коидаларини шакллантириш усулларини ишлаб чиқиш муҳим ахамият касб этмокда. Бу борада олиб борилаётган илмий-тадқиқот ишларида қуйидаги жиҳатларга алоҳида эътибор каратилмокда: компьютер тармоқларини ишончли ҳимоясини таъминлаш максадида ресурсларнинг маълум категорияларидан фойдаланишни чекловчи усулларни ишлаб чиқиш; икки катламли рекуррент нейрон тармок асосида кирувчи трафикни фильтрлаш усуллари ва дастурий мажмуаларини ишлаб чиқиш; маълумотларни сунъий интеллект усуллари асосида фильтрлаш моделларини яратиш.
Республикамизда давлат ва хўжалик бошкарув органларида ахборот технологияларини ривожлантириш билан бир қаторда компьютер тармокларида маълумотларни тармок тахдидлардан химоялашга ва ахборотни ҳимоялаш усул ва воситаларини кенг татбиқ этишга алоҳида эътибор каратилмокда. Бу борада компьютер тармокларида юзага келадиган тахдидлар ва ҳужумларни аниқлаш ва бартараф этишда сезиларли натижаларга эришилди, жумладан, компьютер тармоқларини ҳимояланганлигини таъминлаш мақсадида хужумларни аниклаш ва бартараф этиш тизими, ахборот хавфсизлиги мониторинги тизими ва ахборот хавфсизлиги инцидентларига жавоб қайтариш режаларини яратиш йўлга кўйилди. Шу билан бир қаторда, компьютер тармоқларини ҳимоялаш усул ва воситаларини замонавий талаблар асосида такомиллаштириш лозимлиги талаб этилади. 2017-2021 йилларда Узбекистан Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегиясида, жумладан «...ахборот хавфсизлигини таъминлаш ва ахборотни ҳимоя қилиш тизимини такомиллаштириш, ахборот соҳасидаги тахдидларга карши ўз вактида ва муносиб қаршилик кўрсатиш»2 вазифалари белгиланган. Мазкур вазифаларни амалга ошириш, жумладан, компьютер тармокларида ташқи тахдидларни камайтирувчи трафикни фильтрлашнинг моделлари, усуллари ва алгоритмларини яратиш муҳим масалалардан бири хисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги ПФ-4947-сон "2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини
ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида"ги, 2017 йил 29 ноябрдаги ПФ-5264-сон “Ўзбекистон Республикаси Инновацион ривожланиш вазирлигини ташкил этиш тўғрисида”ги фармонлари, 2013 йил 27 июндаги ПҚ-1989-сон “Ўзбекистон Республикаси Миллий ахборот-коммуникация тизимини янада ривожлантириш тўғрисида”ги қарори ҳамда мазкур фаолиятга тегишли бошқа меъёрий-ҳуқуқий хужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишга ушбу диссертация тадқиқоти маълум даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади компьютер тармокларида OSI модели протоколларини амалга оширишнинг ўзига хослигини таъминлашга имкон берувчи трафикни фильтрлашнинг махсус усуллари ва воситаларини ишлаб чиқишдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ташқи тахдидларни аниқлашга ва тармоқлараро экран ишлашини баҳолашга имкон берувчи трафикни махсус фильтрлашнинг автомат модели яратилган;
ахборот хавфсизлиги хавф-хатарларини ва тармоқ аномалиялар сонини камайтиришга имкон берувчи аномалияларни аниклаш усули фильтрлаш коидаларини предикатга ёзиш асосида такомиллаштирилган;
трафикни махсус фильтрлашда TCP уланишларнинг буфер ўлчамини, пакетларни ишлаш жадаллигини аниқлайдиган ва пакетларни меъёрдан ортиб кетиши билан боғлиқ хужумларни амалга оширишда таъсирларни камайтирадиган тармоқлараро экраннинг концептуал модели фильтрлаш коидаларини генерациялаш асосида такомиллаштирилган;
виртуал уланишлар усули асосида реал вақт режимида узатиладиган ахборотни назоратлаш, трафикни фильтрлаш самарадорлиги ва унумдорлигини оширишга имкон берувчи трафикни махсус фильтрлаш алгоритми ва дастурий мажмуаси ишлаб чиқилган.
Хулоса
“Компьютер тармокларида трафикни фильтрлашнинг махсус усул ва воситалари” мавзусидаги диссертация бўйича куйидаги хулосалар такдим этилди:
1. OSI модели сатхларида тахдидларнинг моделлари ва тармоклараро экран технологиясининг тахлили асосида ишлаб чикилган трафикни махсус фильтрлашнинг автомат модели компьютер тармокларида тахдидларни аниқлашга ва тармоклараро экран ишлаши сифатини бахолашга имкон беради.
2. Фильтрлаш коидаларини предикатга ёзиш асосида ишлаб чикилган аномалияларни аниқлаш усули компьютер тармокларида фильтрлаш коидаларини нотўғри созлаш билан боглик ахборот хавфсизлиги хавф-хатарларини камайтириш ва аномалиялар сонини қисқартириш имконини беради.
3. Фильтрлаш коидаларини генерациялаш асосида такомиллаштирилган тармоклараро экраннинг концептуал модели TCP уланишнинг буфер ўлчамини ва пакетларни ишлаш жадаллигини аниклашга ҳамда пакетларни тўлиб-тошиши билан боглик хужумларни амалга оширишда таъсирларни минималлаштиришга имкон яратади.
4. Виртуал уланишлар усули асосида ишлаб чикилган трафикни махсус фильтрлаш алгоритми реал вакт режимида узатиладиган ахборотни назорат этиш, трафикни шаффофлигини таъминлаш ва трафикни фильтрлаш самарадорлигини оширувчи фильтрлашнинг махсус дастурий мажмуасини яратишга имкон яратади.
5. Пакетларни ишлаш бўйича ўтказилган тажрибалар шуни кўрсатдики, ишлаб чикилган трафикни махсус фильтрлашнинг дастурий мажмуаси SSP модулига эга юкори сатхди тармоклараро экранига нисбатан 1.65 марта кўп пакетларни фильтрлашнинг самарали ишлашига имкон беради.
6. Шахсий тармоклараро экранлар ишлаши унумдорлигини баҳолаш натижалари бўйича, трафикни махсус фильтрлашнинг дастурий мажмуаси энг яхши кўрсаткичга эта Comodo Firewall шахсий тармоклараро экранидан 13% ва энг паст кўрсаткичга эга Outpost Firewall Pro шахсий тармоклараро экранидан 37% юкори унумдор ишлашга имкон беради.