37
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARNI KENG JORIY
ETISHNING MUHIM OMILLARI
Isoqjanov Furqat Qodirjon o‘g‘li
Namangan Davlat Pedagogika instituti mustaqil tadqiqotchisi
Тел: +998 97 270 00 33, E.mail: furqatisoqjanov22@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15221114
Annotatsiya.
Bugungi kunda O‘zbekiston ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarni keng
joriy etish jarayoni faol olib borilmoqda. Elektron darsliklar, masofaviy ta’lim platformalaridan
foydalanish, maktablarda zamonaviy texnologik vositalarning qo‘llanilishi o‘quv jarayonini
sifat jihatdan yangi bosqichga olib chiqmoqda..
Kalit so‘zlar.
Fin ta’lim tizimi, PISA, PIRLS, innovatsion metodlar, interaktiv uslub, ilmiy hamkorlik,
modernizatsiya, Ta’lim to‘g‘risidagi qonun, islohotlar,Ta’lim va fan tizimini rivojlantirish
strategiyasi, milliy ta’lim siyosati.
Mustaqillik yillarida O‘zbekistonning boshlang‘ich ta’lim sohasida bir qator muhim
natijalar va yutuqlar qo‘lga kiritildi. O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, ta’lim tizimida ko‘plab
islohotlar amalga oshirildi, boshlang‘ich ta’limni rivojlantirishga katta e’tibor qaratildi.
Mustaqillikdan keyin, ta’lim tizimining sifatini oshirish, uning mazmunini zamonaviy talablar
va global standartlarga moslashtirish maqsadida o‘quv dasturlari yangilandi. Bu o‘zgarishlar
boshlang‘ich ta’lim darajasidagi o‘quvchilarning bilimlarini chuqurlashtirishga xizmat qildi.
Oʻzbekistonda boshlangʻich taʼlim tizimining rivojlanishi va natijalari mamlakatning
ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy taraqqiyoti bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, bu jarayon yillar
davomida taʼlim siyosatining uzluksiz isloh qilinishi bilan belgilandi. Oʻzbekistonning taʼlim
tizimi mustaqillikdan keyin jahon taʼlim standartlariga moslashish, milliy qadriyatlarni saqlab
qolish va ilmiy-innovatsion yondashuvlarni joriy etish kabi muhim yoʻnalishlar boʻyicha
shakllandi. Mustaqillikdan keyingi davrda boshlangʻich taʼlim sifatini oshirish, pedagogik
metodlarni takomillashtirish, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
samarali foydalanish boʻyicha keng koʻlamli islohotlar amalga oshirildi. Jumladan, 1997-yilda
qabul qilingan "Taʼlim toʻgʻrisida"gi qonun va "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi" boshlangʻich
taʼlim sifatini oshirishning strategik asosi sifatida xizmat qildi. Ushbu dasturlar asosida
taʼlimning bosqichma-bosqich isloh qilinishi, zamonaviy darsliklar yaratilishi va
oʻquvchilarning aqliy, ijodiy va mantiqiy tafakkurini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan metodikalar
joriy etildi. Shu bilan birga, boshlangʻich taʼlim tizimida yangi fanlar va darsliklar ishlab chiqildi,
ularda ilgʻor pedagogik va innovatsion texnologiyalar asosida taʼlim berish imkoniyatlari
yaratildi.
O‘zbekiston Respublikasining mustaqillik yillarida ta’lim sohasini tubdan isloh qilish va
uni zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘un holda rivojlantirish strategiyasi milliy
taraqqiyotning ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida shakllandi. Bu jarayon jamiyatning
ijtimoiy-iqtisodiy tuzilmasida sodir bo‘layotgan tub o‘zgarishlar, raqamli transformatsiya
jarayonining jadal kechishi, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining globallashuvi hamda
ta’lim jarayonida innovatsion yondashuvlarning ortib borishi bilan uzviy bog‘liq bo‘ldi. Ayniqsa,
boshlang‘ich ta’lim sohasida zamonaviy texnologiyalarni keng joriy etish jarayoni 2017-yildan
boshlab yanada faollashib, o‘quv jarayonining samaradorligini oshirishga qaratilgan kompleks
38
mexanizmlarning ishlab chiqilishi va tatbiq etilishi bilan tavsiflandi. O‘zbekiston tarixining
modernizatsiya davri kontekstida olib qaralganda, bu jarayon mustaqil davlatning intellektual
salohiyatini oshirish, ma’rifiy jamiyatni shakllantirish va ta’lim tizimini xalqaro standartlarga
moslashtirish borasidagi strategik yondashuvining bevosita mahsuli sifatida namoyon bo‘ldi.
