49
QISHLOQ XO`JALIGI MAHSULOTLARINI EKSPORTINI MOLIYALASHTIRISH
Gafurova Azima Azamatovna
O`zbekiston Respublikasi
Bank-moliya akademiyasi 2-kurs tinglovchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14958193
Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport qilish ko‘plab yangi ish o‘rinlarini yaratadi.
Fermerlar, qishloq joylaridagi ishchilar va logistika kompaniyalari bu jarayondan foyda
ko‘radi. Shu bilan birga, ishlab chiqarish va qayta ishlash sektorlari ham rivojlanadi.
Fermerlarga texnik yordam va malaka oshirish. Eksport uchun mahsulot tayyorlashda
fermerlar va ishlab chiqaruvchilarga yangi texnologiyalar, innovatsiyalar va xalqaro
standartlarga muvofiqlikni oshirish uchun yordam kerak bo‘ladi. Bu, o‘z navbatida, qishloq
xo‘jaligi sohasida bilim va ko‘nikmalarni oshirishga imkon beradi.Sifat va xavfsizlikni
ta'minlash. Chet el bozorlariga eksport qilish uchun mahsulotlarning yuqori sifat va xavfsizlik
talablariga javob berishi zarur. Bu, mahalliy ishlab chiqarish sifatini oshirishga va xalqaro
bozorlarda ishonchni qozonishga yordam beradi. Mamlakatning global imidjini yaxshilashga
ham xizmat qiladi.
Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksport qilish mamlakatning global imidjini yaxshilaydi.
Yaxshi sifatli mahsulotlar va muvaffaqiyatli eksport mamlakatni xalqaro miqyosda tanitadi va
uning iqtisodiy jihatdan rivojlanganligini ko‘rsatadi. Eksport qilishda duch keladigan
qiyinchiliklar.
Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport qilish – bu mamlakatning iqtisodiy o‘sishiga va
xalqaro bozorlarda raqobatbardoshligini oshirishga katta hissa qo‘shadi. Bunda, eksport qilish
orqali iqtisodiy imkoniyatlar va foydalar paydo bo‘ladi, lekin buni amalga oshirishda muhim
jihatlar mavjud. Quyida qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport qilishning asosiy afzalliklari
va imkoniyatlarini ko‘rib chiqamiz. Valyuta tushumlari va iqtisodiy o‘sish. Qishloq xo‘jaligi
mahsulotlarini eksport qilish orqali davlat valyuta tushumlarini ko‘paytiradi. Bu, o‘z
navbatida, mamlakatning iqtisodiy barqarorligini ta'minlashga yordam beradi va chet eldan
sarmoya jalb qilish imkoniyatlarini oshiradi. Valyuta tushumlari iqtisodiy infratuzilma,
ijtimoiy dasturlar va davlatning boshqa sohalarini rivojlantirish uchun ishlatilishi mumkin.
Mahsulotlarning narxini oshirish. Xalqaro bozorlarga chiqish orqali qishloq xo‘jaligi
mahsulotlarining narxini oshirish mumkin. Eksport qilish, bozorlar va talabni kengaytirish
orqali mahsulotlar uchun yuqori narxlar va yaxshiroq shartlar yaratadi. Bu, fermerlarning
daromadlarini oshiradi. Raqobatbardoshlikni oshirish. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini
eksport qilish mamlakatning raqobatbardoshligini oshiradi. Fermerlar va ishlab
chiqaruvchilar zamonaviy texnologiyalar va samarali ishlab chiqarish usullarini joriy etishga
majbur bo‘ladi. Bu, ularning global bozorda muvaffaqiyatli raqobatlashishiga yordam beradi.
Bozorlarni diversifikatsiya qilish. Eksport qilish, mamlakatga turli bozorlarga chiqish
imkonini beradi. Bu mahsulotlar uchun yangi xaridorlar va bozorlarni topishga yordam
beradi. Shuningdek, mahalliy bozorlar uchun mahsulotni to‘g‘ri taqsimlash imkoniyati ham
yaratiladi. Diversifikatsiya qilish, mavjud bozor sharoitlaridagi o‘zgarishlarga qarshi himoya
sifatida xizmat qiladi.
Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining eksporti mamlakatlarga va hududlarga qarab
o‘zgarishi mumkin, ammo yuqoridagi mahsulotlar dunyo bo‘yicha eksportning asosiy qismini
50
tashkil qiladi. Paxta, g‘alla, meva va sabzavotlar, go‘sht va sut mahsulotlari ko‘plab
mamlakatlar iqtisodiyoti uchun muhim bo‘lib, ularning eksporti iqtisodiy o‘sish va xalqaro
savdoga integratsiya qilishda katta rol o‘ynaydi.
O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi eksporti oldida turgan asosiy muammolarga mahsulotlarni
saqlash va tashish uchun zaif infratuzilma kiradi. Zamonaviy omborxonalar va sovutgich
uskunalarining yo'qligi, ayniqsa tez buziladigan tovarlar segmentida katta miqdordagi
hosilning yo'qolishiga olib keladi. Mahsulotlarni sertifikatlash darajasining pastligi oʻzbek
ishlab chiqaruvchilarining Yevropa Ittifoqi kabi yuqori standartli bozorlarga mahsulot eksport
qilish imkoniyatlarini ham cheklaydi. Ishlab chiqaruvchilarning atigi 20% ga yaqini xalqaro
sifat sertifikatlariga ega, bu esa eksportni jiddiy cheklaydi.
