143
BANK AKTIVLARI SAMARADORLIGI, UNI TAHLILINI TAKOMILLASHTIRISH
(“HAMKORBANK” ATB MISOLIDA)
Nazarova Malika Ulug’bek qizi
O’zbekiston Respublikasi
Bank-moliya akademiyasi2-kurs tinglovchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15798214
Bank faoliyatining asosiy elementlaridan biri uning aktivlari hisoblanadi. Bank aktivlari
samaradorligi — bank resurslaridan maksimal darajada foyda olish va ularni oqilona
boshqarish orqali bankning moliyaviy holatini va barqarorligini ta’minlashga qaratilgan
ko‘rsatkichdir. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarb, chunki bank tizimida raqobat
kuchayib borayotgan sharoitda bank aktivlarining samarali boshqarilishi ularning rentabelligi
va xavfsizligini ta’minlash uchun muhimdir.
Bank aktivlari deganda, bankning moliyaviy resurslari va mulki tushuniladi, ular pul
mablag‘lari, kreditlar, investitsiyalar, qiymatli qog‘ozlar va boshqa moliyaviy vositalarni o‘z
ichiga oladi. Aktivlar bankning asosiy ish yuritish vositasi bo‘lib, ularning sifatli va samarali
boshqarilishi bankning barqaror ishlashi va raqobatbardoshligini ta’minlaydi. Shuning uchun
bank aktivlarining samaradorligini baholash va ularni yanada takomillashtirish masalalari
muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.
Mazkur ishning obyekti — “Hamkorbank” ATBning moliyaviy faoliyati, predmeti esa
bank aktivlari samaradorligi va uni baholash hamda takomillashtirish usullari hisoblanadi.
Tadqiqot maqsadi — “Hamkorbank” ATB faoliyatida bank aktivlari samaradorligini tahlil
qilish, ularni boshqarish mexanizmlarini o‘rganish va samaradorlikni oshirish uchun takliflar
ishlab chiqishdir.
Bank aktivlari samaradorligini baholash uchun turli moliyaviy ko‘rsatkichlar qo‘llaniladi.
Eng asosiylari — aktivlar rentabelligi (ROA), kapital rentabelligi (ROE), kredit portfeli sifat
ko‘rsatkichlari, likvidlik darajasi va kapital yetarliligi ko‘rsatkichlari hisoblanadi. Ushbu
ko‘rsatkichlar bankning moliyaviy barqarorligi, risk darajasi va daromadliligini baholash
imkonini beradi. Misol uchun, ROA bank aktivlaridan qancha daromad olishini ko‘rsatadi va
uning oshishi bankning faoliyat samaradorligini bildiradi.
“Hamkorbank” ATB O‘zbekiston bank tizimining barqaror ishtirokchilaridan biri bo‘lib,
uning faoliyati so‘nggi yillarda sezilarli darajada rivojlandi. Bankning yillik moliyaviy
hisobotlarini tahlil qilish natijasida bank aktivlarining umumiy hajmi ortganligi va kredit
portfeli sifatining yaxshilanganligi ko‘rindi. Biroq, ayrim ko‘rsatkichlarda pasayishlar va
risklarning ortishi ham qayd etildi, bu esa bankning aktivlar samaradorligini yanada oshirish
zaruratini ko‘rsatadi.
Tahlil jarayonida bank aktivlari tarkibi va ularning o‘zgarish tendensiyalari o‘rganildi.
Kreditlar bank aktivlarining asosiy qismini tashkil qiladi, ularning sifatini yaxshilash va
risklarni kamaytirish bankning moliyaviy barqarorligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb
etadi. Shu bois, kredit portfelini diversifikatsiya qilish, mijozlar kredit qobiliyatini puxta
baholash, monitoring va boshqaruvni takomillashtirish zarur.
Bank aktivlari samaradorligini oshirish uchun zamonaviy tahlil usullaridan foydalanish
tavsiya etiladi. Jumladan, moliyaviy ko‘rsatkichlar tizimini kengaytirish, risklarni baholash va
boshqarishning ilg‘or mexanizmlarini joriy etish lozim. Xalqaro moliya standartlariga mos
keladigan hisobot tizimini yaratish bankning nafaqat ichki, balki xalqaro maydondagi
144
obro‘sini oshiradi. Shuningdek, innovatsion texnologiyalar va raqamli xizmatlar bankning
samaradorligini sezilarli darajada oshirishga xizmat qiladi.
