126
ISRO VA ME’ROJNING MA’NAVIY-MA’RIFIY AHAMIYATI
Rasulov Boboravshan
Alisher Navoiy nomidagi o‘zbek tili
va adabiyoti universiteti tayanch doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15710821
Annotatsiya:
Mazkur maqolada Islom tarixidagi eng muqaddas va mo‘jizaviy
hodisalardan biri bo‘lgan Isro va Me’roj voqeasining ma’naviy-ma’rifiy mohiyati tahlil qilinadi.
Ushbu hodisa nafaqat Payg‘ambar alayhissalomning ilohiy yuksalishi sifatida, balki butun
musulmon ummati uchun axloqiy, tarbiyaviy va ruhiy saboqlar manbai ekani asoslab beriladi.
Maqolada Isro va Me’rojning Qur’oni karim va hadisdagi o‘rni, tarixiy manbalardagi izohi,
bugungi axloqiy hayotga ta’siri hamda uni yoshlarga to‘g‘ri yetkazishning ma’rifiy vositalari
ilmiy nuqtai nazardan yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
Isro, Me’roj, Qur’on, ruhiy tarbiya, ma’naviyat, Payg‘ambar, ilohiy hikmat,
diniy saboq, axloqiy kamol.
KIRISH
“Me’roj” so‘zi – “ko‘tarilish” va “shoti, narvon” ma’nolarini anglatadi. Islom tarixida esa
Payg‘ambarimiz Muhammad sallollohu alayhi va sallamning me’rojlari, osmonga ko‘tarilishidir.
Sharq mumtoz adabiyotida Me’roj tuni vasfi alohida ahamiyatga ega
.
Bu ikki voqea nafaqat mo‘jiza, balki islom tafakkuri va ruhiy-ma’naviy hayotida chuqur
o‘rin egallaydi. Ular orqali bir necha muhim xulosalar chiqarish mumkin:
Allohning qudratiga iymon – Har qanday vaqt va makon chegarasidan mustasno tarzda,
kechada bir zumda uzoq masofalarni bosib o‘tish Allohning cheksiz qudratini ifodalaydi.
Risolatning davomiyligi – Payg‘ambarlarning bir joyda jam bo‘lishi va Muhammad
alayhissalomga imomlik qilishlari u zotning barcha payg‘ambarlik risolatining yakuni va eng
oliysi ekanini ko‘rsatadi.
Iymon sinovi – Mushriklar uchun bu voqea kulgili tuyulgan bo‘lsa, chin dindorlar uchun
bu Allohning hikmat va qudratiga bo‘lgan ishonchni sinash vositasi bo‘ldi. Abu Bakr Siddiq
roziyallohu anhu bu xabarga hech ikkilanmay: “Agar Muhammad aytgan bo‘lsa, demak, bu
haqiqatdir”, degan.
Namozning farz bo‘lishi – Me’roj safarida musulmonlar uchun farz qilingan namoz, Alloh
bilan bandaning bevosita muloqoti bo‘lib, bu ilohiy sovg‘a sifatida qabul qilinadi.
ASOSIY QISM
Isro va Me’roj voqeasining ma’naviy jihatlarini tahlil qilar ekanmiz, uning quyidagi
yo‘nalishlardagi ahamiyatini alohida ajratib ko‘rsatish mumkin:
Birinchidan, bu voqea musulmon ummatiga sabr, ishonch va iymon namunasi sifatida
xizmat qiladi. O‘sha davrda mushriklar bu hodisani inkor etishgan, hatto ba’zi musulmonlar
orasida ham ikkilanish paydo bo‘lgan. Ammo Abu Bakr Siddiq raziyallohu anhu singari
sahobalarning ko‘r-ko‘rona emas, chin qalbdan e’tiqod qilganlari musulmonlar orasida “Siddiq”
maqomini barpo etdi. Bu orqali voqeaning ilk saboqlari – sadoqat, iymon va irodaviy
mustahkamlik sifatida taqdim etildi.
