116
AHOLINI IJTIMOIY HIMOYA QILISH LOYIHALARINI DAVLAT TOMONIDAN
MOLIYAVIY QO'LLAB-QUVVATLASH AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISH
Abduraymova Xamida G'ulom qizi
O`zbekiston Respublikasi
Bank-moliya akademiyasi 2-kurs tinglovchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15798014
Xalqaro tajribalar va ularning O'zbekistondagi tatbiqi. Dunyoning turli mamlakatlarida
ijtimoiy himoya tizimlarini moliyaviy qo'llab-quvvatlashda muvaffaqiyatli tajribalar mavjud.
Masalan, Skandinaviya mamlakatlarida ijtimoiy himoya tizimlari yuqori darajada
moliyalashtirilgan va ular samarali ishlamoqda. O'zbekistonda ham ijtimoiy himoya
tizimlarini rivojlantirish uchun xalqaro tajribalardan o'rganish va ularni milliy sharoitga
moslashtirish zarur. Xalqaro moliya institutlari va donorlar bilan hamkorlikni kuchaytirish,
O'zbekistonda ijtimoiy himoya tizimlarini yanada samarali qilish uchun zarurdir. Shu bilan
birga, davlatning ijtimoiy himoya tizimlariga ajratiladigan mablag'larni oshirish va resurslarni
aniq taqsimlash muhimdir.
Aholini ijtimoiy himoya qilish loyihalarini davlat tomonidan moliyaviy qo'llab-
quvvatlash amaliyotini takomillashtirish jamiyatda ijtimoiy farovonlikni ta'minlash, iqtisodiy
tengsizlikni kamaytirish va aholini qo'llab-quvvatlash uchun zarurdir. Moliyaviy resurslarni
samarali boshqarish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va xalqaro hamkorlikni
kengaytirish orqali ijtimoiy himoya tizimlarining samaradorligini oshirish mumkin. Aholini
ijtimoiy himoya qilish loyihalari har bir jamiyatda iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikni
ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Ular nafaqat aholini ijtimoiy himoya qilish, balki iqtisodiy
tengsizlikni kamaytirish, ijtimoiy adolatni ta'minlash va aholining barcha qatlamlarini qo'llab-
quvvatlashda katta ahamiyatga ega. Shu bilan birga, davlatning bu loyihalar uchun ajratgan
moliyaviy qo'llab-quvvatlashi, ijtimoiy himoya tizimlarining samarali ishlashida muhim
ahamiyatga ega. Bugungi kunda ijtimoiy himoya tizimlari ko'plab davlatlarda iqtisodiy
inqirozlar, pandemiya va boshqa global muammolar ta'sirida qiyinchiliklarga duch kelmoqda.
Shunday qilib, davlat tomonidan moliyaviy qo'llab-quvvatlash amaliyotini takomillashtirish,
jamiyatning zaif qatlamlarini qo'llab-quvvatlash va umumiy farovonlikni ta'minlash uchun
juda zarurdir. Maqolada aholini ijtimoiy himoya qilish loyihalarini davlat tomonidan
moliyaviy qo'llab-quvvatlash amaliyotining hozirgi holati, uning samaradorligi va
takomillashtirish yo'llari tahlil qilinadi. Shuningdek, mavjud muammolarni hal qilish uchun
takliflar va amaliy tavsiyalar beriladi.
Ijtimoiy himoya tizimining mohiyati va ahamiyati. Ijtimoiy himoya tushunchasi. Ijtimoiy
himoya, asosan, jamiyatning eng zaif qatlamlarini, ya'ni qariyalar, nogironlar, kam
ta'minlangan oilalar, muhojirlar va boshqa guruhlarni qo'llab-quvvatlashni maqsad qiladi.
Bunday loyihalar aholining iqtisodiy xavfsizligini ta'minlaydi, ijtimoiy adolatni oshiradi va
jamiyatda barqarorlikni ta'minlaydi. Ijtimoiy himoya qilishning asosiy maqsadi – inson
huquqlari va erkinliklarini himoya qilish, aholining turmush sharoitlarini yaxshilashdir.
Ijtimoiy himoya tizimlarining jamiyatdagi roli ya`ni Ijtimoiy himoya tizimlari jamiyatda
ijtimoiy farovonlik va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashga xizmat qiladi. Bular yordamida
davlat, aholining turli guruhlariga teng imkoniyatlar yaratadi va ularning hayotini yaxshilaydi.
Ijtimoiy himoya tizimining asosiy elementlari sog'liqni saqlash, ta'lim, ish bilan ta'minlash,
117
ijtimoiy xizmatlar va iqtisodiy yordamdir. Shu orqali davlat ijtimoiy xavfsizlikni oshiradi,
jamiyatdagi tengsizlikni kamaytiradi va aholini muhim ijtimoiy xizmatlar bilan ta'minlaydi.
Moliyaviy qo'llab-quvvatlashning mavjud tizimi. Davlat tomonidan ijtimoiy himoya
loyihalariga ajratilgan mablag'lar turli manbalardan, jumladan, davlat byudjeti va xalqaro
moliya institutlari orqali taqdim etiladi. Har bir mamlakatda moliyaviy qo'llab-quvvatlash
tizimi o'ziga xos va o'zgaruvchan bo'lib, uni samarali boshqarish va taqsimlash muhim
ahamiyatga ega. Biroq, ko'plab hollarda ajratilgan mablag'lar to'g'ri taqsimlanmasligi,
mablag'larning vaqtida yetkazilmasligi yoki tizimdagi byurokratik to'siqlar, ijtimoiy himoya
loyihalarining samaradorligini pasaytiradi.Moliyaviy resurslarning taqsimlanishi. Moliyaviy
resurslar noto'g'ri taqsimlanishi ijtimoiy himoya loyihalarining samaradorligini kamaytiradi.
