36
MAXALLIY TMK 22 POMIDOR NAVINING XORIJIY NAVLARGA NISBATAN
QIYOSIY OʻRGANISH
Xayitbekova Muxlisa Mirkomiljon qizi
Talaba
Andijon qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalar instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15737408
Annotatsiya:
Pomidor asosiy ekin sifatida yetishtirilganida, ekish uchun tayyorlangan
koʻchati sifati, undan kelajakda olinadigan hosil sifati hamda miqdorini belgilovchi omil
hisoblanadi. Bunda pomidorni oʻrta pishar TMK 22 va Maxintos navlarini taqqoslab oʻrganib,
ulardan qaysi biri uzoq muddat yuqori va sifatli hosil berishga loyiq ekanligini aniqlash
maqsadida tajriba maydonchasida tasdiqlangan dasturga muvofiq turli xildagi fenalogik,
biometik va boshqa kuzatuv ishlari oʻtkazildi.
Kalit soʻzlar:
Pomidor, xoʻjalik, seleksiya, urugʻchilik, agrotexnika, nav, gektar.
Аннатация:
При выращивании томатов в качестве основной культуры качество
подготовленной к посадке рассады является определяющим фактором для качества и
количества будущего урожая. В соответствии с утвержденной программой на опытном
участке были проведены различные фенологические, биометические и другие работы
по наблюдению с целью сравнения среднеспелых сортов томата ТМК 22 и Maxintos и
определения того, какой из них достоин многолетнего качественного урожая.
Ключевые слова:
Помидор, хозяйство, селекция, семеноводства, агротехника,
сорт, гектар.
Annotation:
When growing tomatoes as the main crop, the quality of seedlings
prepared for planting is a determining factor for the quality and quantity of the future crop. In
accordance with the approved program, various phenological, biometric and other
observational works were carried out on the experimental plot in order to compare mid-
ripening tomato varieties TMK 22 and Maxintos and determine which of them is worthy of a
long-term quality crop.
Keywords:
Tomato, economy, selection, seed production, agricultural technology,
variety, hectare.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 20 oktyabrdagi “Oziq-ovqat ekinlari
ekiladigan maydonlarini optimallashtirish va ularni ishlab chiqarishni koʻpaytirish choralari”
Farmonida hamda 2020 yil 26 yanvardagi “Oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarishni gʻoʻza
yetishtiriladigan maydonini qisqartirish hisobiga kengaytirish va ichki bozorni toʻldirish
boʻyicha qoʻshimcha choralar toʻgʻrisida”gi Qarorida oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab
chiqarishni oshirish, ularning assortimentini kengaytirish va axolini oziq-ovqat bilan
ta’minlashni yaxshilab koʻrib chiqildi va ishlab chiqarishga tadbiq etildi.
Respublikamiz qishloq xoʻjaligi vazirligining bergan tezkor ma’lumotiga koʻra 2021 yilda
sabzavotdan 11 mln. 275 ming tonna yalpi hosil yetishtirilib, ular bir iste’molchiga 325 kg dan
toʻgʻri keladi. Bu, albatta marra emas, chunki respublikamiz axolisi tobora koʻpayib borishi
bilan birga qayta ishlash korxonalari hamda mamlakatimiz eksport potentsiali jadal sur’atda
rivojlanishi sabzavot ishlab chiqarishni koʻpaytirishni taqozo etmoqda. Shuning uchun
sabzavot yetishtirish-ishlab chiqarish xajmi yil sayin koʻpayib bormoqda.
Ushbu dolzarb masalarni hal etish yoʻlida biz ham pomidorni yetishtirishda oziqlanish
37
maydoni, ekish sxemasi va ekish muddati hamda mahsuldorlik belgilarini maxalliy TMK 22
pomidor navini xorijiy navlarning mahsuldorlik va boshqa koʻrsatkichlariga qiyosiy tarzda
oʻrgandik.
Pomidor navlari koʻchatlari tajriba maydonining ochiq qismida yetishtirildi. Pomidor
urugʻlari koʻchatxonaga 2021 yil 15 fevralda ekildi, nixollar 6-8 kun mobaynida hosil boʻldi.
Koʻchatlar 50-55 kunlik boʻlganidan soʻng yerga 5 aprelda 70x30 sm sxemada ekildi.