Kichik fermerlar ham davlat subsidiyalari va kreditlarini olishda qiyinchiliklarga duch
kelishmoqda. Ko'pgina subsidiyalar va imtiyozlar yirik ishlab chiqaruvchilarga beriladi, kichik
fermerlar esa har doim ham davlat tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan dasturlarda ishtirok
etish uchun etarli ma'lumotga yoki imkoniyatlarga ega emas. Bundan tashqari, ruxsat olish va
sertifikatlashtirishning murakkab va uzoq davom etayotgan byurokratik tartiblari ham
o‘zbekistonlik ishlab chiqaruvchilarning tashqi bozorga chiqishiga to‘siqlar yaratmoqda.
Shunday qilib, qishloq xo'jaligi eksportini oshirishda erishilgan muvaffaqiyatlarga
qaramay, joriy qo'llab-quvvatlash choralari yanada takomillashtirishni talab qiladi.
O‘zbekiston tovarlarining jahon bozorlarida raqobatbardoshligini oshirish uchun
infratuzilmani rivojlantirish, sertifikatlashtirish tartib-taomillarini soddalashtirish, kichik
ishlab chiqaruvchilarni yanada samarali qo‘llab-quvvatlash zarur. Bu chora-tadbirlar
O‘zbekistonga xalqaro bozorlardagi o‘z mavqeini mustahkamlash va qishloq xo‘jaligi
mahsulotlari eksportining umumiy hajmini oshirish imkonini beradi.
O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksportini davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlash borasida salmoqli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Asosiy mexanizmlar
transport xarajatlarini subsidiyalashni o'z ichiga oladi, bu ishlab chiqaruvchilarga tovarlarni
uzoq bozorlarga tashish xarajatlarining bir qismini qoplash imkonini beradi. Imtiyozli
kreditlash ham infratuzilmani rivojlantirishga xizmat qiladi, mahsulotlarni saqlash va qayta
ishlash uchun shart-sharoit yaratishga yordam beradi. Hukumat yordamining muhim
yo‘nalishi O‘zbekiston mahsulotlarini tashqi bozorlarda ilgari surish, xalqaro ko‘rgazmalarda
ishtirok etish va GlobalG.AP kabi sifat standartlari bo‘yicha sertifikatlashda qo‘llab-
quvvatlashdir.
Qishloq
xo‘jaligi
mahsulotlarini
eksport
qilish
O‘zbekiston
iqtisodiyotini
rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlaridan biridir. Subsidiyalangan transport xarajatlari,
imtiyozli kreditlar va mahsulotlarni sertifikatlashda ko‘maklashish kabi davlat tomonidan
qo‘llab-quvvatlanayotgan chora-tadbirlar ijobiy natijalar berib, 2022-yilda eksport hajmini 15
foizga oshirishga xizmat qildi. Biroq, joriy chora-tadbirlar xalqaro bozorlarga to'liq chiqish va
eng yirik eksportyorlar bilan raqobatlashish uchun etarli emasligicha qolmoqda.
Mahsulotlarni saqlash va tashish infratuzilmasining yetarli emasligi, xalqaro standartlar
bo‘yicha sertifikatlash darajasining pastligi, shuningdek, kichik fermer xo‘jaliklarini qo‘llab-
quvvatlashning cheklanganligi asosiy muammolar bo‘lib qolmoqda. O‘zbekistonning eksport
siyosati samaradorligini oshirish uchun subsidiyalar ko‘lamini oshirish, infratuzilmani
rivojlantirish va sertifikatlashtirish dasturlarini kengaytirish zarur. Byurokratik to‘siqlarni
51
qisqartirish va kichik fermerlarni qo‘llab-quvvatlash O‘zbekiston mahsulotlarining xalqaro
bozorlarda raqobatbardoshligini kuchaytiradi va umumiy eksport hajmini oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi vazirligi. O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligining
2022 yildagi holati to‘g‘risidagi hisobot // O‘zbekiston Qishloq xo‘jaligi vazirligining rasmiy
sayti. 2023. URL: https://agriculture.uz/ru/report2022
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yildagi “Qishloq xo‘jaligi
mahsulotlari eksportini qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. URL:
https://lex.uz/ru/docs/resolution_2020
3.
O‘zbekiston Respublikasi Eksportni rivojlantirish agentligi. Eksport infratuzilmasi
muammolarini tahlil qilish. 2023. URL:
https://exportagency.uz/reports/infrastructure
4.
Брукс С., Колер Д. Экспортные субсидии: теоретический и практический аспекты
// Journal of Agricultural Economics. 2019. Т. 65. №4. С. 22-45.
5.
Смит А. Экономика аграрного сектора: Международные вызовы и перспективы. —
Лондон: Routledge, 2021. — 320 с.
6.
Miller J. Agricultural Export Policies: A Global Perspective. — New York: Palgrave
Macmillan, 2020. — 290 p.
7.
OECD. Agricultural Policy Monitoring and Evaluation 2022. — Paris: OECD Publishing,
2022. — 400 p.
8.
OECD. Agricultural Export Subsidies and Market Access // OECD Insights. 2023. Т. 30.
№2. С. 110-130.