Ikkinchidan, Me’roj safarida farz namozning insoniyatga farz qilinishi voqeasi — bu
hodisaning eng muhim ma’rifiy va axloqiy jihatlaridan biridir. Avval 50 mahal, so‘ngra Muso
alayhissalomning tavsiyasi bilan 5 mahal namozga qisqartirilgani, lekin har bir namozning
127
savobi asl 50ta ibodatdek yozilishi — Allohning rahmatini, bandaga mehrini, ibodatning
yengilligini ko‘rsatadi. Bu orqali musulmonlar ibodatga qalbdan yondashishi, majburiyat
sifatida emas, mehr bilan ado etishi kerakligi tushuntiriladi.
Uchinchidan, Me’rojda jahannam va jannat manzaralari ko‘rsatilgani — bu voqeaning
tarbiyaviy ahamiyatini oshiradi. Payg‘ambar alayhissalom bu holatlarni ko‘zdan kechirar
ekanlar, jinoyatkor, zolim va munofiqlarning azobli holatini ko‘rganlari, solihlarning esa
mukofotini guvohi bo‘lganlari haqida hadislar kelgan. Bu esa musulmonlar uchun oqibatni
o‘ylab yashash, hayotda adolatli bo‘lish, pok niyatda yurish kerakligini eslatadi.
To‘rtinchidan, bu hodisa ruhiy-ma’naviy yuksalishga ishora bo‘lib xizmat qiladi. Me’roj —
inson fitratidagi ulug‘lik, kamolotga intilish, ma’naviy poklanish ramzidir. Har bir musulmon
uchun bu safar ichki olamni poklash, qalbni tarbiya qilish, ruhiy jihatdan yuksalishga bo‘lgan
chaqiriqdir.
Beshinchidan, Isro va Me’roj hodisasi yosh avlod tarbiyasida kuchli ma’rifiy vosita sifatida
ishlatilishi lozim. Ayniqsa, zamonaviy jamiyatda ma’naviy bo‘shliqlar, ruhiy iztiroblar kuchayib
borayotgan bir vaqtda bu kabi mo‘jizaviy hodisalar orqali yoshlarga mehr, sabr, iymon, itoat,
poklik, halollik, duo va tavakkal tushunchalari amaliy asosda yetkazilishi muhimdir. Darslarda,
ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarda bu voqea asosida maxsus teatr sahnalashtirish, audio-vizual
vositalar orqali lavhalar, hujjatli film va prezentatsiyalar orqali talqin qilish o‘quvchilarning
qiziqishini oshirib, chuqur ta’sir ko‘rsatadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Sirojiddinov Sh, Davlatov O, Yusupova D. Navoiyshunoslik. – Toshkent: Akademnashr,
2018. – B. – 76.
2.
G`afforova Z. Alisher Navoiy hamd va na’t g‘azallarining g‘oyaviy-badiiy tahlili. (fil.f.b.d.
diss). Samarqand – 2018.
3.
Turdiyev J. Turkiy tildagi me’rojnomalarning qiyosiy matniy tadqiqi. F.f.f.d (diss).
Аvtoreferat. Тоshkent, 2022.
4.
Алишер Навоий асарлари тилининг изоҳли луғати. 4-томлик. 3-том. – Тошкент:
Фан, 1984
5.
Abdulxayrov M. «Navoiy asarlarining izohli lug’ati». – T.: «O‘zbekiston milliy
ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, 2018.
6.
Сирожиддинов Ш. Алишер Навоий. Манбаларнинг қиѐсий-типологик, текстологик
таҳлили. – Т.: Академнашр, 2011.
7.
Алишер Навоий. Мукаммал асарлар тўплами. 20 томлик. 7-том. Ҳайратул аброр. –
Тошкент. Фан, – 1991
8.
Qudratov E. Xamsa dostonlarida Isro da Me’roj bayoni va matniy tadqiqi. Mag. Diss. –
Toshkent, 2023.
9.
http://www. ziyouz.com
