110
JEK LONDON ASARLARINING BADIIY TALQINI
Orazbaeva Asal Shaukat qizi
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti 2- bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15770818
Annotatsiya
Ushbu maqolaga Jek Londonning “Hayotga muhabbat” hikoyasi tadqiqot obyekti sifatida
tanlab olingan. Maqolada hikoyaning syujeti undagi bosh qahramonning ruhiy va psixologik
holati tasvirlangan. Shuningdek, hikoya tahlili orqali Jek London ijodida realizm chizgilarini
anglash mumkin.
Kalit so’zlar:
syujet, realizm, timsol, psixologik portret, falsafiy, markaziy g’oya.
XX asr boshlarida amerikalik yozuvchi Jek London insonning tabiat bilan kurashi, tirik
qolish uchun kurashish va irodaning qudrati kabi mavzularni chuqur yoritgan asarlari bilan
dunyo adabiyotida o‘z o‘rnini topdi. Uning “Hayotga muhabbat” hikoyasi – bu nafaqat bir
qahramonning shaxsiy tajribasi, balki butun insoniyatning hayotni sevish va uni saqlab
qolishga bo‘lgan ichki ehtiyojini ochib beruvchi kuchli falsafiy badiiy asardir.
“Hayotga muhabbat” hikoyasida voqea bosh qahramon oltin izlab yo‘lga chiqqan, ammo
yo‘ldoshini yo‘qotgan, ochlik va kasallikdan qiynalayotgan, juda og‘ir ahvolda qolgan insondir.
Voqealar rivojida qahramon ko‘plab sinovlardan o‘tadi: sovuq, ochlik, kasallik, bo‘ri bilan
kurash va hatto o‘limning yaqinligi. Biroq uning ichidagi yashashga bo‘lgan kuchli ishtiyoq uni
har safar qiyinchilikni yengishga, yana bir qadam tashlashga majbur qiladi. Hatto eng og‘ir
pallalarda ham u hayotni tark etishni istamaydi. Bu motiv – yashash istagi, umid va iroda
asarning markaziy g‘oyasini tashkil etadi. Jek London asarda insonning hayotni qadrlash
tuyg‘usini, hayotning o‘zi uchun qanchalik aziz ekanini chuqur ochib beradi. Hikoya
qahramoni shunday og‘ir sharoitda qoladiki, uni na mol-dunyo, na shon-shuhrat, balki faqat
hayotning o‘zi qiziqtiradi. Bu yerda hayot oddiy biologik mavjudlik sifatida emas, balki yuksak
qadriyat sifatida tasvirlanadi. Londonning realizmi shundaki, u qahramonni ideal holatda
emas, balki tabiiy ehtiyojlari va zaif tomonlari bilan ko‘rsatadi. Ochlikdan shishgan, ko‘z oldi
qorong‘ilashgan, yiqilayotgan va qayta turgan qahramon timsolida o‘quvchi chinakam insoniy
ruhi qudratini ko‘radi.
Asarda tabiat kuchi nihoyatda real va tahlikali ko‘rinadi. Muzliklar, sovuq, ochlik va
yovvoyi hayvonlar qahramonning dushmaniga aylanadi. Biroq bu dushmanlik bir tomonlama
emas: qahramon tabiatni nafrat bilan emas, aksincha, tabiatning qattiq, ammo adolatli
qoidalarini qabul qilgan holda qarshi oladi.
