107
O`ZBEKISTONDA XORIJIY HUKUMAT MOLIYA TASHKILOTLARI
ISHTIROKIDAGI LOYIHALAR TAHLILI (QASHQADARYO VILOYATI
MISOLIDA)
Abduraxmonova Oysora Axmadovna
O`zbekiston Respublikasi
Bank-moliya akademiyasi 2-kurs tinglovchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15797955
Xorijiy tashkilotlar tomonidan qo‘llab-quvvatlangan loyihalar asosan infratuzilma,
ta'lim, qishloq xo‘jaligi, sog‘liqni saqlash, ekologiya va boshqa sohalarda amalga oshirilmoqda.
Quyida Qashqadaryo viloyatida amalga oshirilgan yoki davom etayotgan yirik loyihalar haqida
tahlilni taqdim etaman. Suv ta'minoti tizimini modernizatsiya qilish (Osiyo Taraqqiyot Banki –
ADB). Loyiha maqsadi: Qashqadaryo viloyatining qishloq hududlarida ichimlik suvi
ta'minotini yaxshilash, suv isrofigini kamaytirish va mavjud suv tarmog‘ining samaradorligini
oshirish. Moliyaviy yordam miqdori: 50 million AQSh dollari. Samaralari: suv tarmog‘ining
modernizatsiyasi va yangi texnologiyalarni joriy etish orqali ichimlik suvi ta'minoti
yaxshilandi. Suvdan samarali foydalanish imkoniyatlari yaratildi, qishloq aholisining hayot
sifati oshdi. Qishloq xo‘jaligini diversifikatsiya qilish (Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Banki –
EBRD). Loyiha maqsadi: qashqadaryo viloyatida qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini
diversifikatsiya qilish, yangi texnologiyalarni joriy etish va eksport imkoniyatlarini oshirish.
Moliyaviy yordam miqdori: 40 million AQSh dollari. Samaralari: yangi texnologiyalarni joriy
etish orqali qishloq xo‘jaligida mahsuldorlik oshdi, eksportni kengaytirish imkoniyati
yaratildi. Ekologik toza va yuqori sifatli mahsulotlar ishlab chiqarilishi ta'minlandi. Transport
infratuzilmasini yaxshilash (Jahon Banki – World Bank). Loyiha maqsadi: termiz shahridagi
transport infratuzilmasini yaxshilash va yangi yo‘llar qurish. Bu loyiha viloyatdagi transport
tarmog‘ining samaradorligini oshirishni maqsad qilgan. Moliyaviy yordam miqdori: 100
million AQSh dollari. Samaralari: Yangi yo‘llar qurildi va transport tizimi modernizatsiya
qilindi. Transport harakati va yuk tashish tizimi takomillashdi, shahar ichidagi yo‘l harakati va
qishloq joylariga ulanish qulaylashdi. Sog‘liqni saqlash tizimini takomillashtirish (Turkiya
Taraqqiyot va Hamkorlik Agentligi – TIKA). Loyiha maqsadi: Qashqadaryo viloyatidagi tibbiy
xizmatlar sifatini oshirish, tibbiy uskunalar bilan ta'minlash va zamonaviy tibbiy
texnologiyalarni joriy etish. Moliyaviy yordam miqdori: 20 million AQSh dollari. Samaralari:
Tibbiy uskunalar va texnologiyalar modernizatsiya qilindi, sog‘liqni saqlash tizimi samarali
ishlay boshladi. Yangi klinikalar qurildi va aholiga tibbiy xizmatlar ko‘rsatish sifati oshdi.
Ekologik loyihalar (Germaniya Taraqqiyot Banki – KfW). Loyiha maqsadi: Atrof-muhitni
muhofaza qilish, ekologik barqarorlikni ta'minlash va qishloq hududlarida ekologik xavfsiz
tizimlarni rivojlantirish. Moliyaviy yordam miqdori: 25 million AQSh dollari. Samaralari:
Ekologik barqarorlikni ta'minlash uchun yirik loyihalar amalga oshirildi. Suv resurslaridan
samarali foydalanish va atrof-muhitni himoya qilish uchun yangi tizimlar joriy etildi.Ta'lim
tizimini yaxshilash (Jahon Banki – World Bank). Loyiha maqsadi: Qashqadaryo viloyatidagi
ta'lim tizimini yaxshilash, yangi maktablar qurish va o‘quvchilarga yuqori sifatli ta'lim
resurslarini taqdim etish.
Moliyaviy yordam miqdori: 30 million AQSh dollari. Samaralari: Yangi maktablar qurildi,
ta'lim resurslari yangilandi va o‘quvchilarning ta'lim sifati oshdi. Ta'limda innovatsion
108
yondashuvlar, raqamli texnologiyalarni joriy etish amalga oshirildi. O‘zbekiston iqtisodiyotida
xorijiy hukumat moliya tashkilotlarining roli juda muhim. Ushbu tashkilotlar, O‘zbekistonning
iqtisodiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash, islohotlarni amalga oshirish va moliyaviy
barqarorlikni saqlashda katta hissa qo‘shmoqda. Quyida O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan
ba'zi asosiy xorijiy hukumat moliya tashkilotlari haqida ma'lumotlar keltirilgan. Jahon Banki
— bu xalqaro moliya tashkiloti bo‘lib, rivojlanayotgan mamlakatlarga iqtisodiy rivojlanish va
ijtimoiy barqarorlikni ta'minlash uchun kreditlar, grantlar va texnik yordam taqdim etadi.