Davlatning budjet mablag'larini taqsimlashda ko'plab muammolar mavjud. Moliyaviy
resurslar ko'pincha ijtimoiy himoya qilishning muhim sohalariga etarlicha yo'naltirilmaydi.
Bu holat loyihalarning samarali amalga oshirilishiga xalaqit beradi. Boshqa muammo esa
ijtimoiy himoya loyihalariga ajratilgan mablag'larning isrof bo'lishi yoki noto'g'ri
ishlatilishidir.
Shuningdek, "Temir daftar", "Ayollar daftari" va "Yoshlar daftari" kabi ro'yxatlar orqali
ijtimoiy himoyaga muhtoj fuqarolarga tizimli yordam ko'rsatilmoqda. Bu ro'yxatlarga
kiritilganlarga moddiy yordam yoki kompensatsiya to'lashdan oldin ularning kam
ta'minlanganligi "Ijtimoiy himoya yagona reyestri" axborot tizimi orqali tasdiqlanadi. 2023-yil
dekabrda ijtimoiy yordam tayinlash tartibini soddalashtirish va mezonlarini takomillashtirish
maqsadida bir qator chora-tadbirlar belgilandi. Xususan, "Onlayn mahalla" elektron
platformasining "Ijtimoiy himoya yagona reyestri" axborot tizimi bilan integratsiyasi yo'lga
qo'yildi va mahalladagi xotin-qizlar faollari uchun ijtimoiy xizmatlarni ko'rsatish sohasida
yangi modul yaratildi. Bundan tashqari, hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda
mahalliy budjetlarning o'rni ham oshirilmoqda. Mahalliy budjetlar hududlar iqtisodiyotini
rivojlantirishda muhim vosita bo'lib, ularning moliyaviy barqarorlik va ijtimoiy farovonlikni
ta'minlashdagi roli kuchaytirilmoqda. Ushbu chora-tadbirlar va islohotlar aholini ijtimoiy
himoya qilish tizimini takomillashtirish, davlat yordamini adolatli taqsimlash va ijtimoiy
himoya sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshirishda muhim ahamiyatga ega.
Aholini ijtimoiy himoya qilish loyihalari davlat siyosatining muhim tarkibiy qismi bo'lib,
jamiyatning eng zaif qatlamlarini qo'llab-quvvatlash, iqtisodiy tengsizlikni kamaytirish va
umumiy farovonlikni oshirishga xizmat qiladi. O'zbekistonning so'nggi yillarda amalga
oshirgan ijtimoiy himoya tizimi islohotlari, moliyaviy resurslarni samarali boshqarish va
taqsimlash bo'yicha olib borilgan sa'y-harakatlar, shubhasiz, muhim qadamdir. Biroq, mavjud
tizimda hali ham ba'zi muammolar va takomillashtirish talab qilinadigan sohalar mavjud.
Davlat tomonidan ijtimoiy himoya loyihalariga ajratilgan mablag'larning samarali
taqsimlanishi va resurslar boshqaruvining yaxshilanishi aholini qo'llab-quvvatlash tizimini
yanada kuchaytirishga olib keladi. Shu bilan birga, ijtimoiy himoya tizimining yanada samarali
ishlashi uchun davlat tomonidan ko'rsatilgan moliyaviy qo'llab-quvvatlash amaliyotini
takomillashtirish zarur. Bu yo'nalishda innovatsion texnologiyalarni qo'llash, ijtimoiy himoya
tizimlariga ajratiladigan mablag'larni aniq va maqsadli taqsimlash, hamda monitoring
tizimlarini kuchaytirish orqali, loyihalarning samaradorligini oshirish mumkin. Xalqaro
tajribalarni o'rganish va ularni milliy sharoitga moslashtirish, davlat va xususiy sektor
118
o'rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish, resurslarni samarali boshqarish orqali ijtimoiy himoya
loyihalarini yanada muvaffaqiyatli amalga oshirish mumkin.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Prezident Farmoni "Ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirishga doir chora-tadbirlar
to'g'risida" (2017 yil)
2.
O'zbekiston Respublikasining "Ijtimoiy himoya to'g'risida"gi qonuni (2008 yil)
3.
"Ijtimoiy yordamni tartibga solish to'g'risida"gi qonun (2014 yil)
4.
"O'zbekiston Respublikasida ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirishga doir chora-
tadbirlar" (2023 yil)
5.
"O'zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishga doir chora-tadbirlar"
(2022 yil)
6.
Mahmudov, B., & Akhmedov, Z. (2021). "O'zbekistonda ijtimoiy himoya tizimining
samaradorligi."
7.
Xojaeva, M., & Asadov, M. (2021). "Ijtimoiy himoya tizimi va uning samarali boshqaruvi."
8.
World Bank, 2021. "Social Protection in Uzbekistan: Challenges and Opportunities."
9.
Asian Development Bank, 2020. "Social Protection and Poverty Reduction in Central
Asia."
10.
"Social Protection and Development" jurnal