Boshlang‘ich ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarni joriy etish jarayoni bir necha
bosqichda amalga oshirildi. Dastlab, elektron darsliklar yaratilib, ularning mazmuni zamonaviy
pedagogik tamoyillar asosida takomillashtirildi. An’anaviy o‘qitish usullaridan farqli o‘laroq,
raqamli vositalarga asoslangan ta’lim materiallari o‘quvchilarning mustaqil bilim olish
ko‘nikmalarini rivojlantirish, ularga mavhum tushunchalarni aniq va vizual ko‘rinishda
yetkazish, shuningdek, o‘quv jarayonini yanada interfaol va samarali tashkil qilish imkonini
berdi. Shu bilan birga, multimedia texnologiyalari, virtual laboratoriyalar, onlayn platformalar
va sun’iy intellekt texnologiyalari ta’lim jarayoniga integratsiya qilinib, o‘qitishning adaptiv
mexanizmlari ishlab chiqildi. Bu o‘z navbatida har bir o‘quvchining individual o‘zlashtirish
darajasiga mos ta’lim berish imkoniyatini yaratib, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining bilim olish
jarayonini moslashuvchan va personalizatsiyalangan shaklga keltirishga xizmat qildi.
Boshlang‘ich ta’limda zamonaviy texnologiyalarni keng joriy etishning muhim
omillaridan biri sifatida o‘quv jarayonida gamifikatsiya tamoyillarining qo‘llanilishi alohida
ahamiyat kasb etdi. Ta’limni o‘yinga asoslangan usullarga yo‘naltirish orqali o‘quvchilarning
motivatsiyasi orttirilib, ular o‘z bilimlarini mustaqil ravishda mustahkamlashga intilishdi.
Bunday yondashuvning samaradorligi shundaki, u o‘quvchilarni faol o‘rganish jarayoniga jalb
etish, ularning e’tiborini ta’lim jarayoniga jamlash, mustaqil fikrlash va muammolarni hal qilish
ko‘nikmalarini shakllantirishda muhim rol o‘ynadi. Gamifikatsiyalashgan ta’lim metodlari
O‘zbekistonning milliy ta’lim an’analariga ham mos holda tatbiq etilib, o‘quvchilarning faolligini
oshirish bilan birga, ularga mustaqil izlanish, bilimlarni amaliy qo‘llash va ijodiy
yondashuvlarni shakllantirish imkonini berdi. Shuningdek, vizualizatsiya tamoyillariga
asoslangan o‘qitish metodlari ham boshlang‘ich ta’lim tizimida keng joriy etildi.
O‘quvchilarning axborotni qabul qilish va anglash qobiliyatlarini oshirish maqsadida dars
jarayonida infografikalar, interaktiv taqdimotlar, animatsion vositalar, 3D modellashtirish va
videodarslardan foydalanish yo‘lga qo‘yildi. Bu esa o‘quvchilarga an’anaviy o‘qitish usullarida
qiyinchilik tug‘diradigan mavhum tushunchalarni oson anglash, ularni o‘z shaxsiy tajribasi
bilan bog‘lash va vizual eslab qolish imkoniyatini yaratdi. O‘zbekiston ta’lim tarixida ilk bor
keng miqyosda tatbiq etilgan bunday texnologik yondashuvlar natijasida boshlang‘ich sinflarda
ta’lim sifatining sezilarli darajada oshishi kuzatildi.
O‘zbekiston Respublikasida zamonaviy texnologiyalarni boshlang‘ich ta’lim tizimiga joriy
etishning muhim natijalaridan biri sifatida, o‘qituvchilarning yangi pedagogik vositalardan
samarali foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan kompleks dasturlarni
keltirish mumkin. O‘qituvchilar uchun maxsus treninglar, vebinarlar va malaka oshirish
kurslari tashkil etilib, ularning raqamli texnologiyalar bilan ishlash malakasi oshirildi.
Pedagoglar tomonidan innovatsion metodlarni o‘zlashtirish jarayoni ta’lim sifatining uzluksiz
oshishiga xizmat qilib, o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini orttirish va ularning
ta’lim samaradorligini oshirishga asos yaratdi.
O‘zbekiston tarixining mustaqillik davridagi rivojlanish jarayonlarini inobatga olgan
holda, boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy texnologiyalarning keng joriy etilishi
mamlakatning uzoq muddatli ta’lim strategiyasining ajralmas qismi sifatida baholanadi.