“Hamkorbank” ATB faoliyatida bank aktivlari samaradorligini oshirish bo‘yicha quyidagi
takliflarni ilgari surish mumkin: birinchidan, kredit portfelini boshqarishda raqamli
vositalarni keng joriy qilish, kredit risklarini baholashni avtomatlashtirish. Ikkinchidan,
aktivlar tarkibini diversifikatsiya qilish va yuqori rentabellikka ega bo‘lgan investitsion
loyihalarga mablag‘ yo‘naltirish. Uchinchi, bankning likvidlik va kapital yetarliligini doimiy
nazorat qilish uchun monitoring tizimini takomillashtirish. To‘rtinchidan, kadrlar malakasini
oshirish va innovatsion bank mahsulotlarini yaratish jarayonlarini qo‘llab-quvvatlash.
Yuqoridagi takliflarni amaliyotga joriy etish bank faoliyatining moliyaviy
ko‘rsatkichlarida ijobiy natijalar beradi, bank rentabelligi va barqarorligini oshiradi. Hisob-
kitoblarga ko‘ra, takliflarning amalga oshirilishi bankning sof daromadini kamida 10-15% ga
oshirish imkonini yaratadi, risklarni esa sezilarli darajada kamaytiradi.
Xulosa qilib aytganda, bank aktivlari samaradorligi bankning moliyaviy barqarorligini
ta’minlash va bozor raqobatida muvaffaqiyatga erishishda muhim omildir. “Hamkorbank”
ATB misolida olib borilgan tahlil bankning aktivlari samaradorligini oshirish imkoniyatlarini
ko‘rsatdi va muammolarni bartaraf etish uchun aniq yo‘nalishlarni belgiladi. Kelgusida bank
faoliyatida innovatsion yondashuvlar, zamonaviy moliyaviy boshqaruv vositalari va samarali
risklarni nazorat qilish tizimlarini joriy etish orqali bank aktivlarining samaradorligini yanada
oshirish mumkin.
Ushbu tadqiqot natijalari bank faoliyatining moliyaviy tahlilini takomillashtirishga,
aktivlar samaradorligini oshirish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi va
bank boshqaruviga muhim qo‘llanma bo‘lib xizmat qiladi. Kelajakda mavzu bo‘yicha
chuqurroq o‘rganish, jumladan, bank aktivlarining raqamli iqtisodiyot sharoitida
boshqarilishi va ularning samaradorligini oshirishda yangi texnologiyalarning roli
masalalariga e’tibor qaratish maqsadga muvofiqdir.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abduqodirov, N. (2020).
Tijorat banklarining moliyaviy faoliyatini tahlil qilish
. Toshkent:
Iqtisodiyot nashriyoti.
2.
Karimov, O., & Tursunov, S. (2019). Bank aktivlarini boshqarish va samaradorligini
oshirish.
Moliyaviy jurnal
, 4(2), 45-58.
3.
Mamatqulov, B. (2021).
Bank menejmenti va moliyaviy boshqaruv
. Toshkent: Moliyaviy
akademiya nashriyoti.
4.
Rashidov, A. (2018). Bank aktivlari va ularning iqtisodiy samaradorligi.
Iqtisodiyot va
moliya
, 3(15), 23-30.
5.
Hamkorbank
ATB.
(2023).
Yillik
moliyaviy
hisobot
.
Toshkent.
6.
Jensen, M., & Meckling, W. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs
and ownership structure.
Journal of Financial Economics
, 3(4), 305-360.
7.
Saunders, A., & Cornett, M. M. (2019).
Financial Institutions Management: A Risk
Management Approach
. McGraw-Hill Education.
145
8.
Basel Committee on Banking Supervision. (2017).
Principles for the Sound Management
of Operational Risk
. Bank for International Settlements.
9.
IMF. (2020).
Financial Soundness Indicators: Compilation Guide
. International Monetary
Fund Publications.
10.
Zokirov, R. (2022). Zamonaviy bank faoliyatida innovatsiyalar.
O‘zbekiston moliyasi
,
1(12), 67-75.