London shu orqali tabiatni yovuz kuch emas, balki sinov beruvchi, kuchsizlarni chetga
suruvchi, kuchlilarni esa rag‘batlantiruvchi kuch sifatida tasvirlaydi. Bu sinovlarda insonning
ichki dunyosi, iroda va iymoni yanada mustahkamlanadi. Asardagi bosh qahramon, bo’ri va
tabiat tasvirlari hikoyaning tub mazmunini anglash va tushunishda muhim ahamiyat kasb
etadi. Bosh qahramon – oddiy odam, qahramon emas. U qo‘rqadi, yiqiladi, umidsizlikka
tushadi. Ammo uning ichki kuchi – yashash istagi uni qutqaradi. Bo‘ri – hayot uchun
kurashayotgan yana bir jon. Bu bo‘rining ham ochlikdan holdan toyganligi qahramonga o‘zini
aks ettiradi: hayot uchun kurash faqat odamga emas, barcha tirik mavjudotga xos. Tabiat – na
yovuz, na rahmdil; u shunchaki o‘z qonunlari bilan yashaydi va insonni sinaydi.
Hikoyada muallif kuchli psixologik portret chizadi. Qahramonning ichki monologi, uning
111
qo‘rquv va umid, og‘riq va iroda o‘rtasidagi kurashi o‘quvchini chuqur o‘yga chorlaydi.
Shuningdek, Londonning badiiy uslubi – tabiiy manzaralarni aniq, jonli tasvirlash, realistik
tafsilotlarga boy bo‘lishi hikoyaga o‘ziga xos kuch bag‘ishlaydi.
Hikoyaning falsafiy mazmuni shundaki, inson hayotni sevishi uchun unga ko‘p narsalar
kerak emas: na boylik, na sharaf, balki faqat hayotning o‘zi. Bu sevgi insoniyatning ichki
tabiatidan kelib chiqadi.
Asarda asosiy g’oya: Hayotni sevish – insonning eng tabiiy, eng kuchli ichki kuchidir.
Hatto umidsiz vaziyatda ham hayot uchun kurashish tabiiy ehtiyojga aylanadi. Tabiatning
qiyin sharoitlari insonni sinaydi, biroq shu sinov insonning asl qiyofasini ko‘rsatadi.
London bu asarda “Qanday qilib tirik qoldi?” degan savoldan ko‘ra “Nega u tirik qolishni
istadi?” degan falsafiy savolga javob izlaydi“U yiqildi… lekin u yana turdi. Chunki u yashashni
istardi.”
Bu satr qahramonning jasorat emas, balki yashashga bo‘lgan instinktiv intilishi sabab
kurashayotganini ko‘rsatadi. Bu yerda iroda va hayotga muhabbat birlashadi. “U faqat bir
narsani bilar edi: tirik qolish kerak.”
Bosh qahramon ongida boshqa hamma narsa – qo‘rquv, og‘riq, charchoq so‘nadi; faqat
tirik qolish istagi kuchayadi. Bu hikoyaning ruhiy cho‘qqisi hisoblanadi.
Xulosa qilib aytish mumkinki, Jek Londonning “Hayotga muhabbat” asari – bu inson va
tabiat o‘rtasidagi og‘ir kurashning badiiy ifodasi, yashashga bo‘lgan intilishni ulug‘lovchi
falsafiy hikoya. U orqali yozuvchi hayotning qanchalik mashaqqatli bo‘lishidan qat’i nazar, uni
sevish, uni qadrlash zarurligini chuqur va ta’sirchan qilib ko‘rsatadi.
Shu asar orqali London butun dunyo o‘quvchilariga shunday xabar yetkazadi: insonning
eng katta qudrati – uning hayotga bo‘lgan cheksiz muhabbatidir.
Bugungi kunda ham “Hayotga muhabbat” hikoyasi o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan:
Insoniyat tabiat bilan kurashishda, ochlik, kasallik, yolg‘izlik oldida ham yashashni, umidni
tark etmaydi. Bu asar insonning ruhiy qudratini eslatadi va murakkab vaziyatlarda ham kuch
beradi. Hikoya ekologik va insoniy qadriyatlarni qadrlash g‘oyasini ham ko‘taradi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
U.Normatov .Talant tarbiyasi.T: Yosh gvardiya 1980
2.
Jek London Hayotga muhabbat.T: G’.G’ulom 1975
3.
M.Qodirov Jahon adabiyotida tabiat va inson. T: Akademnashr 2005