39
Raqamli transformatsiyaning ta’lim sohasiga keng kirib kelishi nafaqat ta’lim tizimining sifati
va samaradorligini oshirishga xizmat qildi, balki milliy taraqqiyotning intellektual va ilmiy
salohiyatini shakllantirishga ham bevosita ta’sir ko‘rsatdi. Shu bois, mamlakatda amalga
oshirilgan texnologik islohotlar natijasida ta’lim jarayonining an’anaviy yondashuvlardan
innovatsion modelga o‘tishi bilan bog‘liq sezilarli o‘zgarishlar yuzaga keldi. O‘zbekistonning o‘z
ta’lim tizimini modernizatsiya qilish borasidagi intilishlari xalqaro ta’lim hamjamiyatida ham
e’tirof etilib, mamlakatning raqamli ta’lim sohasidagi yutuqlari global tendensiyalar bilan
uyg‘unlashgan holda rivojlanib bormoqda.
O‘zbekiston Respublikasida boshlang‘ich ta’lim tizimiga zamonaviy texnologiyalarni joriy
etish jarayoni milliy ta’lim siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida shakllandi va
rivojlandi. Ushbu transformatsiya natijasida o‘quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyati,
axborotlarni anglash va tahlil qilish malakalari rivojlanib, o‘qituvchilarning raqamli ta’lim
texnologiyalaridan samarali foydalanish darajasi sezilarli darajada oshdi. Boshlang‘ich ta’lim
sohasida amalga oshirilgan bu islohotlar mamlakatning ta’lim tizimini innovatsion va raqamli
tamoyillarga asoslangan holda rivojlantirishga yo‘naltirilganligi bilan ajralib turib, kelgusida
O‘zbekiston ta’lim sohasining jahon miqyosidagi integratsiyalashuv jarayoniga samarali tarzda
moslashishiga mustahkam poydevor yaratdi.
Taʼlim jarayonida oʻquvchilarning individual qobiliyatlarini rivojlantirish, mustaqil
fikrlashni shakllantirish va ularning ijodiy salohiyatini yuzaga chiqarish muhim vazifa sifatida
ilgari surildi. Shu asosda oʻqituvchilarning malakasini oshirish, metodik taʼminotni
takomillashtirish hamda pedagogik yondashuvlarni ilmiy asosda ishlab chiqish ishlari amalga
oshirildi. Ayniqsa, boshlangʻich taʼlimda integratsiyalashgan taʼlim metodlari keng joriy qilindi,
bunda fanlararo bogʻliqlikni kuchaytirish, interfaol va amaliy mashgʻulotlar orqali
oʻquvchilarning bilish qobiliyatlarini oshirishga eʼtibor qaratildi.
Mustaqillik yillarida amalga oshirilgan islohotlar natijasida boshlangʻich taʼlim sohasida
quyidagi yutuqlarga erishildi:
Oʻzbekiston boshlangʻich taʼlim tizimi xalqaro standartlarga mos keladigan dasturlar
asosida ishlab chiqildi, bu esa taʼlim sifati oshishiga xizmat qildi.
Oʻquv dasturlarining takomillashuvi natijasida milliy mentalitet, tarix va qadriyatlarni aks
ettiruvchi darsliklar ishlab chiqildi.
O‘qituvchilarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish uchun davlat dasturlari
ishlab chiqildi, bu esa taʼlim samaradorligini sezilarli darajada yaxshiladi.
Raqamli taʼlim vositalari, elektron darsliklar, videodarslar va onlayn taʼlim resurslari
ishlab chiqilib, o‘quv jarayoniga joriy etildi.
O‘quvchilar faol ishtirok etadigan taʼlim metodlari (gamifikatsiya, loyiha asosida o‘qitish,
vizuallashtirish) keng qo‘llanila boshlandi.
Mustaqillik yillarida Oʻzbekiston boshlangʻich taʼlim tizimi jadal rivojlanib, global
standartlarga moslashgan holda modernizatsiya qilindi. Taʼlim jarayonida innovatsion
texnologiyalar, interfaol metodikalar va xalqaro tajribalar joriy qilinishi natijasida boshlangʻich
sinflarda oʻqitish samaradorligi oshdi. Shu bilan birga, milliy qadriyatlarni saqlab qolish va
oʻquvchilarning ijodiy tafakkurini rivojlantirish ustuvor yoʻnalish sifatida belgilandi. Bu
jarayonlarning barchasi Oʻzbekiston taʼlim tizimining barqaror rivojlanishiga xizmat
qiladi.O‘zbekiston boshlang‘ich ta’limida interfaol uslublar, masalan, guruh ishlari, loyiha
asosida ta’lim, kreativ fikrlashni rivojlantirishga qaratilgan metodlar keng joriy etildi. Bu
40
o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, muammoni hal qilish va ijodiy yondoshuvlarini
rivojlantirishga yordam berdi. O‘qituvchilarning kasbiy malakalarini oshirish maqsadida turli
xil kurslar va seminarlarga qatnashish imkoniyatlari yaratildi. O‘qituvchilar yangi o‘quv
metodikalariga, pedagogik texnologiyalar va didaktik materiallarga ega bo‘ldi.