O‘zbekiston Jahon Banki bilan bir qator loyiha va dasturlarni amalga oshiradi. Masalan,
infrastruktura, ta'lim, sog‘liqni saqlash va ekologiya sohalarida ko‘plab loyihalar mavjud.
Asosiy maqsadlar. Infratuzilmani rivojlantirish yo‘llar, energiya, suv ta'minoti. Ijtimoiy
sektorni rivojlantirish (ta'lim, sog‘liqni saqlash). Iqtisodiy islohotlarni qo‘llab-quvvatlash.
Atrof-muhitni muhofaza qilish va barqaror rivojlanish. Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi . Xalqaro
Valyuta Jamg‘armasi global iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash maqsadida tashkil etilgan
xalqaro moliya tashkilotidir. IMF O‘zbekistonga iqtisodiy va moliyaviy maslahatlar berish,
tashqi qarzlarni boshqarish, soliq tizimini takomillashtirish va iqtisodiy islohotlarni amalga
oshirishda yordam beradi. O‘zbekiston, shuningdek, IMFdan texnik yordam va qarzlar olishda
foydalanadi.Asosiy maqsadlar. Makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash. Inflyatsiya va
iqtisodiy o‘sishning barqarorligini saqlash. Valyuta kursini boshqarish va tashqi savdoni
rivojlantirish.
Osiyo Taraqqiyot Banki Osiyo Taraqqiyot Banki Osiyo va Tinch okeani mintaqasidagi
mamlakatlarga iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishga ko‘maklashadigan xalqaro tashkilotdir.
O‘zbekiston ADB bilan infratuzilma, energiya, transport, ekologiya, ta'lim va boshqa sohalarda
turli loyihalarni amalga oshirmoqda. ADB O‘zbekistonga investitsiya jalb qilish, texnik yordam
va moliyaviy resurslar taqdim etadi.Asosiy maqsadlar. Infratuzilma yo‘l, energetika, suvni
rivojlantirish. Ijtimoiy sektorni qo‘llab-quvvatlash. Atrof-muhitni saqlash va barqaror
rivojlanishni ta'minlash. Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki.
Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishni qo‘llab-
quvvatlashga yo‘naltirilgan xalqaro bank hisoblanadi. O‘zbekiston EBRD bilan xususiy
sektorda, energiya, transport, moliya va qishloq xo‘jaligida hamkorlik qiladi. EBRD,
shuningdek, xususiy kompaniyalarga moliyaviy resurslar taqdim etish orqali O‘zbekiston
iqtisodiyotining diversifikatsiyasini rag‘batlantiradi. Asosiy maqsadlar. Xususiy sektorni
rivojlantirish. Innovatsiyalar va texnologiyalarni joriy etish. Iqtisodiy islohotlarni amalga
oshirish. Turkiya Taraqqiyot va hamkorlik agentligi. Turkiya Taraqqiyot va hamkorlik
agentligi O‘zbekistonga turli sohalarda, jumladan, ta'lim, tibbiyot, qishloq xo‘jaligi va
infratuzilma sohalarida ko‘plab loyiha va dasturlarni amalga oshiradi. TIKA O‘zbekistonning
iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishiga yordam berish uchun texnik yordam va grantlar taqdim
etadi.
Ijtimoiy va iqtisodiy sohalarda ko‘maklashish. Texnik yordam va mutaxassislarni
tayyorlash. Madaniyat va ta'lim sohasidagi hamkorlik. Germaniya Taraqqiyot Banki.
Germaniya Taraqqiyot Banki O‘zbekiston bilan ko‘plab infratuzilma, energiya, ekologiya va
sog‘liqni saqlash loyihalarini amalga oshirmoqda. KfW O‘zbekistonga grantlar va qarzlar
taqdim etish orqali davlatning ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi.
O‘zbekistonda xorijiy hukumat moliya tashkilotlari ishtirokidagi loyihalar mamlakatning
iqtisodiy rivojlanishiga katta hissa qo‘shmoqda. Ushbu loyihalar turli sohalarda amalga
109
oshirilmoqda, jumladan, infratuzilma, energetika, ta'lim, sog‘liqni saqlash, qishloq xo‘jaligi, va
ekologiya kabi sohalarda. Tahlil qilish uchun ba'zi muhim loyihalar va ularning samaralarini
ko‘rib chiqamiz.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasining "Xorijiy investitsiyalar to‘g‘risida"gi qonuni;
2.
"Investitsiyalarni jalb qilish va tashqi iqtisodiy faoliyatni tartibga solish to‘g‘risida"gi
qonun;
3.
"Xalqaro moliyaviy tashkilotlar bilan hamkorlik to‘g‘risida"gi hujjatlar;
4.
"Bojxona va soliq solish to‘g‘risida"gi qonunlar;
5.
Jahon Banki, Osiyo Taraqqiyot Banki, Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Bankining
hisobotlari;
6.
Qashqadaryo viloyatidagi rivojlanish dasturlari va loyihalar hisobotlari;
7.
Jahon va Osiyo taraqqiyot institutlarining tahlil ma'lumotlari;
