77
BOZOR IQTISODIYOTI SHAROITIDA RAQOBATNING RIVOJLANISH
TENDENSIYALARI
Jolgashova Nozima Mansurovna
TerDU “Iqtisodiyot fakulteti” bakalavriat, 124-guruh talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15241193
Annotatsiya:
Mazkur maqolada bozor iqtisodiyoti sharoitida raqobat muhitining
shakllanishi, uning iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni va zamonaviy tendensiyalari tahlil qilinadi.
Shuningdek, O‘zbekiston misolida raqobatning rivojlanish darajasi, mavjud muammolar va
istiqboldagi yo‘nalishlar yoritilgan.
Аннотация:
В данной статье рассматривается формирование конкурентной среды
в условиях рыночной экономики, ее роль в экономическом развитии и современные
тенденции. Также проанализированы уровень развития конкуренции, существующие
проблемы и перспективные направления на примере Узбекистана.
Abstract:
This article analyzes the formation of a competitive environment in a market
economy, its role in economic development, and modern trends. It also discusses the level of
competition, existing problems, and future directions in the context of Uzbekistan.
Kalit so‘zlar: raqobat, bozor iqtisodiyoti, iqtisodiy o‘sish, erkin bozor, tartibga solish,
strategiya.
Kirish
Bozor iqtisodiyotining ajralmas tarkibiy qismi bo‘lgan raqobat iqtisodiy taraqqiyot,
mahsulot sifati, narxlarning shakllanishi va iste’molchilarning manfaatlarini himoya qilishda
muhim rol o‘ynaydi. Raqobat iqtisodiy faollikni oshiradi, tadbirkorlik muhitini jonlantiradi va
innovatsion rivojlanishga turtki beradi. Har qanday bozor tizimi samarali ishlashi uchun
raqobat muhitining mavjudligi zarur. Ushbu maqolada bozor iqtisodiyoti sharoitida
raqobatning rivojlanish holati, tendensiyalari va ularni kuchaytirish bo‘yicha tavsiyalar
yoritiladi.
1. Raqobat tushunchasi va uning iqtisodiy ahamiyati
Raqobat bu – bozor subyektlari o‘rtasidagi iqtisodiy ustunlikka erishish uchun olib
boriladigan kurashdir. U mahsulotlar sifati, narxi, xizmat ko‘rsatish darajasi va innovatsion
yondashuvlar orqali namoyon bo‘ladi. Raqobatli muhit iste’molchilar uchun keng tanlov
imkonini yaratadi, narxlar barqarorligini ta’minlaydi va iqtisodiy samaradorlikni oshiradi.
78
2. Bozor iqtisodiyotida raqobat shakllari
Bozor iqtisodiyotida raqobat quyidagi asosiy shakllarda namoyon bo‘ladi:
To‘liq raqobat
Monopol raqobat
Oligopoliya
Sof monopoliya
Har bir shaklning o‘ziga xos xususiyatlari mavjud. To‘liq raqobat sharoitida ko‘plab
sotuvchilar va xaridorlar bo‘ladi, monopoliyada esa yagona ishlab chiqaruvchi mavjud bo‘ladi.
3. O‘zbekistonda raqobat muhitining rivojlanish tendensiyalari
So‘nggi yillarda O‘zbekiston hukumati raqobat muhitini yaxshilash, tartibga solishni
soddalashtirish va korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha qator chora-tadbirlarni amalga
oshirmoqda. 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekiston strategiyasida
raqobatbardosh iqtisodiyotni shakllantirish ustuvor yo‘nalish sifatida belgilangan.
Quyida O‘zbekistonda raqobat muhitiga oid ba’zi statistik ko‘rsatkichlar keltirilgan:
№
Yil
Raqobatni rag‘batlantirishga
ajratilgan mablag‘ (mlrd so‘m)
Monopoliyaga qarshi
chora-tadbirlar soni
1
2019
120
35
2
2020
145
42
3
2021
160
55
4
2022
180
68
5
2023
210
73
Xulosa va takliflar
Raqobat – bu erkin bozorning yuragi. Uning mavjudligi mahsulot sifati va narx siyosatiga
bevosita ta’sir qiladi. O‘zbekiston bozorida raqobatni rivojlantirish uchun quyidagilar muhim:
Monopoliya va sun’iy narx belgilashga qarshi kurash;
Tadbirkorlik subyektlariga teng sharoit yaratish;
Sud-huquq tizimi orqali raqobat qonunlarini kafolatlash;
Antimonopoliya siyosatini kuchaytirish.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya
qilish qo‘mitasi materiallari.
2.
Iqtisodiy fanlar bo‘yicha darsliklar (2020–2023).
3.
Stat.uz – O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi rasmiy sayti
4.
www.lex.uz – normativ-huquqiy hujjatlar.
5.
Xalqaro iqtisodiy tashkilotlarning hisobotlari (IMF, WB, OECD).