Ekish oldidan pomidor navlari koʻchatlarini sifat koʻrsatkichlari oʻrganilganda
quyidagilar aniqlandi. (1-jadval)
1-jadval
Sinalgan pomidor navlari koʻchatlarini sifat koʻrsatkichlari
Nav
na’munalar
Koʻchatning
balandligi,
sm
Koʻchatdagi
barglar soni,
dona
Koʻchatdagi
gʻunchalar soni,
dona
Koʻchatlarning
tutishi, %
TMK22
16,1
6,4
1,2
99,0
Maxintos
14,9
6,1
1,0
98,5
3.1.1-jadvalda keltirilgan raqamlardan ma’lum boʻlishicha pomidor navlari koʻchatlari
ekish oldidan biri-ikkinchisidan sezilarli darajada farq qilar ekan.
Ya’ni, oʻrtapishar TMK 22 navi koʻchati boʻyi dalaga ekish paytida 16,1 sm, barglari soni
6,4 donani hamda hosil boʻlgan toʻliq yetilib gullashga yaqin boʻlgan gunchalari esa, xar tupda
oʻrtacha - 1,2 donani tashkil etdi.
Bu sifat koʻrsatkichlar Maxintos chet el navida navida taqqosnalayotgan TMK 22 naviga
nisbatan ma’lum darajada kam boʻldi.
Maxintos navi nixollari boʻyining balandligi 14,9 sm yoki TMK 22 navi koʻchatiga
nisbatan 1,2 sm ga past, koʻchatdagi barglari esa 0,3 donaga kam boʻlishi bilan birga,
g’unchalari soni 0,2 donaga kam hosil boʻladi.
Pomidorning sinalgan nav-na’munalari yer ustki vegetativ qismini turlicha
shakillantirishi bilan ham bir ikkinchisidan farq qildi, (2-jadval).
2-jadval
Sinalgan pomidor nav na’munalari yer ustki vegetativ qismini shakllanishi
Nav
na’munalar
Asosiy
poyasining
uzunligi, sm
Birinchi tartib
shoxchalari soni,
dona
Ikkinchi tartib
shoxchalar soni,
dona
1
tupdagi barg
satxi, dm
2
TMK 22
65,4
5,4
6,1
68,0
Maxintos
65,4
5,3
7,1
69,9
Kuzatuvlardan ma’lum boʻlishicha (3.1.3-jadval) oʻrganilgan pomidor navidan TMK 22
va Maxintosning asosiy poya balandligi deyarli bir xil koʻrsatkich 65,4 sm. ni tashkil etdi.
Birinchi tartib shoxchalari TMK 22 navida 5,4 donani, Maxintos pomidor navida esa oʻrta
hisobda 5,3 donani tashkil qildi.
Xulosa oʻrnida shuni aytish mumkinki, qiyosiy oʻrganilayotgan pomidor navlarini ekish
muddatini toʻgʻri tanlay bilish hamda ekish sxemasiga ilmiy yondoshilsa yuqori
38
mahsuldorlikka erish mumkin.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Meva-sabzavotchilik va uzumchilik soxasida
iqtisodiy isloxotlarni chuqurlashtirish chora-tadbirlar toʻgʻrisida farmoni. Toshkent, 2020 yil 9
yanvar.
2.
Abdullaxayevich, Q. O., Shavvazovna, A. F., Oʻgʻli, T. X. A. T., & Oʻgʻli, O. M. U. B. (2023).
YANGI VA ISTIQBOLLI S-7303 GʻOʻZA NAVIDAN YUQORI HOSIL YETISHTIRISH.
Science and
innovation
,
2
(Special Issue 6), 301-303.
3.
Абдуллахаевич, Қ. О. (2024). ЭЛИТА УРУҒЧИЛИК ХЎЖАЛИКЛАРИНИНГ УРУҒЛИК
КЎЧАТЗОРЛАРИДА ОЛИБ БОРИЛГАН ДАЛА КЎРИКЛАРИ.
Science and innovation
,
3
(Special
Issue 21), 892-895.
4.
Qodirov, O. A. (2023). VALUABLE VARIETAL CHARACTERISTICS OF SEED
VARIETIES.
Экономика и социум
, (12 (115)-1), 588-591.