Raqamli texnologiyalarni ta’lim jarayoniga joriy etish orqali boshlang‘ich ta’limda
elektron darsliklar, onlayn resurslar, video darslar va boshqa interfaol vositalardan
foydalanishning keng yo‘lga qo‘yilishi o‘quvchilarning o‘rganish jarayonini samarali qilgan.
O‘zbekistonning turli hududlarida boshlang‘ich ta’limga bo‘lgan imkoniyatlar tenglashtirildi.
Xususan, chekka hududlar va qishloq joylaridagi ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasi
yaxshilandi, o‘qituvchilarni o‘qitish va uskunalar bilan ta’minlash ishlari ko‘paytirildi.
Ta’lim sifatini baholash uchun milliy va xalqaro testlar joriy etildi. Bu sinovlar
o‘quvchilarning bilim darajasini aniqlash va umumiy ta’lim darajasini oshirishga yordam berdi.
Shunday qilib, mustaqillik yillarida boshlang‘ich ta’limda amalga oshirilgan islohotlar,
o‘quvchilarning bilimlarini oshirish, o‘qituvchilarning malakasini yuksaltirish va ta’lim tizimini
raqamlashtirish borasida katta yutuqlarga erishildi. Bu o‘zgarishlar jamiyatda ijtimoiy va
iqtisodiy rivojlanishga katta hissa qo‘shmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitusiyasi. –T: «Aolat», 2023. –114 b.
2.
О‘zbekiston Respublikasining Mehnat Kodeksi. –T.: Adolat, О‘zbekiston, 2021. -296 b.
3.
О‘zbekiston Respublikasining 2019 yil 2 sentabrdagi “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng
huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari tо‘g‘risida”gi О‘RQ-562-son Qonuni. Qonun hujjatlari
ma’lumotlari milliy bazasi, 03.09.2019 y., 03/19/561/3680-son.
4.
О‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 18 fevraldagi “Jamiyatda ijtimoiy-
ma’naviy muhitni sog‘lomlashtirish, mahalla institutini yanada qо‘llab-quvvatlash hamda oila
va xotin-qizlar bilan ishlash tizimini yangi darajaga olib chiqish chora-tadbirlari tо‘g‘risida”gi
PF-5938-son Farmoni. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 19.02.2020 y.,
06/20/5938/0187-son; 03.04.2020 y., 06/20/5978/0393-son.
5.
О‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 4 yanvardagi “Xotin-qizlarni
tazyiq va zо‘ravonlikdan himoya qilish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari tо‘g‘risida”gi
3-son Qarori.
6.
О‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 15 apreldagi “О‘zbekiston
Respublikasi Mahalla va oilani qо‘llab-quvvatlash vazirligi faoliyatini tartibga solish sohasidagi
normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash tо‘g‘risida”gi 228-son Qarori.
7.
О‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 5 martdagi “Xotin-qizlarni qо‘llab-
quvvatlash, ularni jamiyat hayotidagi faol ishtirokini ta’minlash tizimini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari tо‘g‘risida”gi PQ-5020-son Qarori.
8.
Karimov I. Inson, uning huquq va erkinliklari – oliy qadriyat. –№14. –T.: О‘zbekiston,
2006.
9.
Karimov I. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. –T.: Ma’naviyat, 2008. 178-b.
10.
Mirziyoyev SH. Erkin va farovon demokratik О‘zbekiston davlatini birgalikda barpo
etamiz. –T.: О‘zbekiston, NMIU, 2016.
41
11.
Mirziyoyev SH. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va
xalq farovonligining garovi. –T.: «О‘zbekiston». 2017. –48 b.
12.
Mirziyoyev SH. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. –T.:
«О‘zbekiston». 2017. –488 b.
13.
Mirziyoyev SH. Milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari [Matn]. –T.: О‘zbekiston, 2020. –
456 b.
14.
Mirziyoyev SH. Insonparvarlik, ezgulik va bunyodkorlik – milliy g‘oyamizning
poydevoridir. –T.: “TASVIR” nashriyot uyi. 2021. –36 b.
15.
Mirziyoyev SH. Yangi О‘zbekiston strategiyasi. –T.: О‘zbekiston,. 2021. –464 b.
