38
BOSHLANGʻICH SINFLARDA "TABIATSHUNOSLIK" FANINING OʻRNI VA
AHAMIYATI
Kakabayeva Gurbanjemal
NDPI
Boshlangʻich taʼlim fakultetining 1-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15576425
Annotatsiya:
Ushbu maqolada asosan boshlang'ich sinflarda "Tabiatshunoslik" fanining
oʻrni va ahamiyati haqida soʻz yuritiladi. Unda o'quvchilarga tabiatni qanday asrashni tabiat
haqidagi tasavvurlarini va tushunchalarni shakllantirishga o'rgatishning usullari va yollari
haqida.
Kalit soʻzlar:
Tabiat, Tabiatshunoslik, atrof - muhitni asrash, tabiatdan foydalanish,
tabiat boyliqlari, oʻsimliklar, hayvonat dunyosi.
Tabiat odamning paydo bo'lgunicha ham odam ishtiroki bilan mavjud borliq hisoblanadi
mikro makro mega dunyolar jonsiz va jonli narsalar bor tormonada tabiat fanlari o'rganadigan
obyekt tabiat odamga jamiyatga bog'liq bo'lmagan qonuniyatga buvisinadi odam tabiatning bir
qismi bo'lib hisoblanadi odam tabiat qonunlarni o'zgartira olmaydi faqat qonunlardan
foydalanib tabiat elementlarni qismlarini oʻzlashtirishi mumkin tabiat tushunchasi insoniyat
jamiyati yashashi tabiiy sharoitlarning majmui sifatida ham qaraladi.
Tabiat atamasi keng monada fizik material olamni bildiradi kundalik turmushda tabiat
soʻzi ostida odam ta'siri ostida koʻp boʻlmagan atrof-muhit va undagi qayoq nazarda tutiladi
birinchi holda tabiatni umuman fan deb olsak ikkinchi holda bo'lsa tabiatshunoslik fani
o'rganadi. Tabiat bu odamlarni qurshab olgan atrof-muhit ya'ni yoshil olam hisoblanadi.
Odamning hayotda tabiatning biosferaning uygʻun sharoitiga bog'liq bo'lib hisoblanadi bu
sharoit salbiy tomonga o'zgartirilsa odamning normali yashashga ham tulga tushishi mumkin
shu sababli ham bir qancha ekologik muammolar paydo bo'ladi ilmiy texnik yutuqlaridan
noto'g'ri haydalanish biosferaning buzilishiga olib keladi va atrof muhitga ham tabiatga zarar
etadi bundan bir qancha ekologik muammolar kelib chiqadi. Shu sababli ham boshlang'ich sinf
o'quvchilarga atrof-muhitni himoya qilishni umuman asrashni va tabiiy boyliklardan oqilona
darajada foydalanishni o'rgatish lozim hisoblanadi.
Asosan boshlang'ich sinflarda shunoslik darslarining asosiy maqsadi o'quvchilarni
tabiatni kuzatishga o'rgatish ulardan mehnat ko'nikmalarini va tabiatda ongli munosabatini
shakllantirishda iborat bo'ladi ana shu muhim tala talablarini bajarish avbob tabiati haqidaki
tasavvur va tushunchalarni shakllantirishda boshlanadi.
Maktab dasturi talablari asosida darslar samaradorligini oshirish avvalo o`quvchilarning
mustaqil kuzatishlarini to'g'ri tashkil qilishdir o'quvchilarda u yoki bu tushunchani
shakllantirishda narsalar to'g'risida aniq tasavvurlar hosil qilish organizgan materialni atrof-
muhit bilan bog'lash hissiy idrok muhim ahamiyatga ega ya'ni tabiatshunoslik fanlarni
o'rganish jarayonida olgan bilimlarni asosda real borliq bilan ongli ravishda munosabat
o'rnatishlari shuning uchun fanga qiziqtirishning turli yo'llarini qo'llash o'quvchi holatlari
vositalarida olaman real tabiatni umumlashtirish bir briga bog'lab tushuntirish lozim.
Boshlanish sinfi o'quvchilarida tabiatshunoslikdan o'rgatilgan narsalarni real hayotda qo'llab
bilishlarni va va amaliyotda o'sha o'rgangan narsalarni o'rgangan narsalarni qo'llab bilishidan
iborat hisoblanadi.
Xulosa oʻrnida shuni aytishim joizki boshlamas sinflarda asosan tabiatshunoslik fanining
39
maqsadi va uning yo'nalishlarini o'rgatish juda muhim hisoblanadi chunki tabiatshunoslik fani
orqali o'quvchilarga tabiat atrof-muhitni asrash uning himoya qilish tabiiy boyliklarimizni
yerosti yo'l yer usti boyliklarimizni o'rgatish va tabiatdan foydalanish o'simliklarga va
hayvonot dunyosiga zarar yetkazmay o'tkazmaslikni o'rgatish lozim. Bunda asosan
o'qituvchilarning o'rni juda katta hisoblanadi chunki tabiiyshunoslik fani orqali oʻqituvchilar
o'quvchilarga tabiatdagi hodisalar haqida tushunchalarni shakllantiradilar va bilim hamda
beradilar usha bilim va ko'nmalarni o'quvchilar amalda sinab ko'rishi maqsadga muvofiq
hisoblanadi. Asosan o'quvchilarga boshlang'ich sinfdan ekologik muammolar atrof-muhitni
asrashni hayvonot dunyosiga oʻsimlik dunyosiga zarar yetkazmaslikni o'rgatish o'rgatish
maqsadga muvofiq hisoblanadi. Chunki bunday narsalarni o'rgatsak ular oʻsha narsalarga rioya
qiladilar va ekologik muammolar kelib chiqishi kamayib boshlaydi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
X.M. Pulatova, D. M. Sultonova, Z. N. Mamarajabova "Tabiatshunoslikni oʻqitish
metodikasi" Toshkent - 2014.
2.
M.I. Nuriddinov " Tabiatshunoslikni oʻqitish metodikasi " Toshkent - 2005.
3.
A. Bahramov, Sh. Sharipov, M. Nabiyeva " Tabiatshunoslik" Toshkent - 2020.
4.
Arxiv.uz
